.

Phát huy trách nhiệm

18:02 | 01/02/2019
Để đại biểu thể hiện được bản lĩnh, ngoài tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, cá nhân các đại biểu chuyên trách, các đại biểu có chức vụ phải tiên phong trong phát huy trách nhiệm và quyền hạn của đại biểu. Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, cung cấp thông tin cho đại biểu. Đặc biệt, cần giảm số lượng đại biểu kiêm nhiệm khối UBND và các phòng, ban, ngành chuyên môn ở mỗi cấp, tăng số lượng đại biểu chuyên trách cho các Ban HĐND; quy định rõ hơn trách nhiệm và cơ chế, quy trình thực hiện các quyền cơ bản của đại biểu dân cử…

Điều 115, Hiến pháp năm 2013 khẳng định vị trí, trách nhiệm, quyền hạn của đại biểu HĐND trước nhân dân và cử tri. Các quy định mang tính hiến định là tiền đề pháp lý quan trọng để đại biểu dân cử phát huy trí tuệ, bản lĩnh trong thực hiện lời hứa với cử tri và nhân dân.

Phát huy vai trò của đại biểu chuyên trách

Có thể thấy, chưa có nhiệm kỳ nào, trách nhiệm và quyền của đại biểu HĐND lại được quy định rõ trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương như nhiệm kỳ 2016 - 2021. Từ các quy định pháp lý, nhiều đại biểu dân cử đã phát huy được vai trò, trách nhiệm và trí tuệ của mình trong hoạt động của cơ quan dân cử, nhất là các đại biểu chuyên trách. Có thể khẳng định, đại biểu chuyên trách chính là “linh hồn” của HĐND, bởi họ chính là hạt nhân trong các hoạt động của cơ quan dân cử. Từ thực tiễn hoạt động, chính họ là người đi đầu đóng góp quan trọng cho hoạt động của HĐND, nhất là trong giám sát chuyên đề. Nhờ đó, hoạt động của HĐND luôn nhận được sự đồng thuận của cử tri, nhiều chuyên đề giám sát, khảo sát của HĐND sâu sát, có tính phản biện cao.


Đoàn giám sát của HĐND tỉnh Hà Tĩnh khảo sát thực tế tại thị xã Hồng Lĩnh

Tham dự một số kỳ họp HĐND cấp huyện, cấp xã có thể thấy, ý kiến thảo luận, chất vấn của đại biểu chuyên trách cũng như đại biểu cơ cấu không thuộc UBND và cơ quan chuyên môn, ngành thường khá sâu sắc, có minh chứng, dẫn chứng cụ thể, nhiều vấn đề được minh họa bằng hình ảnh, có chính kiến và không ngại phản biện. Những đại biểu này, đối với cấp huyện thường được cơ cấu làm Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND. Họ đã phát huy được hoạt động của Tổ, nhất là định hướng được nội dung cho các đại biểu trong tổ thảo luận sâu vào các nội dung người dân đang trăn trở cũng như làm tốt mối liên hệ với cử tri. Chính họ cũng là người đề xuất, kiến nghị HĐND các nội dung để xây dựng chương trình giám sát hàng năm, nhân tố làm “nóng” các phiên giải trình, chất vấn tại phiên họp Thường trực cũng như kỳ họp HĐND.

Ngoài ra, nhiệm kỳ này, nhờ cơ cấu Trưởng, Phó Trưởng ban HĐND cấp huyện chuyên trách, cấp xã có các Ban HĐND nên hoạt động thẩm tra có chiều sâu, tính thuyết phục cao. Chất lượng báo cáo thẩm tra có tính phản biện, thể hiện được chính kiến của Ban và đại biểu. Các báo cáo thẩm tra của các Ban HĐND là tài liệu quan trọng để Chủ tọa linh hoạt trong điều hành, HĐND thể hiện bản lĩnh trong quyết định các vấn đề quan trọng tại địa phương.

