Dự án Luật Chứng khoán (sửa đổi)

Kế thừa để phát triển thị trường chứng khoán

08:22 | 23/10/2019
Dự thảo Luật Chứng khoán (sửa đổi) trình QH thảo luận tại phiên họp toàn thể sáng qua quy định chỉ còn một Sở Giao dịch chứng khoán duy nhất, là đầu mối quản trị điều hành, quản trị rủi ro và trực tiếp tổ chức giao dịch. Các ĐBQH cho rằng, quy định về mô hình, tổ chức Sở Giao dịch chứng khoán theo hướng này phù hợp với thông lệ thế giới, góp phần bảo vệ quyền lợi của người chơi chứng khoán nhỏ lẻ.

Còn nhiều băn khoăn

Do chỉ còn một Sở Giao dịch chứng khoán, nên dự thảo Luật Chứng khoán (sửa đổi) cũng điều chỉnh tên gọi thành Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam. Bên cạnh đó, theo Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật, Sở Giao dịch chứng khoán là doanh nghiệp rất đặc thù nên cần được quy định cụ thể trong Luật về thẩm quyền thành lập, quyền hạn và nghĩa vụ cơ bản. Mặt khác, những biến động về thị trường tại Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam có thể ảnh hưởng đến an ninh, an toàn tiền tệ của quốc gia. Do vậy, để bảo đảm Nhà nước giữ vai trò chỉ đạo, chi phối, Khoản 1, Điều 42, dự thảo Luật được chỉnh lý theo hướng Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam là doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo quy định của Luật này và Luật Doanh nghiệp, do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần có quyền biểu quyết.


ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại hội trường Ảnh: Quang Khánh

“ĐBQH Trần Hoàng Ngân đề nghị chỉ quy định Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam là công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm 100% vốn. Ý kiến này cần được nghiên cứu và có thể tiếp thu khi báo cáo QH về lộ trình sắp xếp để chuyển hai Sở Giao dịch chứng khoán hiện tại thành Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam (từ nay đến năm 2023). Theo thông lệ quốc tế, các sở giao dịch chứng khoán là doanh nghiệp cổ phần, thậm chí là doanh nghiệp tư nhân. Nhưng, trong điều kiện của nước ta, khi thị trường chứng khoán đang phát triển và tiến hành sắp xếp, củng cố về tổ chức cũng cần kế thừa, giữ ổn định thị trường”.

Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng

Tuy nhiên, dẫn lý do “thị trường chứng khoán hiện nay của Việt Nam mới hơn 20 năm phát triển, chưa thể coi là thị trường có lịch sử phát triển lâu dài và ổn định”, ĐBQH Bùi Thị Quỳnh Thơ (Hà Tĩnh) cho rằng, dự thảo Luật chỉ nên có các quy định mang tính định hướng, tạo sự chủ động cho Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ trong điều hành thị trường này. Ngoài ra, việc thành lập Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và tổ chức theo mô hình công ty mẹ - con mới được đưa vào Quyết định số 32 của Thủ tướng Chính phủ về sắp xếp lại các sở giao dịch chứng khoán (ban hành ngày 7.10.2019). Do vậy, ĐB Bùi Thị Quỳnh Thơ cho rằng, cần giữ như quy định hiện hành, chỉ quy định Sở Giao dịch chứng khoán, giao Thủ tướng Chính phủ quy định cụ thể để có thời gian đánh giá tác động và hiệu quả hoạt động, qua đó có căn cứ luật hóa vững chắc.

Việc quy định “cứng” tên Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam trong dự thảo Luật cũng khiến ĐBQH Đặng Thuần Phong (Bến Tre) băn khoăn. Bởi trên thực tế, khái niệm Sở Giao dịch chứng khoán có thể hiểu là một tổ chức hoặc sàn giao dịch chứng khoán, trong khi đó, việc quy định rõ tên gọi trong luật như dự thảo cũng có nghĩa sẽ ấn định mô hình tổ chức của đơn vị này. Nếu phát triển các sở giao dịch chứng khoán và sàn giao dịch chứng khoán phái sinh hàng hóa thì sẽ đặt tên là gì? - ĐB Đặng Thuần Phong đặt câu hỏi.

Có nên kế thừa quy định hiện hành?

