Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam:

Tự chủ chuyên môn thì mới khơi dậy sáng tạo

15:08 | 17/08/2018
Tôi rất hoan nghênh chủ đề Hội thảo Giáo dục 2018, đã đặt ra một vấn đề cốt lõi. Chúng ta là một phần của thế giới ngày càng mở. Vì thế, giáo dục, đặc biệt là giáo dục đại học, yêu cầu càng bức thiết, bắt buộc phải hội nhập quốc tế. Giáo dục phải theo xu thế thế giới, nhưng giải pháp đưa ra phải phù hợp với thực tế Việt Nam.

Với điều kiện giáo dục đại học Việt Nam hiện nay, tự chủ và giải trình là quan trọng nhất. Lúc ký quyết định thành lập Đại học quốc gia, Thủ tướng không chỉ mục đích thành lập một đại học lớn, mà là trao quyền nhiều hơn cho các trường này. Sau đó, đến Hội nghị TƯ lần thứ 4, Khóa VII đã nói đến tự chủ đại học. Đến năm 2014, qua những cuộc cọ xát mạnh mẽ, ta có được 4 trường tự chủ, sau đó 6 trường, đến nay là 23 trường. Tuy nhiên tự chủ ấy mới chỉ là môt phần, chưa phải tự chủ theo xu thế thế giới. Điều đó có nguyên nhân từ nhiều phía. Lý do thứ nhất, cơ quan nhà nước (Bộ GD - ĐT, cơ quan chủ quản của các trường, UBND các tỉnh, thành) nói buông nhưng không ai muốn bỏ quyền của mình. Lý do thứ hai từ chính các trường đại học, vẫn cứ muốn tiếp tục cơ chế bao cấp bình bình như xưa. Lý do thứ ba, từ phía người học và xã hội, là hệ quả từ 2 lý do trên; học sinh học phổ thông vất vả, cố thi vào đại học, là coi như xong, vào bao nhiêu, ra bấy nhiêu.


Phó Thủ tướng Vũ Đức Đam phát biểu tại hội thảo
Ảnh: Lâm Hiển

Chúng ta phải giải đáp nhiều vấn đề, trong đó có 2 băn khoăn: Cho tự chủ, phải chăng các trường cứ thế nâng học phí, làm mất cơ hội tiếp cận GDĐH trình độ cao, chất lượng tốt của các con em nhà nghèo, đối tượng chính sách? Tài sản đất đai, tri thức, nếu Nhà nước, bộ chủ quản, UBND tỉnh buông quyền chủ quản thì sợ rằng sẽ bị thao túng, bị lãng phí? Hai cái này thực ra không phải không có hướng giải quyết. Thế giới đã giải quyết rồi. Thứ nhất, liên quan tới tự chủ, trước hết nói tới tự chủ tài chính, một mặt tăng học phí nhiều hơn từ những người có khả năng đóng góp, muốn đóng góp nhiều hơn để có chất lượng tốt hơn; mặt khác lập quỹ học bổng giúp học sinh đối tượng chính sách, con nhà nghèo. Tự chủ không nghĩa là nhà nước không cấp ngân sách mà dùng ngân sách đó để đặt hàng đào tạo. Thứ hai, cơ chế bảo đảm tài sản đã có Hội đồng trường gắn liền với trách nhiệm giải trình công khai, minh bạch. Hầu như các trường đều mong muốn dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật GDĐH sớm được thông qua để chính thức hóa điều này.

Tự chủ đại học cần được hiểu cho đúng. Sứ mệnh quan trọng nhất của giáo dục đại học là sáng tạo tri thức, vì thế phải có quyền. Phải có tự chủ chuyên môn thì mới khơi dậy sự sáng tạo của từng thành viên trong nhà trường, đây là tự chủ căn bản nhất. Để có tự chủ đó thì phải được tự quản hoạt động về tổ chức, và tự chủ về tài chính (nguồn thu, chi, trong đó nguồn thu có thể từ hoạt động KHCN, sản xuất kinh doanh, kết hợp với doanh nghiệp, thu từ tài trợ cộng đồng, ngân sách nhà nước). Không thể nào đại học mà lấy học phí nuôi nghiên cứu khoa học. Nên hiểu đúng nghĩa tự chủ, nếu không chỉ là giao hết cho không có trách nhiệm giải trình; hay không còn ngân sách nhà nước thì chưa đúng.


Toàn cảnh hội thảo
Ảnh: Lâm Hiển

Tự chủ là xu thế tất yếu. Điều này phải đưa vào Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật GDĐH tới đây cũng như hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, phải sửa đồng bộ. Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luạt GDĐH sắp tới chưa thể giải quyết tất cả các vấn đề, nhưng là bước tiến quan trọng. Tôi có lòng tin, GDĐH như đoàn tàu, máy đã nổ rồi, bây giờ tới bước ngoặt quan trọng. Làm sao để Luật được sửa căn bản nhất có thể để thúc đẩy hệ thống GDĐH ở Việt Nam.

Lê Thủy - Lê Thư lược ghi
Quay trở lại đầu trang