Giáo dục đại học, chuẩn hóa và hội nhập quốc tế

Thể chế và năng lực tự thân

07:37 | 13/08/2018
ĐHQG Hà Nội và ĐHQG TP Hồ Chí Minh vừa lọt vào nhóm 1.000 đại học hàng đầu thế giới, phần nào thể hiện xu hướng chuẩn hóa, hội nhập giáo dục đại học Việt Nam. Tuy nhiên, nhìn chung kết quả đào tạo đại học Việt Nam vẫn chưa đáp ứng đòi hỏi cao. Theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ PHẠM TẤT THẮNG, bên cạnh tạo điều kiện cho các đầu tàu kéo chất lượng đại học phát triển, quan trọng còn phải thúc đẩy, nâng cao chất lượng ấy một cách đồng bộ.

Hành lang pháp lý đủ rộng

Từ giám sát của Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ chuyên đề thực hiện chính sách, pháp luật về giáo dục đại học (GDĐH) cuối năm 2017, xin ông cho biết vấn đề gì đang đặt ra đối với GDĐH Việt Nam?

- Qua tổ chức giám sát tại một số cơ sở GDĐH trên cả nước, có thể thấy, Luật GDĐH đã phát huy tác dụng, giúp cho GDĐH ngày càng phát triển, nâng cao chất lượng. Tuy nhiên, thực tế cũng còn đặt ra nhiều vấn đề. Việc ban hành văn bản pháp luật hướng dẫn Luật còn chậm, thậm chí có quy định không phù hợp, một số nội dung của Luật khó thực hiện, bị ràng buộc bởi các luật khác như Luật Ngân sách nhà nước, Luật Viên chức, Luật Khoa học - công nghệ, Luật Đấu thầu… Yếu tố rất quan trọng là tự chủ đại học nhưng quy định của Luật chưa thực sự “cởi trói” cho cơ sở GDĐH. Quản trị đại học chưa đổi mới; quản lý nhà nước cũng vậy. Hệ thống đại học cồng kềnh, phát triển mạnh về số lượng mà chưa chú trọng chất lượng…

Nói chung, Luật GDĐH mặc dù đã tạo hành lang pháp lý cho GDĐH phát triển nhưng nhìn rộng ra, đây là lĩnh vực đặc thù

 tính đổi mới và hội nhập rất cao, đứng trước sức ép lớn từ xã hội, từ nhu cầu thực tế cho nên cần tiến hành sửa đổi, bổ sung Luật GDĐH 2012 để tạo hành lang pháp lý rộng hơn cho các trường đại học phát triển.

Theo ông, trong bối cảnh hiện nay, những tháo gỡ về mặt chính sách, pháp luật có ý nghĩa ra sao cho các cơ sở GDĐH phát triển, hội nhập?

- Vấn đề cơ chế, thể chế hết sức quan trọng. Thực tế cũng có những cơ sở GDĐH cho rằng không cần nguồn lực mà chỉ cần cơ chế, có hành lang pháp lý rộng rãi để phát triển. Thời gian qua, Chính phủ thí điểm ở 23 trường bằng tự lo kinh phí chi thường xuyên, kinh phí đầu tư thì được phép tự chủ cao. Đó cũng chính là tạo cơ chế. Trong câu chuyện này có trường từ năng lực, uy tín, ưu thế của mình mà đa dạng hóa nguồn thu, tự lo được kinh phí, không nhận đầu tư từ ngân sách nên tự chủ cao. Nhưng mặt khác cũng có thể hiểu là từ việc được giao quyền tự chủ cao mà trường thể hiện được sự năng động, sáng tạo, không cần nhận kinh phí từ ngân sách nhà nước.


Sinh viên Trường ĐH Quốc tế  (ĐH Quốc gia TP Hồ Chí Minh) trong giờ học thực hành với giảng viên nước ngoài

Quốc hội dự kiến thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật GDĐH vào kỳ họp tháng 10 tới. Trọng tâm sửa đổi, bổ sung lần này là gì, thưa ông?

- Một trong những chính sách cơ bản theo cách đặt vấn đề của cơ quan soạn thảo là tăng thêm tự chủ của các cơ sở GDĐH. Sửa đổi Luật này, sẽ nhấn mạnh vào nội dung cụ thể của tự chủ: Tự chủ về tổ chức nhân sự, về tài chính, cơ sở vật chất và tự chủ về mặt chuyên môn. Luật cũng chú trọng tạo điều kiện để đổi mới quản lý, từ quản lý nhà nước của Bộ Giáo dục - Đào tạo, cũng như các cơ quan chủ quản… Bên cạnh đó, thúc đẩy đổi mới quản trị đại học - yếu tố nội tại của trường cũng được chú trọng. Tuy nhiên Luật GDĐH là luật chuyên ngành, hành lang pháp lý cho cơ sở GDĐH phát triển còn phụ thuộc nhiều quy định liên quan, cho nên đồng thời cũng cần phải sửa đổi, tháo gỡ đồng bộ các quy định pháp luật khác.

