Chính sách và cuộc sống

Đồng bộ và thực chất hơn

08:00 | 31/12/2018
Ngày mai, một năm mới bắt đầu với nhiều kỳ vọng, cũng là ngày đánh dấu tròn 5 năm Hiến pháp 2013 chính thức có hiệu lực thi hành. Khó có thể đo đếm được những nỗ lực trong suốt 5 năm qua để cụ thể hóa những tư tưởng tiến bộ, tự do và khai phóng của bản Hiến pháp này.

Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế Nguyễn Đức Kiên cho rằng, thành quả lớn nhất trong 5 năm đầu thực thi Hiến pháp 2013 của Chính phủ và QH chính là việc đã khẩn trương xây dựng, sửa đổi, hoàn thiện hơn 100 đạo luật, bao trùm tất cả các lĩnh vực về quyền con người, quyền công dân, về thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về tổ chức bộ máy, chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp, Kiểm toán Nhà nước và chính quyền địa phương… Những đạo luật ấy đã được đặt lên bàn nghị sự của QH với câu hỏi thường trực: Đã bảo đảm tối đa quyền làm chủ của người dân hay chưa? Cơ quan quản lý nhà nước có giành lấy phần thuận lợi cho mình mà gây khó dễ cho người dân, doanh nghiệp? Có đột phá được vào những trì trệ, quan liêu, “hành là chính” của một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức, viên chức nhà nước?... Nhiều chính sách dù ở thời điểm hiện tại vượt quá khả năng cân đối các nguồn lực thực thi của Nhà nước, hay thậm chí chưa từng có tiền lệ thực thi… nhưng vẫn được quyết tâm thể chế hóa để bảo đảm tối đa quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của người dân, để không ai bị bỏ lại phía sau trong tiến trình phát triển của đất nước. Nhiều đạo luật đã kéo dài thời gian thảo luận để bảo đảm các điều khoản “chín” hơn, hợp lòng dân hơn. Nhiều dự luật đã bị trả lại ngay từ giai đoạn thẩm tra vì không bảo đảm chất lượng…

Dẫu vậy, có một thực tế đáng buồn là, nhiều đạo luật chưa đi được vào cuộc sống. Có thể thấy rõ điều này trong lĩnh vực kinh tế. Tư tưởng quan trọng nhất của Hiến pháp 2013 về kinh tế chính là việc công nhận “mọi người có quyền tự do kinh doanh trong những ngành nghề mà pháp luật không cấm”, “các chủ thể thuộc các thành phần kinh tế bình đẳng, hợp tác và cạnh tranh theo pháp luật”, “Nhà nước xây dựng và hoàn thiện thể chế kinh tế, điều tiết nền kinh tế trên cơ sở tôn trọng các quy luật thị trường”. Những quan điểm, tư tưởng này, nếu được thực thi đầy đủ chắc chắn sẽ khơi thông nguồn lực vô cùng lớn trong xã hội, trong nhân dân để cùng với Nhà nước phát triển kinh tế - xã hội.

Tiếc rằng, những quan điểm, tư tưởng tiến bộ ấy dù đã được luật hóa nhưng vẫn bị “ách” lại ở khâu thực thi với rất nhiều câu chuyện cụ thể về việc người dân, doanh nghiệp bị cản trở, bị gây khó dễ bởi các điều kiện kinh doanh dưới luật, bởi sự nhũng nhiễu của một bộ phận cán bộ, công chức mà chúng ta đã được đọc, được nghe phản ánh qua các phương tiện truyền thông, tại các cuộc tiếp xúc cử tri của ĐBQH, các cuộc gặp gỡ, đối thoại với doanh nghiệp của Lãnh đạo cấp cao của Nhà nước. Trong 2 năm trở lại đây, Chính phủ đã quyết liệt yêu cầu các bộ, ngành cắt giảm điều kiện kinh doanh. Nhiều bộ đã làm tốt, có chuyển biến thực sự. Nhưng nhiều bộ, ngành vẫn “giậm chân tại chỗ”, có những bộ, ngành công bố số lượng điều kiện kinh doanh được cắt giảm rất “khủng” nhưng rồi doanh nghiệp lại dở khóc dở cười khi không ít điều kiện kinh doanh đã “sống lại” bằng những hình thái khác, thậm chí còn “éo le” hơn cả điều kiện trước đó. Một hiện tượng khác cũng đã được các Ủy ban của QH cảnh báo nhiều lần khi thay vì chuyển đổi bộ máy để thực thi bằng được những điều luật mới, tiến bộ thì các cơ quan thực thi đang có xu hướng “bàn lùi” khi liên tục đề xuất QH sửa đổi, bổ sung, “nới lỏng”…

Một số ý kiến cho rằng, thực tế trên đây là bởi tư tưởng người dân được tự do làm những việc mà Hiến pháp và pháp luật không cấm còn Nhà nước chỉ được làm những việc mà Hiến pháp và pháp luật cho phép chưa thực sự “ngấm” vào các cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ, công chức, viên chức. Nhưng với bộ máy hành chính vẫn còn cồng kềnh như hiện nay thì dù có “thấm”, có “ngấm” tư tưởng của Hiến pháp, cơ quan hoạch định chính sách, cơ quan quản lý nhà nước cũng sẽ vẫn không có động lực và áp lực để buộc phải hiện thực hóa những tư tưởng ấy.

Nguyên Phó Trưởng đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh Trần Du Lịch đã nhận xét rất xác đáng rằng, “mọi nỗ lực cải cách riêng lẻ sẽ không mang lại hiệu quả, mà tính mâu thuẫn và phức tạp sẽ ngày càng tăng thêm”. Vậy nên, điều quan trọng phải làm trong năm 2019 và những năm tiếp theo để tư tưởng hiện đại, tiến bộ của Hiến pháp 2013 thực sự đi vào cuộc sống là phải cải cách đồng bộ cả về thể chế, về tổ chức bộ máy và năng lực, sự minh bạch, hiệu quả của chính quyền các cấp. Tuy nhiên, từ thực tế nêu trên đòi hỏi cải cách về tổ chức bộ máy, về năng lực, sự minh bạch và hiệu quả của các cấp chính quyền phải tăng tốc nhanh hơn, mạnh hơn và thực chất hơn nữa mới có thể bắt kịp những đổi mới về thể chế. Tư tưởng và quyết tâm cải cách mà Chính phủ đề ra trong 2 - 3 năm qua đã đến lúc phải có chế tài cụ thể với những đơn vị, những bộ, ngành, những địa phương không thực hiện, và không muốn thực hiện và cả thực hiện nửa vời theo kiểu “bình mới, rượu cũ” cũng phải xử lý nghiêm thay vì chủ yếu là đôn đốc, nhắc nhở, hối thúc như vừa qua.

Nguyễn Bình
Quay trở lại đầu trang