Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư công

Dũng cảm phân cấp cho địa phương

07:21 | 17/11/2018
Chính phủ đã nhận thấy cần sửa đổi, bổ sung 18 nhóm chính sách liên quan đến đầu tư công để có thể giúp quản lý vốn đầu tư công chặt chẽ, hiệu quả hơn. Nhưng nhìn vào dự thảo Luật, các ĐBQH lại thấy chưa đáp ứng được yêu cầu này, thậm chí nhiều nội dung rắc rối, phức tạp hơn, có nội dung không bằng Luật hiện hành. Nếu xét trên khía cạnh tháo gỡ vướng mắc, khó khăn trong quá trình triển khai Luật Đầu tư công thì cũng chưa đạt, vì có nội dung còn rườm rà hơn so với luật hiện hành về quy trình, thủ tục.

Có thực sự muốn phân cấp?

“Tăng cường kỷ luật, kỷ cương về ngân sách, thực hiện hậu kiểm, bảo đảm công khai, minh bạch, giám sát chặt chẽ, có chế tài xử lý nghiêm các vi phạm là một mục tiêu được đặt ra khi xây dựng dự án Luật. Thực tế, ngay cả những khâu bắt buộc tiền kiểm, Chính phủ cũng chủ trương quy định rõ ràng trách nhiệm, thẩm quyền của từng cấp thế nào và thời hạn để thực hiện, không phải quy định tiền kiểm để tạo điều kiện, để ôm hồ sơ, ngâm hồ sơ, nhũng nhiễu làm chậm trễ quá trình này. Tuy nhiên, để bảo đảm tính đồng bộ với hệ thống pháp luật hiện hành, tiếp thu ý kiến của ĐBQH, Chính phủ sẽ chỉ đạo, rà soát, đánh giá kỹ một cách công bằng, cả những mặt tích cực và tiêu cực trong 18 nhóm chính sách. Qua đó, cân nhắc để lựa chọn kỹ lưỡng những nội hàm, nội dung cần phải sửa đổi, có lý lẽ và có cơ sở thuyết phục để trình với QH trong kỳ họp sau”.

Phó Thủ tướng Vương Đình Huệ

Phân cấp mạnh và giảm thủ tục đầu tư là đòi hỏi được đặt ra từ thực tế triển khai Luật Đầu tư công thời gian qua. Vì thế, dự thảo Luật Đầu tư công (sửa đổi) do Chính phủ trình QH tại kỳ họp này đã tập trung sửa vấn đề này. Tuy nhiên, qua phân tích dự thảo Luật, nhiều ĐBQH chỉ rõ, vẫn chưa thực hiện được yêu cầu đề ra.

Ví dụ, để đơn giản hóa quy trình, thủ tục, dự thảo Luật quy định Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ thẩm định nguồn và khả năng cân đối vốn đối với các chương trình, dự án do Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư; còn lại tích hợp thủ tục và giao cho bộ, ngành, địa phương thực hiện. Quy định này tưởng như sẽ giảm bớt quy trình, thủ tục, giao nhiều quyền hơn cho các bộ, ngành, địa phương, nhưng ĐBQH Hoàng Quang Hàm (Phú Thọ) lại nhận thấy, thủ tục phần vốn Trung ương còn rườm rà hơn quy định hiện hành. Bởi lẽ, dự thảo Luật quy định Chính phủ quyết định chủ trương đầu tư của chương trình đầu tư chỉ sử dụng một phần vốn Trung ương; Thủ tướng quyết định đối với dự án nhóm A chỉ sử dụng một phần vốn Trung ương; Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo các dự án đủ điều kiện bố trí vốn của kế hoạch đầu tư 5 năm; giao chi tiết danh mục và mức vốn của từng dự án cho năm kế hoạch và dự báo 2 năm tiếp theo của kế hoạch đầu tư 3 năm. Thậm chí, với cách quy định như trên, số lượng dự án phải trình Bộ Kế hoạch và Đầu tư có nguy cơ tăng lên, mỗi dự án phải “đi qua” Bộ này ít nhất 3 lần. Việc phân cấp cho các bộ, ngành địa phương thẩm định nguồn và khả năng cân đối vốn một số dự án sử dụng vốn Trung ương cũng dẫn đến nghịch lý là bộ, ngành, địa phương không biết Trung ương phân bổ cho mình bao nhiêu để thẩm định. “Không thể khả thi khi tiền của một người nhưng giao cho người khác thẩm định, quyết định trong khi chưa biết mình sẽ được bao nhiêu”, ĐB Hoàng Quang Hàm nhấn mạnh.