Hòa nhập sân chơi chung

Về chủ đề “Chuẩn hóa và hội nhập quốc tế” của Hội thảo Giáo dục - VEC 2018 do Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ tổ chức ngày 17.8 tới, theo ông những tiêu chuẩn nào để công nhận một trường chuẩn, hội nhập quốc tế?

- Cũng có các tiêu chuẩn mang tính định lượng song không thể định lượng rõ ràng và tường minh tuyệt đối. Trước xu thế toàn cầu hóa và cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật 4.0, hội nhập quốc tế là yêu cầu bắt buộc đối với GDĐH. Đại học là bậc đào tạo cao nhất của hệ thống giáo dục quốc dân với yêu cầu vừa đào tạo, vừa nghiên cứu khoa học, vừa sáng tạo giá trị mới, cung cấp cho xã hội nguồn nhân lực trình độ cao, thì hội nhập quốc tế càng đặt ra yêu cầu cấp thiết, cao hơn các ngành, lĩnh vực khác. Bước vào “sân chơi” chung, chúng ta phải chấp nhận luật chơi chung, GDĐH phải tiếp cận với chuẩn quốc tế để được thừa nhận.

Ông nói đến tiêu chí về chất lượng nguồn nhân lực, chuẩn đào tạo, nhưng đây cũng là thách thức đang đặt ra với GDĐH Việt Nam?

- Cần hiểu rằng thay đổi chất lượng là một quá trình. Phát triển giáo dục tương ứng với phát triển kinh tế, xã hội. GDĐH có thể có bước phát triển nhanh hơn, sớm hơn, mạnh hơn so với lĩnh vực khác nhưng cũng phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Xác định chuẩn, tiêu chí, điều kiện phấn đấu không phải trong ngày một ngày hai nhưng nâng cao chất lượng là một yêu cầu bắt buộc. Trong quá trình nâng cao chất lượng thì phải dựa vào các tiêu chuẩn, tiêu chí của GDĐH khu vực và thế giới, đó chính là chuẩn hóa để hội nhập.

Con đường GDĐH Việt Nam chuẩn hóa và hội nhập quốc tế phụ thuộc những yếu tố gì, thưa ông?

- Thứ nhất bản thân các trường muốn vươn ra quốc tế với những tiêu chuẩn, quy định chặt chẽ, phải ý thức được để thay đổi, phấn đấu, đáp ứng được tiêu chuẩn quốc tế. Đó là yếu tố mang tính tự thân, nội tại của các trường. Thứ hai là yếu tố thể chế, tức là tạo điều kiện cơ chế để các trường phát triển. Về điều này, ta đang bàn đến tự chủ đại học liên quan đến đổi mới GDĐH, tăng tự chủ cho các trường để các trường đổi mới mạnh mẽ, đáp ứng yêu cầu để hội nhập nhanh chóng. Thứ ba là nguồn lực đầu tư. Trong khi nguồn lực có hạn, ta phải lựa chọn lĩnh vực, ngành, cơ sở GDĐH ưu tiên tập trung đầu tư để thực hiện mong muốn chuẩn hóa, hội nhập quốc tế. Và với giáo dục, dù là GDĐH thì Nhà nước vẫn phải có đầu tư nhưng cần đổi mới phương thức đầu tư cho hiệu quả.

Những vấn đề này sẽ được trực tiếp thảo luận tại VEC 2018, ông kỳ vọng như thế nào về hội thảo này?

- Hội thảo đặt ra vấn đề được dư luận quan tâm, thuộc lĩnh vực có vai trò quan trọng trong đào tạo đội ngũ lao động có trình độ cao cho đất nước, lại gắn với bối cảnh đang xem xét sửa đổi Luật GDĐH nên tôi đặt rất nhiều kỳ vọng. Tôi mong muốn và tin tưởng hội thảo sẽ đóng góp tích cực vào công tác xây dựng pháp luật để hoàn thiện, bổ sung các quy định trong Luật GDĐH theo hướng khả thi, tạo điều kiện cho các cơ sở GDĐH phát triển theo hướng chuẩn hóa và hội nhập quốc tế. Đây cũng là diễn đàn để các nhà khoa học, nhà quản lý, chuyên gia, các cơ sở GDĐH cùng nhau nhìn nhận, đánh giá về thực trạng của GDĐH hiện nay. Trên cơ sở đó đề xuất giải pháp, khắc phục tồn tại, bất cập, tạo điều kiện để GDĐH phát triển.

- Xin cảm ơn ông!

Lê Thư thực hiện
Quay trở lại đầu trang