Hội thảo giáo dục 2018 “Giáo dục đại học: Chuẩn hóa và hội nhập quốc tế”

Kiến tạo nguồn lực quốc gia

08:25 | 18/08/2018
Với vai trò then chốt quyết định chất lượng nguồn nhân lực, giáo dục đại học không chỉ đáp ứng nhu cầu nội tại mà còn phải góp phần khai mở tiềm năng, tăng sức cạnh tranh cho quốc gia trong đổi mới và hội nhập quốc tế. Trong bối cảnh đó, bắt nhịp xu thế quốc tế là thời cơ cũng là quy luật tất yếu đi kèm những thách thức rất lớn.

Hai mặt của bức tranh

Bức tranh chung của giáo dục đại học (GDĐH) nhiều năm qua ít nhiều có những nét nổi bật, nói lên hiệu quả đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục Việt Nam. Hiện cả nước có 236 trường đại học, học viện (60 trường tư thục, 5 trường có vốn đầu tư nước ngoài) và 41 viện nghiên cứu khoa học đào tạo trình độ tiến sĩ… Với sự xuất hiện của hai ĐHQG vào top 1.000 thế giới có thể đánh giá hệ thống đại học của ta thuộc vào nhóm 80/196. Nếu giai đoạn 2008 - 2013, GDĐH tăng nhanh về số lượng thì 5 năm gần đây đã chững lại, chú trọng chất lượng. Chương trình liên kết quốc tế được mở rộng, nghiên cứu khoa học được quan tâm, ngày càng nhiều công trình công bố quốc tế…

Chuyển biến này minh chứng cho sự thay đổi nhận thức, tư duy của các trường, nhưng đấy chỉ ra một mặt của phát triển GDĐH hiện nay. Tại Hội thảo Giáo dục 2018, Thứ trưởng Bộ GD - ĐT Nguyễn Văn Phúc thẳng thắn nêu ra một loạt điểm yếu căn bản: Trong khi có những trường gắng sức vươn lên đạt kiểm định ở khu vực và thế giới thì nhiều trường chưa quan tâm đổi mới; tỷ lệ sinh viên/giảng viên cao; công bố quốc tế tăng, nghiên cứu khoa học được đầu tư hơn nhưng chuyển giao ứng dụng hạn chế, chưa tạo nguồn thu; cơ sở vật chất chưa đáp ứng…

Sinh viên ra trường không có việc làm, giữa cung và cầu có độ vênh lớn, có lớp mở ra chỉ 1 sinh viên theo học, có trường lấy điểm vào ngành cao để không phải duy trì ngành đào tạo đó… là những bất cập cụ thể hiện nay. Nguyên Giám đốc Học viện Quản lý Giáo dục, PGS. TS Đặng Thị Thanh Huyền khẳng định, bài toán đặt ra là GDĐH Việt Nam muốn phát triển cả về số lượng và chất lượng nhưng nên chăng, lúc này chỉ dồn sức cho chất lượng, tạo điều kiện để cơ sở GDĐH từng bước đáp ứng yêu cầu chất lượng đó.

Có thể thấy, gốc rễ vấn đề đã được nhìn ra, trong đó trao quyền tự chủ được cho là một giải pháp căn cơ. Kết quả vận hành của 23 trường được thí điểm tự chủ nói lên khuynh hướng: Cũng con người ấy, ngôi trường ấy, nhưng khi thay đổi cơ chế thì chất lượng đã khác. Có điều, khắc phục thế nào những vướng mắc trong việc thực hiện quyền tự chủ, có cách nào vượt qua rào cản để nhận diện đúng, tiệm cận nhanh các chuẩn quốc tế, là thách thức lớn.


Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Phan Thanh Bình
và các đại biểu trao đổi bên lề hội thảo  
Ảnh: Lâm Hiển

Những vector chuẩn

Theo đại diện Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam Dilip Parajuli, có 4 xu thế phát triển GDĐH toàn cầu: Quốc tế hóa, tự chủ đi đôi với trách nhiệm giải trình, công nghệ mới và tài chính. Trong đó, liên quan đến quốc tế hóa gồm các khía cạnh: Sinh viên nước ngoài học ở Việt Nam và từ Việt Nam ra nước ngoài học; mở cơ sở đại học quốc tế tại Việt Nam; đưa giảng viên quốc tế vào; hợp tác nghiên cứu với các trường. Những yếu tố này phụ thuộc vào sự chủ động của các trường nhưng cũng chịu tác động bởi cơ chế. Hệ thống đại học Việt Nam phải điều chỉnh lại để bảo đảm nhất quán. Nhà nước cần tập trung vào vai trò định hướng hơn là quản lý. Tự chủ đại học nên bắt đầu từ tổ chức rồi mới đến các mặt khác. 

Nhận định của ông Dilip Parajuli được đa số đại biểu đánh giá cao. Cùng với đó, nhiều ý kiến cho rằng, GDĐH Việt Nam trên con đường tiệm cận xu hướng quốc tế nhưng từng bước đi ấy cần dựa trên cơ sở đối sánh với điều kiện trong nước. Hiệu trưởng Trường ĐH KHXH và NV, ĐHQG Hà Nội, GS.TS Phạm Quang Minh phân tích, một nền giáo dục khai phóng dựa trên tự do học thuật là quan trọng. Vai trò của việc xác định, đánh giá đúng yếu tố quốc tế hóa sẽ giúp các trường chủ động hội nhập. “Muốn quốc tế hóa thì phải quốc tế hóa nội địa, nghĩa là đi từ nhận thức đúng đối với một nền giáo dục chuẩn thế giới”.

Một mặt tăng cường ý thức về chuẩn hóa cho các trường hội nhập, từ đó thúc đẩy nâng cao chất lượng GDĐH, mặt khác, PGS. TS Nguyễn Hội Nghĩa, nguyên Phó Giám đốc ĐHQG TP Hồ Chí Minh nhận định, cần nhấn mạnh tự chủ ĐH phải tương thích với trách nhiệm giải trình. Hiện nay, nâng cao chất lượng theo chuẩn quốc tế là mong muốn của bất cứ cơ sở GDĐH nào nhưng nhiều trường đang thực sự lúng túng. “Kim chỉ nam” để GDĐH phấn đấu đã được thực tiễn đặt ra nhưng Việt Nam cũng cần có một chiến lược bền vững, trong đó có lộ trình bài bản để các trường tự chủ, hội nhập một cách có hệ thống.

GDĐH Việt Nam có thành quả nhưng rõ ràng còn nhiều vấn đề đặt ra. Chúng ta đã nhìn ra được các vấn đề đó và đang tiến hành giải quyết từng bước. Khẳng định như vậy, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, TN, TN và NĐ Phan Thanh Bình cho rằng, những bước đi này thực tế không hề đơn giản. Trong quá trình chuyển chất của đất nước, giáo dục phải thay đổi tạo sức vượt lên qua “trần thủy tinh” về kinh tế. Nhu cầu nội tại cũng là áp lực dội lại từ thế giới, xác nhận rõ quan điểm, mục tiêu hệ thống GDĐH chính là để tạo nguồn sức mạnh đó.

Lê Thư
Quay trở lại đầu trang