Bí mật từ những con tàu cổ

08:54 | 21/01/2019
Trưng bày “Bí mật đại dương từ những con tàu cổ” đang diễn ra tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, công chúng được tận mắt chiêm ngưỡng những “báu vật” dưới đáy đại dương. Thú vị hơn, đi cùng với đó là những câu chuyện lịch sử được giới chuyên gia khảo cổ hé lộ.

Đã gần 30 naăm kể từ khi con tàu đầu tiên, tàu cổ Hòn Cau, được phát hiện và khai quật trên vùng biển Bà Rịa - Vũng Tàu năm 1990, đến nay, hàng chục con tàu cổ đã được phát hiện dưới lòng Biển Đông thuộc vùng biển Việt Nam. Giới nghiên cứu cho hay, có những vùng biển như Phú Quốc (Kiên Giang), Bình Châu (Quảng Ngãi) được ví như những “nghĩa địa” tàu đắm, chỉ tại một địa điểm nhỏ đã có dấu tích của hàng chục tàu cổ dưới sâu đại dương. Tuy nhiên, theo Giám đốc Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, TS. Nguyễn Văn Cường, đến nay mới chỉ có 5 con tàu cổ được Bảo tàng kết hợp khai quật, nghiên cứu và công bố, góp phần bổ sung phong phú và đa dạng khối tài liệu, hiện vật vô giá. Đó là tàu Cù Lao Chàm, Hòn Cau, Hòn Dầm, Bình Thuận, Cà Mau.

Hiện vật tìm thấy vốn là hàng hóa trên các thuyền buôn cổ tưởng chừng bị khuất lấp, chôn vùi dưới đáy đại dương, sau một thời gian dài nay như được sống lại. Ông Nguyễn Quốc Bình, Trưởng phòng Trưng bày, Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, cho biết, một câu chuyện khá bí ẩn, mang nhiều giả thiết đằng sau bộ hài cốt được xác định của một phụ nữ khoảng 20 tuổi có đặc điểm chủng tộc Thái. Đây là 1 trong 11 bộ hài cốt được xem là của thương nhân và thuyền viên trên tàu Cù Lao Chàm. Di cốt này khiến người ta tính đến trường hợp thuyền buôn này là thuyền buôn xuyên lục địa. Nó khẳng định người nước ngoài đã đến Việt Nam mua hàng rồi đem tới nơi khác chứ không chỉ người Việt mang đi, một trong những cơ sở đưa đến kết luận về con đường thông thương giữa các quốc gia trong khu vực phát triển mạnh ở thế kỷ XV. 

Bản thân hiện vật tìm được trên các tàu cổ cũng hé lộ những cung đường trên biển. Chẳng hạn, gốm trên tàu cổ Bình Thuận gồm nhiều loại như gốm men nhiều màu, gốm men trắng vẽ lam, khiến các nhà nghiên cứu cho rằng những chuyến hàng gốm sứ Trung Quốc này không chỉ chuyên chở bán sang Đông Nam Á mà còn xuất khẩu phục vụ cho Công ty Đông Ấn (Hà Lan). Tàu cổ Hòn Cau lại có gốm mang hình vẽ theo mẫu hoa in nổi trên vải của Hà Lan, thế kỷ XVII, cũng cho thấy một phần các công đoạn của việc đặt hàng sản xuất gốm của phương Tây. Tàu cổ Hòn Dầm với rất nhiều hiện vật Thái Lan cho thấy đồ gốm đã trở thành mặt hàng xuất khẩu chiếm tỷ trọng rất lớn trong hàng hóa thương mại của Thái Lan đương thời…

Qua những hiện vật gốm trưng bày là nhiều câu chuyện về sự phát triển của mỹ thuật, những thành tựu của đồ thủ công và quan điểm mỹ học của người xưa. Đó là chiếc ấm men trắng vẽ lam tìm thấy trên tàu cổ Cà Mau tái hiện tích “Trực thượng thanh vân” (con đường làm quan một bước lên mây), tác phẩm xuất hiện trong thế kỷ XVIII của Trung Quốc. Hay chiếc bình tỳ bà, gốm men trắng vẽ lam từ thế kỷ XV tìm thấy trên tàu Cù Lao Chàm lại cho thấy dáng vóc một mẫu thiết kế nổi bật của gốm Chu Đậu, từ hoa văn trang trí tinh tế, chuyên biệt, hàm chưa những lời chúc tụng mang tính ẩn dụ sâu xa về đời sống xã hội bấy giờ…

Theo Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh thành, PGS.TS. Bùi Minh Trí, qua các nghiên cứu mẫu vật gốm cổ được tìm thấy, có thể khẳng định chắc chắn về sự hưng thịnh của Chu Đậu, tinh hoa một dòng gốm Việt Nam thế kỷ XV. Gốm Chu Đậu đã vượt ra ngoài lãnh thổ quốc gia, trở thành sản phẩm xuất khẩu đi nhiều nước trên thế giới. Rõ ràng phải có sự giao thương qua lại trên tuyến đường biển thì những mặt hàng gốm sứ này mới được vận chuyển từ các quốc gia khác tới Việt Nam và từ Việt Nam tới các quốc gia khác. Đặc biệt, việc thông thương còn kích thích sản xuất, tạo những dòng gốm mới, như gốm men đa sắc có phủ vàng kim tìm thấy ở tàu Cù Lao Chàm là nổi trội và không giống với bất cứ những gì thấy được trong truyền thống gốm Trung Quốc.

Câu chuyện quanh những hiện vật gốm trên các tàu cổ một lần nữa minh chứng cho việc từng có một con đường buôn bán tấp nập trên biển Đông và Việt Nam không chỉ là điểm trung chuyển mà còn là điểm đến, điểm xuất phát của nhiều chuyến tàu. Nó cũng cho thấy vùng biển Việt Nam nằm ở vị trí chiến lược trong giao thương quốc tế vào thời kỳ hoàng kim của “con đường tơ lụa”, thể hiện ngày càng rõ hơn vị thế thương mại của Việt Nam trong khu vực và thế giới thời điểm đó.

Hồng Hà