Kiểm soát lũ bùn đá

08:19 | 12/10/2019
Tại Hội thảo Hợp tác Việt Nam - Nhật Bản: Giải pháp và kỹ thuật nhằm giảm nhẹ thiệt hại do lũ quét và sạt lở đất diễn ra ngày 11.10 do Tổng cục Phòng, chống thiên tai (Bộ NN - PTNT) tổ chức, các chuyên gia cho rằng, lũ bùn đá ở các triền dốc miền núi là tác nhân chính gây thảm họa đối với cơ sở hạ tầng, người và tài sản. Vì vậy, cần kiểm soát lũ bùn đá để giảm tối đa thiệt hại.

Thiệt hại hơn 10.000 tỷ đồng do lũ quét, sạt lở đất

Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế, Tổng cục Phòng chống thiên tai (PCTT) Đoàn Thị Tuyết Nga cho biết, Việt Nam là 1 trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề trên thế giới về thiên tai, trong đó lũ quét, sạt lở đất là hình thức thiên tai gây ra nhiều thiệt hại nhất về con người và tài sản. Phần lớn các trận lũ quét đều xảy ra ở miền núi hẻo lánh, dân cư thưa thớt. Điều đáng chú ý, nhịp độ các trận lũ quét đang có xu hướng gia tăng.

Theo số liệu thống kê, trong giai đoạn từ năm 2000 đến nay, các địa phương trong cả nước đã xảy ra trên 300 trận lũ quét và sạt lở đất, làm chết và mất tích gần 1.000 người, làm sập đổ gần 10.000 ngôi nhà và hơn 100.000 nhà dân bị hư hỏng, nhiều công trình thủy lợi và các cơ sở dân sinh khác bị thiệt hại nặng nề. Riêng trong năm  2018, tại các tỉnh miền núi phía Bắc xảy ra 14 trận lũ quét và sạt lở đất, làm chết và bị thương 82 người  (chiếm 70% cả nước), thiệt hại 10.300 tỷ đồng.

Trên thực tế, khung pháp lý cho công tác quản lý lũ quét và sạt lở đất đã được ban hành và dần hoàn thiện. Chẳng hạn, Luật Phòng chống thiên tai, Luật Quản lý đê điều, Luật Lâm nghiệp và Chiến lược phát triển rừng… Chính phủ cũng đã ban hành nhiều văn bản có liên quan, như Nghị quyết số 76/ NQ - CP ngày 18.6.2018 về công tác phòng, chống thiên tai, trong đó có nhiệm vụ xác định khu vực nguy cơ cao xảy  ra sạt lở đất, lũ quét để triển khai đồng bộ các giải pháp công trình, phi công trình; Chỉ thị số 19/CT - TTg ngày 13.7.2018 về công tác phòng tránh lũ ống, lũ quét và sạt lở đất… Song song với đó, các bộ, ngành và địa phương đã thực hiện nhiều giải pháp phòng, chống lũ quét và sạt lở đất như tăng cường hệ thống cảnh báo sớm cho các địa phương; nâng cao nhận thức cộng đồng; tập huấn quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng…

Tuy vậy, theo đánh giá của Vụ Khoa học công nghệ và hợp tác quốc tế, mặc dù việc hỗ trợ trang thiết bị cảnh báo sớm cho các địa phương phát huy hiệu quả tức thời, giúp người dân trong vùng thiên tai ứng phó kịp thời song nhược điểm là phụ thuộc vào trách nhiệm của người sử dụng thiết bị. Thực tế cũng đã huy động được nguồn lực từ một số doanh nghiệp song nhìn chung, hệ thống quan trắc cảnh báo được nước ngoài đầu tư chỉ tạo được hướng tiếp cận công nghệ mới, cần có thời gian để đánh giá.


Toàn cảnh hội thảo Ảnh: Hạnh Nhung

Đập chắn là công trình chống lũ bùn đá hiệu quả nhất

 Theo Tổng cục Phòng, chống thiên tai, hiện cơ quan này đang trình Chính phủ 2 đề án giảm thiểu rủi ro lũ quét, sạt lở đất cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Ngoài ra, đơn vị còn trình thêm một dự án trị giá khoảng 280 tỷ đồng để kiểm soát các công trình về thủy điện.

Trước tình hình lũ quét và sạt lở đất diễn ra ngày càng thường xuyên và gây ra nhiều hậu quả nặng nề, đặc biệt là ở các vùng miền núi điều kiện kinh tế còn khó khăn, theo các chuyên gia, trước hết cần triển khai thực hiện khẩn trương Nghị quyết số 76/NQ-CP về công tác phòng chống thiên tai. Bên cạnh đó, cần tăng cường nghiên cứu về lũ quét và sạt lở đất. Đồng thời, sớm triển khai các dự án thí điểm hệ thống quan trắc, cảnh báo lũ bùn đá, thí điểm công nghệ đập ngăn bùn đá đối với khu vực miền núi phía Bắc; nghiên cứu các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp tư nhân trong lĩnh vực phòng chống thiên tai nói chung và lũ quét, sạt lở đất nói riêng.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo, khác với lũ lụt, lũ quét trên sông, suối, lũ bùn đá ở các triền dốc miền núi là tác nhân chính gây thảm họa đối với cơ sở hạ tầng, người và tài sản. Chính vì vậy phải kiểm soát bùn đá để giảm thiểu tối đa thiệt hại.

TS. Vũ Bá Thao, Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam cho biết, theo kinh nghiệm của nhiều nước như Mỹ, Áo, Nhật Bản…, đập chắn bùn đá là công trình hiệu quả nhất trong các loại công trình phòng, chống và giảm thiểu thiệt hại do lũ bùn đá gây ra. Tuy nhiên, hiện nay vẫn chưa được áp dụng tại Việt Nam vì điều kiện kinh tế, kỹ thuật, nhận thức còn hạn chế. Khác với đập thủy lợi, đập bùn đá không chỉ ngăn chặn, lưu giữ toàn bộ hoặc một phần bùn đá mà còn giảm khả năng phát sinh sạt trượt khu vực sinh lũ. Hiện, tiêu chuẩn thiết kế đập chắn bùn đá được chuyển dịch từ tiêu chuẩn của Nhật Bản sang Việt Nam và được Bộ NN - PTNT ra quyết định cho phép áp dụng, dần hoàn thiện và nâng cấp thành tiêu chuẩn quốc gia.

Xét về độ khả thi của khi áp dụng tiêu chuẩn, đại diện Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam cho rằng, cùng với sự chung tay hợp tác giữa Việt Nam và Nhật Bản sẽ đẩy nhanh quá trình áp dụng tiêu chuẩn này trong các dự án về phòng chống thiên tai lũ bùn đá, lũ quét, sạt lở đất khu vực miền núi, nhằm giảm thiểu thiệt hại, góp phần ổn định cuộc sống, bảo đảm sự phát triển bền vững cho khu vực miền núi. Song, theo ông Hoàng Xuân Hồng, Hội Đập lớn và phát triển nguồn nước Việt Nam, để tiêu chuẩn này áp dụng ở thực tế, điều kiện tiên quyết là phải xác định cụ thể địa điểm nào được áp dụng. Nếu không sẽ khó có hiệu quả.

Hạnh Nhung