Hoạt động giám sát cũng có nhiều đổi mới, có đơn vị gắn TXCT chuyên đề với giám sát chuyên đề. Từ thực tế giám sát, các đoàn đã thu thập, tổng hợp được nhiều thông tin quan trọng phục vụ cho công tác thẩm tra báo cáo, đề án, tờ trình của UBND và các ngành hữu quan trình kỳ họp HĐND.

Vẫn còn những vướng mắc, rào cản

 Cần tiếp tục tăng cường tuyên truyền về vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND, nhất là hoạt động giám sát. Tổ chức thu thập, lấy ý kiến đánh giá của người dân về hoạt động của HĐND trên các phương tiện thông tin đại chúng, qua phiếu điều tra, thăm dò, để tạo diễn đàn rộng rãi trong việc ban hành và tổ chức triển khai thực hiện các chính sách hiệu quả, sát thực tiễn. Quy định cụ thể trách nhiệm của đại biểu HĐND trong tham gia đầy đủ các hoạt động của HĐND, Tổ đại biểu trong nghiên cứu tài liệu kỳ họp, thu thập thông tin phục vụ hoạt động...

Mặc dù đại biểu dân cử một số địa phương đã phát huy được trách nhiệm, quyền mà pháp luật trao cho nhưng thực tiễn hoạt động vẫn gặp phải những vướng mắc, rào cản. Theo đó, trách nhiệm vận động nhân dân thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước, nghị quyết của HĐND, nhiều đại biểu chưa thực hiện được, chủ yếu mới dừng lại ở việc tuyên truyền thông qua TXCT sau kỳ họp.

Việc thực hiện quyền chất vấn còn nhiều bất cập, nhất là đối với cấp huyện, cấp xã, chủ yếu câu hỏi do Thường trực, các Ban đề xuất, cá nhân đại biểu HĐND tự mình chất vấn còn ít. Việc điều hành chất vấn ở một số đơn vị còn lúng túng, dài dòng và chưa quy kết được trách nhiệm; việc tái chất vấn, đeo bám đến cùng vấn đề chỉ dừng lại ở các đại biểu chuyên trách, đại biểu khối UBND và ngành chuyên môn hầu như không tham gia.

Đại biểu cũng chưa phát huy được quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, cá nhân cung cấp thông tin, tài liệu liên quan đến nhiệm vụ, quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân đó, bởi nhận thức của lãnh đạo đơn vị cũng như ngay chính một số đại biểu HĐND về quyền này thiếu thống nhất, rõ ràng. Theo đó, nhiều người cho rằng đại biểu phải có văn bản hoặc kế hoạch gửi trước cho cơ quan, tổ chức, cá nhân để cơ quan, tổ chức, cá nhân chuẩn bị. Thực tế, chỉ những đại biểu có chức vụ, trong Thường trực, các Ban HĐND mới làm được, còn đại biểu thường rất khó khăn trong tiếp cận thông tin.

Từ quyền này cũng ảnh hưởng đến quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức hữu quan thi hành những biện pháp cần thiết để kịp thời chấm dứt hành vi vi phạm pháp luật. Một đại biểu HĐND cấp huyện tâm tư: “Luật không quy định rõ trong khi cấp trên nhận thức lấy thông tin phải có kế hoạch, chương trình cụ thể gửi trước nên rất khó cho đại biểu thường như chúng tôi. Nhất là khi phát hiện cơ quan, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm, cần tìm hiểu rõ để có chứng cứ, hình ảnh xác thực thì phải mất mấy ngày làm chương trình gửi đi xin, rồi có đơn vị lấy lý do không cung cấp hoặc trì hoãn thì cũng đủ để xóa dấu vết, bằng chứng vi phạm. Vậy, chúng tôi yêu cầu cung cấp thông tin có ích gì nữa?!”.

