Chính sách và cuộc sống

Không nên dùng mệnh lệnh hành chính

08:10 | 27/06/2018
Trong một hội thảo mới đây nhằm chuẩn bị cho tổng kết 30 năm thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) vào Việt Nam, tình trạng doanh nghiệp FDI sa thải lao động trên 35 tuổi lại được nhắc đến. Mặc dù chưa có số liệu thống kê chính thức (đây rõ ràng là thiếu sót lớn và là sự chậm trễ đáng trách), nhưng một số chuyên gia lao động quan sát thấy rằng, theo thời gian, xu hướng này trở nên phổ biến hơn ở doanh nghiệp FDI.

Lý do doanh nghiệp nước ngoài “thải loại” lao động trên 35 tuổi có rất nhiều. Khách quan mà nói, một số ngành, nghề của doanh nghiệp không phù hợp với lao động sau lứa tuổi 35. Nhưng cũng khách quan mà nói thì không phải không có chuyện doanh nghiệp FDI sử dụng lao động kiểu “vắt chanh bỏ vỏ” hoặc tìm cách lách luật để né thực hiện nghĩa vụ với người lao động. Một tác nhân khác là chính sách lương, theo đó lao động có thâm niên làm việc cao doanh nghiệp phải trả lương cao, kéo theo mức đóng bảo hiểm xã hội cao. Vì thế, sa thải lao động trên 35 tuổi như mũi tên trúng hai đích, doanh nghiệp vừa tránh được mức trả lương và đóng bảo hiểm cao, vừa tuyển được người mới trẻ hơn (và vẫn đang khá dồi dào) và có năng suất lao động nhỉnh hơn.

Việc sa thải người lao động ở tuổi sau 35 để lại nhiều hệ lụy. Trên bình diện xã hội, tình trạng này một mặt làm gia tăng thất nghiệp, gây khó khăn trong duy trì trật tự xã hội và lãng phí nguồn lực, mặt khác tác động mạnh tới chính sách bảo hiểm xã hội.

Với bản thân người lao động, ngoài bất ổn về tài chính, họ còn phải đối mặt với những khó khăn về mặt tinh thần khi bỗng dưng mất việc ở lứa tuổi không dễ kiếm việc làm mới. Một kết quả khảo sát từ nhóm lao động bị sa thải cho thấy 24,2% có nhiều nguy cơ bệnh tật; 38,1% là gánh nặng cho gia đình, địa phương; 19% bị lôi kéo vào tệ nạn xã hội; gần 13% gia đình lục đục… Những con số tuy được rút ra từ một khảo sát quy mô nhỏ nhưng lại nói lên những vấn đề rất lớn. 

Cơ quan quản lý nhà nước cần nhìn nhận câu chuyện này ở góc độ nào? Đây là vấn đề cần mổ xẻ thấu đáo vì nó sẽ quyết định các giải pháp đưa ra có hợp lý và giải quyết tận gốc vấn đề hay không. Xét đến cùng, việc sa thải lao động trên 35 tuổi là hệ lụy không thể tránh khỏi của xu hướng thu hút đầu tư dựa trên lao động giá rẻ với những ngành thâm dụng lao động hay tài nguyên. Thu hút nhà đầu tư bằng lao động giá rẻ thì khi chi phí này tăng, doanh nghiệp đương nhiên phải tìm cách cắt giảm, mà sa thải lao động trên 35 tuổi chỉ là một cách.

Bởi vậy không thể giải quyết vấn đề này bằng mệnh lệnh hành chính hay những chính sách buộc doanh nghiệp phải giữ lại lao động trên 35 tuổi. Thay vào đó, Chính phủ và các bộ, ngành liên quan nên đưa ra quy trình sa thải lao động để giảm thiểu những cú sốc với người lao động, đồng thời thiết kế các chính sách hỗ trợ lao động chuyển đổi nghề nghiệp. Tư duy thu hút đầu tư nước ngoài cũng phải thay đổi, hướng đến những ngành sử dụng lao động có tay nghề để vừa giảm thiểu việc sa thải lao động sau tuổi 35, vừa tăng khả năng hấp thụ thêm lao động trung niên. Người lao động tất nhiên không đứng ngoài. Mỗi người đều cần có sự chuẩn bị - trau dồi, nâng cao chuyên môn và có kế hoạch nghề nghiệp rõ ràng - để đối phó với tình huống không mong đợi này.

Hà Lan
Quay trở lại đầu trang