Thời gian qua, quá trình cơ cấu thị trường chứng khoán nước ta đã được thực hiện đúng lộ trình. Vốn hóa thị trường chứng khoán Việt Nam hiện đạt 5 triệu 600 nghìn tỷ đồng, nếu so với GDP của năm 2018 là đạt trên 100% GDP. Trong đó, Sở Giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh đóng góp trên 85% vốn hóa này. Nêu các số liệu trên, ĐBQH Trần Hoàng Ngân (TP Hồ Chí Minh) đề nghị, khi tính toán xây dựng mô hình tổ chức Sở Giao dịch chứng khoán cần có sự kế thừa quy định hiện hành.

Cũng theo ĐB Trần Hoàng Ngân, nhà đầu tư nước ngoài không mở nhiều tài khoản nhưng đang nắm giữ khoảng 25% giá trị giao dịch chứng khoán nước ta, tương đương khoảng 35 tỷ USD, nên cần thận trọng hơn nữa trong tổ chức thị trường chứng khoán thời gian tới. Theo đó, ông đề nghị quy định Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam phải hoạt động theo mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên 100% vốn ngân sách nhà nước, không nên quy định vốn ngân sách nhà nước chiếm trên 50% như dự thảo Luật. ĐB Trần Hoàng Ngân cũng cho rằng, dự thảo Luật không nên quy định chi tiết về việc đặt trụ sở Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam tại Hà Nội, thay vào đó chỉ quy định mô hình tổ chức (theo hình thức công ty mẹ - con), các chức năng, hoạt động khác giao Thủ tướng Chính phủ chủ động điều hành.

Ở góc nhìn khác, ĐBQH Hoàng Văn Cường (TP Hà Nội) cho rằng, việc quy định mô hình, tổ chức Sở Giao dịch chứng khoán như phương án mới nhất trong dự thảo Luật sẽ mang lại nhiều lợi ích. Trên thực tế, việc có hai “chợ” giao dịch chứng khoán” độc lập với nhau, tương tự như mô hình Sở Giao dịch chứng khoán TP Hồ Chí Minh và Sở Giao dịch TP Hà Nội hiện nay tạo điều kiện để nhà đầu tư thực hiện các giao dịch chênh lệch giá, vốn được gọi là giao dịch “chết” trong chứng khoán. Hiện tượng chênh lệch giá diễn ra rất nhanh trong một khoảng thời gian rất ngắn, có khi chỉ trong vài phút vì nhà đầu tư đổ xô vào mua, với lợi thế nghiêng về các Sở Giao dịch hay các công ty chứng khoán, đặc biệt công ty chứng khoán vì được quyền đặt lệnh. Những cá nhân đầu tư vào cổ phiếu sẽ không nhận được cơ hội này, vì theo quy định hiện hành phải đặt lệnh qua công ty chứng khoán.

Việc tồn tại các Sở Giao dịch chứng khoán độc lập với nhau sẽ khiến hiện tượng giao dịch chênh lệch giá xảy ra khá phổ biến. Người hưởng lợi chính là những công ty lớn hoặc các công ty chứng khoán được quyền tự doanh. Do vậy, theo ĐB Hoàng Văn Cường, dự thảo Luật cần quy định thành lập Công ty chứng khoán Việt Nam. Và để tránh hiểu nhầm tạo hai công ty con độc lập tương tự như mô hình hai Sở Giao dịch chứng khoán hiện nay, ông cũng cho rằng, không nên quy định mô hình của Công ty chứng khoán Việt Nam theo hướng là công ty mẹ - con mà nên giao Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết để phù hợp với điều kiện thực tế.

Đi theo mô hình mới hay giữ ổn định như hiện hành là sự lựa chọn không dễ. Nhưng có thể thấy, qua thảo luận, các ĐBQH đã làm rõ đòi hỏi khách quan, tác dụng quan trọng của việc cơ cấu lại thị trường chứng khoán theo mô hình chỉ có một Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam duy nhất. Giải trình về dự thảo Luật, chính Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng cũng tán thành, đồng ý tiếp thu ý kiến của nhiều ĐBQH vì giúp tạo sự chặt chẽ, hiệu quả cho mô hình mới này.

Thanh Hải