Chính sách và cuộc sống

Cần gì ở đặc khu?

07:43 | 11/01/2018
Sáng nay, trước khi bế mạc phiên họp đầu tiên của năm 2018, UBTVQH sẽ cho ý kiến về một số vấn đề lớn của dự án Luật Đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt. Trong đó, vấn đề quan trọng nhất, ảnh hưởng đến toàn bộ nội dung, kết cấu của dự thảo Luật vẫn chính là tổ chức chính quyền địa phương ở các đơn vị này. Đây cũng là nội dung còn nhiều lúng túng trong dự thảo Luật được trình QH tại Kỳ họp thứ Tư.

Báo cáo về việc tiếp thu, chỉnh lý dự án Luật vừa được Ủy ban Pháp luật hoàn thiện chiều qua; để xử lý những vướng mắc, hạn chế của cả hai phương án tổ chức chính quyền ở đơn vị hành chính kinh tế đặc biệt (gọi tắt là đặc khu) được Chính phủ trình QH, nhiều ý kiến trong Thường trực Ủy ban đã đề xuất UBTVQH xem xét một phương án thứ 3. Theo đó, chính quyền địa phương ở đặc khu sẽ vẫn là “cấp chính quyền địa phương”, tức là sẽ có cả HĐND đặc khu và UBND đặc khu. Tuy nhiên, cả hai thiết chế này sẽ được tổ chức hết sức tinh gọn, chỉ quyết định một số vấn đề quan trọng, mang tính định hướng lớn, còn lại, vẫn chủ yếu tập trung phân quyền, phân cấp thẩm quyền quản lý, điều hành ở đặc khu cho Chủ tịch UBND đặc khu.

Cụ thể là, HĐND đặc khu sẽ chỉ có từ 12 đến 15 đại biểu; tất cả hoặc đa số đại biểu hoạt động chuyên trách; không tổ chức Thường trực HĐND đặc khu và các ban của HĐND đặc khu. HĐND đặc khu cũng sẽ có thành phần đại biểu phù hợp với đặc điểm của đặc khu, gồm đại diện cử tri ở các khu hành chính, các chuyên gia về pháp luật, kinh tế, tài chính, đại diện cộng đồng doanh nghiệp trên địa bàn. HĐND đặc khu sẽ chỉ quyết định một số vấn đề quan trọng liên quan tới nhân sự chủ chốt, định hướng phát triển, ngân sách của đặc khu, một số vấn đề liên quan trực tiếp tới cộng đồng dân cư địa phương và tập trung thực hiện chức năng giám sát.

UBND đặc khu chỉ bao gồm Chủ tịch và các Phó Chủ tịch; Chủ tịch UBND đặc khu do HĐND đặc khu bầu theo giới thiệu của Chủ tịch UBND tỉnh và được Thủ tướng Chính phủ phê chuẩn. Đồng thời, phân định rành mạch giữa nhiệm vụ, quyền hạn tập thể của UBND đặc khu và nhiệm vụ, quyền hạn của Chủ tịch UBND đặc khu. Tức là, UBND đặc khu chủ yếu thảo luận, quyết định các vấn đề trình HĐND đặc khu và tổ chức thực hiện các nghị quyết của HĐND đặc khu. Hầu hết các thẩm quyền về điều hành, quyết định các vấn đề kinh tế - xã hội tại đặc khu sẽ vẫn được tập trung cho Chủ tịch UBND đặc khu để tăng tính chủ động, linh hoạt.

Các ý kiến đề xuất phương án 3 cũng đề nghị bổ sung vào dự thảo Luật một số quy định về cơ chế kiểm soát đặc thù của Trung ương đặt tại địa phương để tăng cường kiểm soát hoạt động của chính quyền địa phương tại đặc khu. Đồng thời, duy trì thực hiện có hiệu quả các cơ chế giám sát, kiểm soát khác như giám sát của QH, HĐND tỉnh, MTTQ Việt Nam và các tổ chức thành viên của MTTQ; kiểm tra của cơ quan hành chính nhà nước cấp trên… theo quy định của pháp luật hiện hành.

Phương án 3 không phải là phép cộng cơ học từ những ưu điểm của phương án 1 và phương án 2 đã được Chính phủ trình QH trước đó, mà đã được sàng lọc, “gia cố” rất nhiều. Và quả thực, phương án này đã “hóa giải” được nhiều mối lo của ĐBQH về tình trạng lạm quyền, lộng quyền của người đứng đầu cơ quan hành chính của đặc khu, bảo đảm được một cơ chế giám sát chặt chẽ việc thực thi quyền lực Nhà nước tại đặc khu.

Dẫu vậy, phương án 3 vẫn có những khiếm khuyết.

Có đến 9/12 thành viên của Thường trực Ủy ban Pháp luật biểu quyết chọn phương án 3, trong khi chỉ có 3/12 chọn phương án 1 và không ai chọn phương án 2. Dẫu vậy, tổ chức bộ máy chính quyền đặc khu theo phương án 3 vẫn chưa thực sự đáp ứng được yêu cầu tinh gọn bộ máy và đơn giản hóa trình tự, thủ tục do vẫn giữ cơ cấu tổ chức chính quyền địa phương gồm các cơ quan có cơ chế làm việc tập thể. Cùng với đó là, một số nhiệm vụ được giao cho HĐND đặc khu và UBND đặc khu quyết định nên sẽ không thể bảo đảm nhanh chóng, linh hoạt và nếu điều hành bộ máy không tốt (đây cũng là điều đáng lo nhất), hoàn toàn có thể gây khó khăn, cản trở, thậm chí là vô hiệu hóa sự năng động, sáng tạo của người đứng đầu cơ quan hành chính của đặc khu.

Câu hỏi cần đặt ra là, có hay không một phương án hoàn hảo về tổ chức chính quyền địa phương ở đặc khu có thể trùng khít với mọi mong muốn và kỳ vọng mà chúng ta đặt ra khi quyết định thành lập các đặc khu? - Điều này thật khó trả lời!

Một câu hỏi nữa là, chúng ta cần gì ở các đặc khu? Câu trả lời nằm ở Nghị quyết số 11 của Ban Chấp hành Trung ương: Một là, tạo cực tăng trưởng kinh tế và hai là, thử nghiệm đổi mới tổ chức, thể chế.

Thực ra, tìm kiếm một giải pháp hoàn hảo có thể dung hòa được tất cả các yêu cầu đặt ra đối với chính quyền đặc khu là đòi hỏi chính đáng của các nhà lập pháp. Nhưng cũng cần lưu ý rằng, một giải pháp như vậy, trên thực tế, không phải lúc nào cũng mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Vì thế, có lẽ, việc cần làm hiện nay là, hãy đặt các mục tiêu của việc thành lập đặc khu lên “bàn cân”, hãy “cởi trói” ngay từ trong tư duy thì mới có thể có được một phương án thực sự vượt trội và đột phá.

Quỳnh Chi
Quay trở lại đầu trang