Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục

Phải mở đường cho giáo dục thường xuyên phát triển

08:37 | 18/05/2018
Theo chuyên gia giáo dục, TSKH. Phạm Đỗ Nhật Tiến, hệ thống giáo dục thường xuyên đã đóng góp tích cực vào nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực của đất nước, thúc đẩy học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập. Vì vậy, việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục sắp tới cần hoàn thiện thể chế và chính sách phát triển giáo dục thường xuyên.

Ứng xử kiểu “không quản được thì bỏ”

- Đang có những đánh giá khác nhau về chất lượng của giáo dục thường xuyên (GDTX), thậm chí có ý kiến đề nghị xóa bỏ các trung tâm GDTX; trung tâm học tập cộng đồng. Ông đánh giá thế nào về chất lượng hoạt động của các trung tâm này?

- Đúng là ở một số hình thức đào tạo, cơ sở đào tạo chưa thực sự bảo đảm về chất lượng, dẫn tới đã có những phản ứng tiêu cực như không tuyển dụng những người có văn bằng tại chức, thậm chí đề nghị xóa bỏ các trung tâm GDTX cấp huyện, các trung tâm học tập cộng đồng cấp xã. Các phản ứng này đều không dựa trên một sự tìm hiểu đầy đủ về nguyên nhân dẫn đến các yếu kém về chất lượng GDTX. Có rất nhiều nguyên nhân, nhưng xét đến cùng là chúng ta chưa có một cơ chế quản lý chất lượng phù hợp trong GDTX. Việc ứng xử theo kiểu coi nhẹ GDTX, gạt bỏ tại chức, xóa bỏ các cơ sở GDTX là ứng xử theo kiểu không quản được thì bỏ, không lấy lợi ích của người học làm trọng. Hiển nhiên, đó không phải là giải pháp đúng đắn.

Do đó, giải pháp căn cơ không phải xóa bỏ mà phải đổi mới và hoàn thiện cơ chế quản lý chất lượng GDTX theo khuyến nghị ngày 13.11.2015 của UNESCO về giáo dục người lớn. Khuyến nghị đã liệt kê rất chi tiết từ việc xây dựng chính sách chất lượng, chuẩn chất lượng, môi trường học tập, công cụ đánh giá đến đổi mới chương trình GDTX, nâng cao chất lượng nhà giáo trong GDTX.

- Ông đánh giá như thế nào về nội dung GDTX trong Luật Giáo dục hiện hành? Những quy định trong Luật Giáo dục đã thực sự tạo điều kiện cho GDTX phát triển hay chưa?

- Trong Luật Giáo dục hiện hành, các quy định về GDTX đã tạo khung pháp lý tương đối tốt và hữu hiệu cho sự phát triển của GDTX. Có thể nói, trong 30 năm đổi mới vừa qua, GDTX đã đóng góp tích cực vào nhiệm vụ nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực của đất nước. Riêng trong việc thúc đẩy học tập suốt đời, xây dựng xã hội học tập, chúng ta đã có một số bước tiến vững chắc, đặc biệt trong việc xây dựng xã hội học tập từ cơ sở, được cộng đồng thế giới đánh giá cao.

Tuy nhiên, trước yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục nước ta, trong bối cảnh nhất thiết phải đẩy mạnh hơn nữa học tập suốt đời để có thể ứng phó với các thách thức của cách mạng công nghiệp lần thứ 4 thì theo tôi cần có tầm nhìn chiến lược hướng tới việc xây dựng và ban hành Luật Giáo dục suốt đời như kinh nghiệm quốc tế đã chỉ ra.

Hoàn thiện chính sách để phát triển

- Thực tế, dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đang chuẩn bị trình QH đã nhận được nhiều ý kiến xung quanh các quy định về GDTX. Nhiều ý kiến bày tỏ sự bất ngờ khi hệ thống Trung tâm GDTX cấp huyện không xuất hiện trong dự thảo Luật. Ý kiến của ông về vấn đề này như thế nào?

Trong dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, hệ thống giáo dục quốc dân là hệ thống giáo dục mở, liên thông gồm giáo dục chính quy và giáo dục thường xuyên. Việc học tập suốt đời không chỉ diễn ra trong nhà trường chính quy mà còn được thực hiện tại các cơ sở GDTX, các thiết chế văn hóa, tại nơi làm việc, cộng đồng dân cư và thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng… Văn bằng, chứng chỉ GDTX được Nhà nước bảo đảm, công nhận về mặt pháp lý (giống như giáo dục chính quy - căn cứ đánh giá chung kết quả theo chuẩn đầu ra để cấp văn bằng theo trình độ đào tạo tương ứng).

- Bấy lâu nay mạng lưới cơ sở GDTX là rộng khắp bao gồm từ các trung tâm học tập cộng đồng ở cấp xã đến các trung tâm GDTX cấp huyện và cấp tỉnh. Tuy nhiên, theo tinh thần của Nghị quyết 19, Hội nghị Trung ương 6 (Khóa XII) thì để thu gọn đầu mối cần sáp nhập trung tâm GDTX, trung tâm hướng nghiệp, trung tâm dạy nghề thành một cơ sở giáo dục - dạy nghề trên địa bàn cấp huyện. Việc sáp nhập này là hợp lý và cần thiết.

Chúng ta cần hiểu rằng đây là một trung tâm thực hiện ba chức năng: GDTX, hướng nghiệp và dạy nghề. Vì thế đó vẫn là một cơ sở GDTX. Vì vậy, tôi cho rằng việc bỏ các tên gọi về trung tâm GDTX, trung tâm học tập cộng đồng trong dự thảo Luật sẽ có tác động tiêu cực tới sự phát triển của GDTX.

- Vậy theo ông, những nội dung về GDTX được sửa đổi trong dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục đã bám sát yêu cầu thực tiễn chưa? Ông có kỳ vọng việc sửa đổi Luật Giáo dục sẽ tạo ra được những đột phá cho GDTX phát triển?

- Tôi không kỳ vọng gì về đột phá. Tôi chỉ có một mong muốn thiết thực là những sửa đổi, bổ sung phải thực sự mở đường cho GDTX phát triển vì lợi ích của đất nước và người học. Cần nhớ rằng các trung tâm GDTX, trung tâm học tập cộng đồng là tế bào của xã hội học tập. Mạng lưới trung tâm GDTX và trung tâm học tập cộng đồng ngày nay là kết quả của hơn 30 năm phát triển GDTX và là niềm tự hào của chúng ta trên con đường xây dựng xã hội học tập từ cơ sở.

Hãy thử hình dung nếu trong giáo dục phổ thông, giáo dục đại học, chúng ta cũng bỏ các tên gọi trường tiểu học, trường trung học, trường đại học để thay vào đó một cái tên chung chung là “cơ sở giáo dục có chức năng giáo dục phổ thông” hoặc “cơ sở giáo dục có chức năng giáo dục đại học” thì hệ thống giáo dục nước ta sẽ như thế nào.

Trước mắt, trong khuôn khổ của việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, cần xem xét sửa đổi, bổ sung theo hướng hoàn thiện thiện thể chế và chính sách phát triển GDTX, tạo cơ sở pháp lý đầy đủ cho việc đổi mới trong tổ chức thực hiện GDTX trên nhiều phương diện như trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương; cơ chế phối hợp giữa các tổ chức liên quan; sự tham dự của các tổ chức, cá nhân; cơ chế tài chính và huy động nguồn lực; các cơ sở giáo dục và phương thức giáo dục; cơ chế giám sát và đánh giá…

- Xin cảm ơn ông!

Khải Minh thực hiện