Cần tạo lập thị trường thứ cấp cho trái phiếu doanh nghiệp 

Xem với cỡ chữ
Trái phiếu doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng nóng trong nửa đầu năm nay khi tăng 50% so với cùng kỳ. Trong bối cảnh đó, theo các chuyên gia, việc Chính phủ vừa ban hành Nghị định 81/2020/NĐ-CP sẽ góp phần lành mạnh hóa, kiểm soát rủi ro thị trường. Cùng với đó, nếu phát triển tốt thị trường thứ cấp, nhà đầu tư sẽ nhìn vào chất lượng của trái phiếu để đưa ra quyết định, thay vì chủ yếu dựa vào lãi suất như hiện nay.

“Nguy cơ sụp đổ cao”

Theo dữ liệu công bố của các doanh nghiệp và Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội (HNX), trong 6 tháng đầu năm, tổng lượng trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) phát hành ước tính ở mức 159.000 tỷ đồng, tăng 50% so với cùng kỳ năm trước. Cũng trong thời gian này, các ngân hàng thương mại phát hành 42.500 tỷ đồng trái phiếu với lãi suất bình quân 6,72%/năm và kỳ hạn bình quân 4,7%/năm. So với lãi suất tiền gửi thì đây là mức lãi suất cao và hấp dẫn mạnh đối với các nhà đầu tư nhỏ lẻ.

Nên khuyến khích phát triển quỹ đầu tư trái phiếu để giảm rủi ro cho nhà đầu tư.

Nguồn ITN 

Các chuyên gia của Viện Nghiên cứu Kinh tế và chính sách (VEPR) đánh giá, tại Việt Nam do chưa tồn tại một tổ chức độc lập và uy tín để xếp hạng tín nhiệm các doanh nghiệp, sự nóng lên của thị trường trái phiếu có thể dẫn đến tình trạng cạnh tranh lãi suất, chất lượng trái phiếu doanh nghiệp không đồng đều, đẩy rủi ro về phía người mua phải tự thẩm định, đánh giá. Trước mắt do ảnh hưởng tiêu cực của dịch Covid-19 đến hoạt động sản xuất kinh doanh, áp lực đối với việc trả nợ của các doanh nghiệp phát hành trái phiếu cũng sẽ bị đẩy lên cao hơn, làm tăng rủi ro vỡ nợ.

“Đặc biệt, các doanh nghiệp bất động sản đang gia tăng huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, cùng lúc đó các công ty chứng khoán, ngân hàng thương mại đẩy mạnh việc phân phối TPDN cho nhà đầu tư cá nhân, khiến nhà đầu tư cá nhân tiếp tục xu hướng tăng mua TPDN. Từ đó gây nên việc thị trường TPDN tăng trưởng nóng, nguy cơ sụp đổ cao”, các chuyên gia VEPR cảnh báo.

“Đừng dạy khôn nhà đầu tư”

Trước sự phát triển nóng của thị trường TPDN thời gian qua, mới đây, Bộ Tài chính tiếp tục đưa ra cảnh báo đối với doanh nghiệp phát hành trái phiếu, nhà đầu tư và tổ chức phân phối trái phiếu. Theo đó, doanh nghiệp phát hành trái phiếu phải tính toán cụ thể dòng tiền để xây dựng phương án phát hành trái phiếu khả thi, bảo đảm khả năng trả nợ; tuân thủ quy định của pháp luật về phát hành trái phiếu; có biện pháp để thực hiện đầy đủ, đúng hạn các cam kết với nhà đầu tư, bao gồm cam kết về mua lại trái phiếu trước hạn… Đối với nhà đầu tư cần tiếp cận đầy đủ thông tin, phân tích và đánh giá kỹ các rủi ro có thể gặp phải đối với trái phiếu; trước khi quyết định đầu tư cần yêu cầu doanh nghiệp phát hành, tổ chức phân phối cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về tình hình tài chính của doanh nghiệp phát hành; không nên mua trái phiếu chỉ vì lãi suất cao vì có khả năng không thu hồi được khoản tiền đầu tư...

Đặc biệt, Chính phủ vừa ban hành Nghị định 81/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 163/2018/NĐ-CP quy định về phát hành TPDN; trong đó siết chặt quy mô phát hành, khống chế trần lãi suất của TPDN để doanh nghiệp tránh chạy đua lãi suất, khống chế thị trường sơ cấp để bảo đảm chuyên nghiệp hơn, tránh tình trạng doanh nghiệp luồn lách bằng cách chẻ nhỏ trái phiếu…

PGS.TS. Nguyễn Khắc Quốc Bảo (Trường ĐH Kinh tế TP Hồ Chí Minh) nhìn nhận, việc ban hành Nghị định 81 “không phải là siết chặt kênh đầu tư TPDN”. Bởi “nếu như không có chuyện Ngân hàng Nhà nước thắt chặt cho vay bất động sản, không có ràng buộc khác về vốn ngắn hạn và dài hạn thì còn lâu mới có thị trường trái phiếu. Chúng ta đã có cú hích ban đầu tốt rồi, hiện Chính phủ và Bộ Tài chính chỉ đang nắn nót lại”.