“Tưởng như chuyển sang hậu kiểm nhưng thực chất vẫn giữ tiền kiểm” là nhận định được ĐBQH Bùi Văn Phương (Ninh Bình) đưa ra khi phân tích Khoản 4, Điều 62. Bởi lẽ, theo quy định này, thì trước ngày 31.12 năm thứ năm của kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm giai đoạn trước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư thông báo danh mục dự án đủ điều kiện bố trí vốn của kế hoạch đầu tư công trung hạn 5 năm vốn ngân sách Trung ương cho các bộ, cơ quan Trung ương và địa phương. Nếu thông báo danh mục các dự án đủ điều kiện thì lại trở thành tiền kiểm chứ không còn là hậu kiểm. Và khi đã xử lý theo hướng như thế thì không cần phải quy định Điều 88 về nhiệm vụ, quyền hạn của Thường trực HĐND, ĐB Bùi Văn Phương nhấn mạnh.

Tồn tại lớn nhất là chưa phân cấp đúng mức

Nếu thật sự muốn phân cấp, theo ĐB Hoàng Quang Hàm, nên giao quyền tự quyết cho địa phương toàn bộ phần vốn bổ sung có mục tiêu của Trung ương cho địa phương; địa phương có trách nhiệm sử dụng hiệu quả, đúng mục tiêu và báo cáo lại để kiểm soát (hậu kiểm); kiên quyết thu hồi và xử lý trách nhiệm nếu sử dụng sai mục đích. Bộ Kế hoạch và Đầu tư chỉ nên tham gia vào các dự án 100% vốn Trung ương. Về phân cấp quyền thẩm định nguồn vốn cho bộ, ngành, địa phương, theo đại biểu là cần thiết nhưng phải tính toán, quy định thêm để bảo đảm tính khả thi.

ĐBQH Trần Quang Chiểu (Nam Định) cũng nhận thấy, tồn tại lớn nhất của Luật Đầu tư công hiện hành là chưa phân cấp đúng mức cho cấp dưới và quản lý ngân sách theo chiều ngang. Do vậy, khi sửa đổi Luật Đầu tư công cần phân cấp toàn diện cho cấp dưới, cấp trên hãy “dũng cảm”, thôi không ôm những việc không cần ôm, để phân cấp, giao quyền, giao trách nhiệm cho bên dưới. Cấp trên thanh tra, kiểm tra việc làm của cấp dưới. Cấp dưới chịu trách nhiệm việc làm của mình theo quy định pháp luật. “Phân cấp để làm sao không còn một dự án di sản văn hóa trên 3 tỷ đồng mà một địa phương từ miền Trung xa xôi phải ăn chực, nằm chờ ngoài Hà Nội hàng năm trời vẫn chưa xong thủ tục đầu tư”, ĐB Trần Quang Chiểu nói.

Tất nhiên, để bảo đảm sự chặt chẽ, khoa học và hiệu quả của quyết định chủ trương đầu tư công, một số ý kiến đề nghị, cần cân nhắc tiến hành bước thành lập hội đồng thẩm định, để dựa trên ý kiến của hội đồng này, các cấp có thẩm quyền sẽ ra quyết định phê duyệt chủ trương. “Có ý kiến cho rằng việc thành lập các hội đồng chuyên môn thực chất là hiện thực hóa ý kiến, ý chí chủ quan của người có thẩm quyền quyết định”. Đưa ra thực tế này, ĐBQH Hoàng Văn Cường (Hà Nội) cho rằng, nếu cứ tiếp tục duy trì cơ chế lấy hội đồng làm “lá chắn” thì sẽ còn tình trạng thất thoát, đầu tư không đúng nhưng không ai phải chịu trách nhiệm.

Dù dự thảo Luật cần tiếp tục được chỉnh sửa, hoàn thiện, nhưng các ĐBQH đều nhận thấy, 18 định hướng chính sách phải sửa đổi đối với đầu tư công được Chính phủ trình QH là hợp lý. Tuy nhiên, nếu sửa đổi toàn diện theo hướng nêu trên sẽ phải đầu tư thêm thời gian, rất có khả năng phải xem xét, thông qua dự án Luật theo quy trình tại 3 kỳ họp. Trong khi đó, việc lập kế hoạch đầu tư công cho giai đoạn sau phải bắt đầu thực hiện từ bây giờ. Do vậy, có lẽ phương án khả thi nhất là chỉ chỉnh sửa quy định nào thực sự cần thiết, đã cân nhắc kỹ. Không nên sửa đổi những quy định chưa đánh giá, cân nhắc đầy đủ. 

Thanh Hải
Quay trở lại đầu trang