Phòng, chống HIV/AIDS:

Hiệu quả mô hình điều trị 2.0 ở Thanh Hóa

15:54 | 10/06/2015
Mô hình tiếp cận điều trị 2.0 đã được UNAIDS và WHO khởi xướng từ năm 2011. Một trong những điểm mới trong mô hình này là phân cấp và lồng ghép dịch vụ HIV từ tuyến huyện xuống xã, phường để tăng sự tiếp cận với dịch vụ cho các quần thể có nguy cơ cao từ đó thúc đẩy việc chẩn đoán và điều trị sớm HIV nhằm giảm gánh nặng cho bệnh nhân cũng như ngành y tế.
Năm 2014, mô hình điều trị 2.0 được triển khai mở rộng tại hai tỉnh Thanh Hóa và Thái Nguyên. Tại tỉnh Thanh Hóa, sau gần 9 tháng triển khai tại 19 xã, cán bộ y tế xã đã cung cấp dịch vụ tư vấn và xét nghiệm cho 2.484 người trong đó có 168 người tiêm chích ma túy, 38 phụ nữ bán dâm, 4 nam có quan hệ tình dục đồng giới và 173 người là vợ/chồng hoặc bạn tình của người nhiễm HIV hoặc người tiêm chích ma túy. Trong số đó, 40 người đã được phát hiện nhiễm HIV, phần lớn là người tiêm chích ma túy (27 người) và bạn tình của người nhiễm hoặc người tiêm chích ma túy (10 người). Tỷ lệ người tiêm chích ma túy phát hiện nhiễm HIV rất cao (16%), sau đó là bạn tình của người nhiễm hoặc người tiêm chích ma túy (5,8%). Bên cạnh đó, 19 xã triển khai mô hình Điều trị 2.0 đã cung cấp ARV cho 317 trong tổng số 358 bệnh nhân. Sau 9 tháng, số bệnh nhân này vẫn duy trì điều trị tại các trạm y tế xã. 

PGS.TS Bùi Đức Dương, Phó cục trưởng Cục Phòng, chống HIV/AIDS làm việc với cán bộ y tế tại trạm y tế xã Thành Sơn, Quan Hóa
Thành Sơn - một trong các xã của huyện Quan Hóa triển khai mô hình Điều trị 2.0. Đây là xã vùng sâu, vùng xa cách trung tâm huyện tới 50km, giao thông đi lại rất khó khăn, đặc biệt vào mùa mưa. Từ tháng 7.2014 trạm y tế xã Thành Sơn bắt đầu triển khai tư vấn, xét nghiệm HIV và điều trị ARV tại xã. Đến nay, sau gần một năm cung cấp dịch vụ, đã có 126 lượt người được tư vấn xét nghiệm HIV phát hiện được 1 người nhiễm HIV. Trong số 12 người nhiễm HIV đang sống tại xã có 10 người đang được điều trị ARV tại xã. 100% số người nghiện chích ma túy quản lý được đã được tư vấn và xét nghiệm HIV.

Tuy nhiên việc tiếp cận với thuốc methadone đối với người nghiện chất ma túy tại Thành Sơn cũng như các xã lân cận rất hạn chế do phải đi lại 100km mỗi ngày để uống thuốc. Vì vậy ngay từ đầu năm 2015, trạm y tế xã Thành Sơn đã quyết tâm triển khai dịch vụ điều trị Methadone tại xã. Chỉ sau hơn một tháng kể từ ngày khởi liều đợt 1 (10.4.2015 đến 26.5.2015), xã Thành Sơn đã điều trị cho 63 bệnh nhân. Đây là kết quả rất đáng khích lệ và rất hợp lòng dân. Với mô hình này, xã Thành Sơn đã trở thành xã đầu tiên trong cả nước cung cấp toàn diện dịch vụ tư vấn, xét nghiệm HIV, điều trị ARV và Methadone cho người dân của địa phương. Tuy nhiên, trong thời gian sắp tới việc bố trí nguồn nhân lực trong việc duy trì mô hình cần được xem xét.

Giám đốc Trung tâm y tế huyện Quan Hóa Phạm Thị Sử cho biết, để cung cấp được các dịch vụ như ngày hôm nay là sự nỗ lực rất lớn của cán bộ y tế huyện và xã. Cán bộ y tế huyện đã hỗ trợ rất sát sao và cùng làm việc với cán bộ y tế xã để triển khai các hoạt động này đặc biệt là trong điều kiện nguồn kinh phí hạn chế. Sự nỗ lực không nhỏ của y tế tuyến huyện và xã nhằm đưa dịch vụ đến gần với người dân hơn đã đáp ứng được nhu cầu của người dân địa phương. Giám đốc Phạm Thị Sử cũng mong muốn Bộ Y tế cần đơn giản hóa các quy trình cũng như yêu cầu về cơ sở vật chất và nhân lực cho việc cung cấp dịch vụ điều trị Methadone bao gồm cả việc vận chuyển thuốc để các huyện miền núi khó khăn như Quan Hóa có thể  mở rộng hơn nữa mô hình này.
 

Bệnh nhân đến uống thuốc Methadone tại trạm y tế xã Thành Sơn

Các chuyên gia của Tổ chức Y tế thế giới thăm phòng xét nghiệm, kho thuốc Methadone tại trạm y tế
Một trong những khó khăn của xã Thành Sơn là nguồn nhân lực. Trạm y tế chỉ có 6 cán bộ. Ngoài việc thực hiện 16 chương trình y tế quốc gia và 4 chương trình y tế khác, trạm y tế xã đang điều trị ARV cho 10 bệnh nhân, điều trị bằng methadone cho 63 bệnh nhân. Trạm y tế cũng thực hiện xét nghiệm tại trạm và lưu động tại thôn, bản được hơn 100 lượt người. BS Phạm Văn Minh, Trưởng trạm y tế Thành Sơn cho biết, từ ngày triển khai điều trị Methadone, anh em trong trạm y tế phải làm việc với tần suất rất cao. Cán bộ trạm y tế không có thêm phụ cấp ngay cả khi họ phải cung cấp dịch vụ cho những bệnh nhân không thuộc địa bàn xã. Mặc dù phải làm việc vất vả như vậy nhưng các cán bộ y tế xã vẫn hết sức nhiệt tình và quyết tâm không để ảnh hưởng đến hoạt động của các chương trình y tế khác trong xã như lời bác sĩ trạm trưởng đã nói. 

Thùng thuốc tự chế tại Thành Sơn
Trưởng đại diện của WHO đã bày tỏ rất ấn tượng với những kết quả mà Trạm Y tế xã đã đạt được. Việc phân cấp và lồng ghép dịch vụ HIV xuống y tế cơ sở có thể coi là mô hình cung cấp dịch vụ mới và có thể áp dụng cho các chương trình y tế khác đặc biệt là ở những địa bàn miền núi nơi tiếp cận dịch vụ y tế hết sức khó khăn. Mô hình cung cấp dịch vụ HIV này có thể mở rộng cho các cộng đồng khó tiếp cận để tối ưu hóa hệ thống y tế cơ sở và cải thiện tính công bằng trong tiếp cận y tế cho người dân.
Kim Thoa