Bước tiếp theo được ông Bảo chỉ ra là phải phát triển thị trường thứ cấp - vấn đề rất quan trọng - để TPDN hiện có sẽ có tính thanh khoản cao. Khi đó, nhà đầu tư sẽ hiểu đầu tư vào TPDN không phải vì lãi suất mà bản chất tỷ suất sinh lợi của trái phiếu chính là từ lãi suất phát hành và chênh lệch giá mua bán. Điều này đồng nghĩa, nhà đầu tư phải quan tâm ai là người phát hành, doanh nghiệp có chiến lược tốt không, sự gia tăng giá của trái phiếu thế nào… “Nếu làm tốt thị trường thứ cấp, nhà đầu tư sẽ không nhìn vào lãi suất mà nhìn vào chất lượng của trái phiếu”, ông Bảo nhấn mạnh, đồng thời cho rằng “đừng bao giờ dạy khôn nhà đầu tư”.

Khuyến khích phát triển quỹ đầu tư trái phiếu

Từ kinh nghiệm thực tế tiếp xúc với các nhà đầu tư rót tiền vào TPDN chủ yếu “vì lãi suất”, đặc biệt khi ngân hàng tham gia hỗ trợ phát hành trái phiếu sẽ càng khiến nhà đầu tư yên tâm đổ xô đầu tư, chuyên gia tài chính - ngân hàng Nguyễn Trí Hiếu đề xuất, từ ngày 1.1.2021, việc phát hành TPDN riêng lẻ chỉ để dành cho nhà đầu tư chuyên nghiệp. Đồng thời, dù phát hành TPDN riêng lẻ hay công khai đều phải thông qua Ủy ban Chứng khoán Nhà nước với các tiêu chí chặt chẽ như: Ai phát hành, tình hình sức khỏe của đơn vị phát hành thế nào, lãi suất ra sao, khi mất khả năng trả nợ giải quyết bằng cách nào…? “Thực tế rất nhiều hợp đồng về phát hành trái phiếu không nêu các nội dung này. Khi ngân hàng có nợ xấu thì hàng nghìn cán bộ, nhân viên đi đòi, nhưng nếu mua trái phiếu mà nhà phát hành vỡ nợ thì trái chủ phải làm gì? Chúng ta đã có quy định rõ chưa? Do vậy, cần hết sức cẩn trọng!”, ông Hiếu nói.

Trước ý kiến cho rằng việc Bộ Tài chính đưa ra cảnh báo cho người dân khi đầu tư trái phiếu doanh nghiệp vô hình trung đang “đánh đồng” doanh nghiệp lớn có uy tín với doanh nghiệp kém uy tín, chuyên gia tài chính Nguyễn Đức Hùng Linh bác bỏ điều này. Theo ông, ở góc độ quản lý nhà nước, Bộ Tài chính cần phải đưa ra hướng dẫn, cảnh báo chung. Cơ quan quản lý cũng không thể can thiệp quá sâu khi tự công bố, phân loại doanh nghiệp mà phải để thị trường quyết định. “Khi đầu tư trái phiếu, nhà đầu tư nên thực hiện các bước thẩm định tương tự như đầu tư cổ phiếu nhưng không nhằm mục đích xác định doanh nghiệp đó đắt hay rẻ mà để trả lời câu hỏi doanh nghiệp có thể trả được nợ trái phiếu hay không”, ông Linh nhấn mạnh.

Thừa nhận tổ chức xếp hạng tín nhiệm là một mắt xích rất quan trọng giúp hoàn chỉnh thị trường trái phiếu, chuyên gia tài chính Nguyễn Đức Hùng Linh cho rằng: “Thực tế đã có một vài đơn vị được cấp phép xếp hạng tín nhiệm nhưng rất ít doanh nghiệp phát hành trái phiếu sử dụng dịch vụ này”. Nguyên nhân bởi doanh nghiệp phát hành trái phiếu sợ tốn chi phí và quan trọng hơn là uy tín của đơn vị xếp hạng… Do đó, theo ông Linh cần phải hình thành được các tổ chức xếp hạng tín nhiệm có đội ngũ nhân sự đủ năng lực và uy tín, có sự góp vốn hoặc hợp tác của cơ quan xếp hạng tín nhiệm nước ngoài. Mặt khác, cần phải có cơ chế khuyến khích phát triển các quỹ đầu tư trái phiếu và hình thành sàn giao dịch TPDN tập trung. Đây là những công cụ giúp gia tăng thanh khoản và giảm bớt rủi ro cho nhà đầu tư.

 

 

 

 

Đan Thanh