Doanh nghiệp nên quan tâm thị trường ngách

08:12 | 16/05/2019
Tại hội nghị “Ổn định kinh tế và cạnh tranh doanh nghiệp” do Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh tổ chức ngày 15.5, các chuyên gia cho biết, tăng trưởng của doanh nghiệp có xu hướng chững lại từ giữa năm 2018. Doanh nghiệp nước ta chủ yếu có quy mô nhỏ và siêu nhỏ, nếu không tham gia vào thị trường ngách thì không thể phát triển được.

Tăng trưởng của doanh nghiệp có xu hướng chững lại

Chuyên gia kinh tế TS. Cấn Văn Lực cho rằng, năm 2019 - 2020, tăng trưởng kinh tế Việt Nam được dự báo ở mức 6,6 - 6,8%. Đồng thời, ổn định vĩ mô ngày càng được củng cố, thu nhập bình quân đầu người có xu hướng tăng gần 6%/năm trong 8 năm qua, trong khi nền kinh tế ngày càng hội nhập sâu rộng. Tuy nhiên, nội tại kinh tế còn nhiều thách thức, làm gia tăng khả năng dễ bị tổn thương. Cụ thể, tăng trưởng của doanh nghiệp có xu hướng chững lại từ giữa năm 2018. Năm 2018 chỉ tăng 3,48% về số doanh nghiệp và 13,77% về số vốn đăng ký; 4 tháng đầu năm 2019 chỉ tăng 4,87% về số doanh nghiệp và 31,66% về vốn đăng ký, trong khi số doanh nghiệp tạm ngừng kinh doanh và giải thể có những giai đoạn tăng mạnh trên 30 - 40% so cùng kỳ.


Toàn cảnh hội nghị

Bên cạnh đó, hiệu quả và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và doanh nghiệp vẫn ở mức thấp so với khu vực và thế giới. Theo xếp hạng năng lực cạnh tranh toàn cầu của Diễn đàn Kinh tế thế giới (WEF), 5 năm qua (2014 - 2018), Việt Nam chủ yếu có tiến bộ về các trụ cột cơ bản và có tính quy mô như quy mô thị trường, hiệu quả thị trường lao động, y tế và giáo dục tiểu học. Trong khi các trụ cột thuộc nhóm gia tăng hiệu suất như mức độ tinh thông trong hoạt động kinh doanh, hiệu quả thị trường hàng hóa... ít có sự cải thiện, thậm chí giảm sút. Ngoài ra, theo bảng xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh toàn cầu 4.0 năm 2018 của WEF, các trụ cột liên quan đến việc ứng dụng công nghệ thông tin và kỹ năng của lao động, hệ thống tài chính và năng lực đổi mới sáng tạo của Việt Nam chưa được đánh giá cao, cụ thể thị trường hàng hóa xếp vị trí 102/140 nền kinh tế, mức độ tinh thông trong kinh doanh trong top 72%, thị trường lao động xếp 90/140 và năng lực đổi mới sáng tạo ở vị trí 82/140.

Chủ tịch Hội đồng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh Nguyễn Văn Nam nhìn nhận, vài năm trở lại đây, doanh nghiệp Việt Nam đã bắt đầu vươn lên, tuy nhiên, không đều giữa các khối doanh nghiệp. Khối doanh nghiệp nhà nước vẫn còn nhiều trì trệ, thực hiện cải cách chậm trễ, cổ phần hóa còn rất ì ạch. Điều này gây lãng phí lớn cho Nhà nước. Khối doanh nghiệp tư nhân có bước phát triển mạnh, đã bắt đầu xuất hiện doanh nghiệp nổi lên đảm nhiệm công việc lớn như xây đường băng, sân bay, cầu cảng… Tuy vậy khối doanh nghiệp này đang có sự cạnh tranh rất quyết liệt, thể hiện qua lượng doanh nghiệp mới tăng rất cao nhưng số bị thải loại cũng cao.  “Khi hai khối doanh nghiệp này đang gặp lúng túng đã tạo cơ hội cho doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) “thong dong” bước vào và phát triển rất nhanh. Họ đầu tư sản xuất, kinh doanh ở Việt Nam, đem lại lợi ích trước mắt, nhưng về lâu dài chúng ta không thể sống nhờ họ mà Việt Nam phải phát triển doanh nghiệp của mình”, ông Nam nhấn mạnh.

Cũng phân tích về vấn đề này, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Đức Kiên cho biết, năm 2009 - 2010 kim ngạch xuất khẩu của doanh nghiệp Việt và doanh nghiệp FDI tương đương nhau. Nhưng đến thời điểm này, doanh nghiệp FDI vươn lên 71,5% tổng kim ngạch xuất khẩu trong khi số lượng doanh nghiệp FDI chỉ chiếm tỷ trọng nhỏ. Điều đó cho thấy tốc độ phát triển của doanh nghiệp FDI rất nhanh. Ông Kiên cho rằng, nếu không có chính sách vĩ mô hợp lý thì đến một ngày nào đó xuất khẩu chỉ là của doanh nghiệp FDI. “Tất nhiên, đó vẫn là doanh nghiệp sản xuất tại Việt Nam, họ mang nhãn sản xuất tại Việt Nam, nhưng thực chất giá trị mà đóng góp cho nền kinh tế và cho người Việt Nam được hưởng cái gì là bài toán đang đặt ra”, ông Kiên nhấn mạnh.

Chú trọng nâng cao trình độ quản trị

Theo ông Kiên, sau 30 năm đổi mới, chúng ta không thể giữ quan niệm độc lập, tự chủ về kinh tế theo kiểu làm gì cũng từ đầu tới cuối, sau đó mới bắt đầu đi tìm thị trường để bán. Thay vào đó, độc lập, tự chủ về kinh tế phải được hiểu theo nghĩa doanh nghiệp Việt chủ động tham gia vào chuỗi giá trị, chuỗi sản xuất và định giá sản phẩm dựa trên sức lao động, nguyên liệu và đóng góp của mình trong chuỗi giá trị ấy; được tự định giá và thảo luận với đối tác trong chuỗi dây chuyền ấy. “Doanh nghiệp Việt chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, nếu không tham gia vào thị trường ngách thì không thể phát triển được”, ông Kiên bày tỏ quan điểm.

Để nâng cao sức cạnh tranh, trước tiên mỗi doanh nghiệp phải quản trị công ty tốt, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương Phan Đức Hiếu nói. Khi đó hoạt động kinh doanh được cải thiện, đem đến thông điệp cho đối tác, các nhà đầu tư rằng chúng ta là một nhà cung cấp sản phẩm, dịch vụ đáng tin cậy và bền vững, từ đó thiết lập quan hệ lâu dài. Thế nhưng, khái niệm quản trị đối với doanh nghiệp ở Việt Nam vẫn rất xa xỉ, ông Hiếu nhận xét. Việt Nam mới đang chuyển từ giai đoạn thức tỉnh, bắt đầu nâng cao nhận thức chứ chưa áp dụng chuẩn mực, trong khi các nước như Thái Lan, Singapore đã bước sang giai đoạn mức độ chuẩn mực. Ông Hiếu cho rằng, vấn đề không nằm ở chỗ hoàn thiện khuôn khổ pháp luật, nâng cao chất lượng văn bản pháp luật. Bởi, như Thái Lan, Singapore có luật pháp yếu nhưng năng lực cạnh tranh lại rất cao bởi họ coi trọng và luôn nâng cao trình độ quản trị. Chừng nào còn coi nhẹ khâu quản trị thì chừng đó không thể nâng cao năng lực cạnh tranh.

Bài và ảnh: Tuệ Anh