Để đại biểu thể hiện được bản lĩnh

Trước hết, cần tăng cường sự lãnh đạo của Đảng trong công tác cán bộ để xây dựng tổ chức, bộ máy hoạt động của HĐND tương xứng với nhiệm vụ. Theo đó, cần quy hoạch, đào tạo, giới thiệu bổ nhiệm, luân chuyển đội ngũ cán bộ chuyên trách của HĐND, cán bộ là đại biểu HĐND và đội ngũ cán bộ tham mưu, giúp việc hoạt động của HĐND; bảo đảm các ứng cử viên có đủ điều kiện về chuyên môn, có bản lĩnh chính trị, năng lực công tác và sẵn sàng chuẩn bị tâm thế làm người đại biểu nhân dân. Trong đó, Thường trực HĐND cơ cấu là người lãnh đạo cấp ủy tương ứng, Trưởng, Phó Trưởng ban HĐND cần xem xét quy hoạch cấp ủy. Bên cạnh đó, cần rà soát, bổ sung Quy chế làm việc, quy định cụ thể công việc cấp uỷ cho ý kiến lãnh đạo, chỉ đạo trước khi HĐND bàn, quyết định theo thẩm quyền. Bảo đảm các chủ trương lớn của Đảng được kịp thời thể chế hóa về mặt Nhà nước ở địa phương thông qua nghị quyết tại các kỳ họp của HĐND.

Để đại biểu thể hiện được bản lĩnh, người đứng đầu các cơ quan trong hệ thống chính trị phải nắm rõ vai trò, vị trí, trách nhiệm và quyền hạn của đại biểu dân cử. Muốn vậy, ngoài tăng cường sự lãnh đạo, chỉ đạo của Đảng, các đại biểu chuyên trách, các đại biểu có chức vụ phải tiên phong trong phát huy trách nhiệm và quyền hạn của đại biểu. Có như vậy, mới tạo điều kiện cho đại biểu thường phát huy.

Một yếu tố cũng rất quan trọng nữa là cần quan tâm công tác đào tạo, bồi dưỡng, cung cấp thông tin, tạo điều kiện cho đại biểu được rèn luyện các kỹ năng trong hoạt động, nhất là kỹ năng giám sát. Có cơ chế ưu tiên trong chính sách thu hút, đào tạo, bồi dưỡng để động viên, khuyến khích đại biểu không ngừng học tập, nâng cao trình độ, phấn đấu, phát huy năng lực, trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ. Mặt khác, thu hút đại biểu có trình độ chuyên môn, có năng lực tham gia hoạt động chuyên trách và thành viên các Ban HĐND. Đại biểu chuyên trách, thành viên các Ban HĐND có nhiều thành tích tham gia hoạt động của HĐND được quan tâm, bố trí, luân chuyển vào những vị trí tương xứng. Quy định chính sách ưu tiên đối với cán bộ, công chức tham mưu, giúp việc HĐND trong đào tạo, bồi dưỡng lý luận chính trị, bổ nhiệm, luân  chuyển…

Để phát huy trí tuệ và trách nhiệm đại biểu HĐND, thiết nghĩ QH cần xem xét sửa đổi, bổ sung Luật Tổ chức chính quyền địa phương, Luật Hoạt động giám sát của QH và HĐND và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 6, giảm số lượng đại biểu kiêm nhiệm khối UBND và các phòng, ban, ngành chuyên môn ở mỗi cấp, tăng số lượng đại biểu chuyên trách cho các Ban HĐND; quy định rõ chức năng tham mưu, giúp việc cho HĐND mỗi cấp và bố trí biên chế phù hợp. Quy định rõ hơn trách nhiệm và cơ chế, quy trình thực hiện 5 quyền cơ bản của đại biểu dân cử; đồng thời, chỉ đạo hướng dẫn cụ thể việc theo dõi, đánh giá, xếp loại cán bộ, công chức hàng năm đối với đại biểu HĐND chuyên trách cấp huyện, xã.

Lê Hồng Hạnh - Phó Trưởng ban Kinh tế - Xã hội HĐND thị xã Hồng Lĩnh, Hà Tĩnh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang