Góp ý sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức chính quyền địa phương

Bất cập trong thực thi

07:42 | 27/04/2019
Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015 có hiệu lực thi hành và đi vào thực tiễn đời sống ba năm qua, góp phần thể chế hóa Hiến pháp 2013 về tổ chức hợp lý, hiệu quả và tăng cường năng lực hoạt động của các cấp chính quyền địa phương. Tuy vậy, trong quá trình thực thi không tránh khỏi những bất cập cần phải sửa đổi, bổ sung nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn, tiếp tục đổi mới, sắp xếp tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả theo tinh thần Nghị quyết hội nghị TW6 (Khóa XII) của Đảng.

Bầu rồi bổ nhiệm hay bổ nhiệm rồi HĐND mới bầu?

Pháp luật về tổ chức và hoạt động của Chính phủ và chính quyền địa phương nước ta thể hiện bản chất chế độ dân chủ XHCN, nhân dân “ủy thác”, trao một phần quyền lực của mình cho Nhà nước; đồng thời, nhân dân thực hiện quyền lực nhà nước bằng dân chủ trực tiếp, dân chủ đại diện thông qua QH, HĐND và thông qua các cơ quan khác của Nhà nước, dưới sự lãnh đạo của Đảng. Dân chủ, hay ý chí của người đại biểu dân cử trong bầu cử không chỉ trong bỏ phiếu mà còn phải được thể hiện trong thủ tục, trình tự tiến hành bầu cử. Về điểm này, trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 quy định chưa rõ thủ tục, trình tự bầu thành viên UBND, dẫn đến việc các địa phương tổ chức thực thi thiếu thống nhất, cụ thể:

Theo quy định tại Khoản 1, các Điều 20, 27, 41, 48, 55 và Điều 123 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương thì Ủy viên UBND cấp tỉnh, cấp huyện và tương đương gồm các Ủy viên là người đứng đầu cơ quan chuyên môn thuộc UBND cấp tỉnh, cấp huyện, Ủy viên phụ trách quân sự, Ủy viên phụ trách công an. Thực tế hiện nay, trong thủ tục, trình tự tiến hành bầu cử Uỷ viên UBND cấp tỉnh, cấp huyện nhiều nơi do Chủ tịch UBND ban hành quyết định bổ nhiệm người đứng đầu các cơ quan chuyên môn trước, sau đó mới làm thủ tục trình HĐND tại phiên họp gần nhất để bầu làm Ủy viên UBND.


Hội nghị trao đổi kinh nghiệm giữa Thường trực, các Ban HĐND tỉnh Lâm Đồng với Thường trực, các Ban HĐND TP Bảo Lộc, TP Đà Lạt, các huyện trong tỉnh

Trình tự này vô hình trung đặt HĐND vào “việc đã rồi”, tổ chức bầu cử chỉ là hình thức để hợp thức hóa về mặt pháp lý việc mà “cơ quan chấp hành” đã quyết trước đó. Mặc dù UBTVQH có Hướng dẫn số 1138/HD-UBTVQH13 ngày 3.6.2016 “Một số nội dung về việc tổ chức kỳ họp thứ nhất của HĐND các cấp nhiệm kỳ 2016 - 2021”, trong đó, tại Điểm 5. nêu: “Căn cứ kết quả bầu của HĐND, Chủ tịch UBND cấp tỉnh, cấp huyện ra quyết định bổ nhiệm UVUBND vào chức danh người đứng đầu cơ quan chuyên môn tương ứng thuộc UBND (trừ Ủy viên phụ trách công an và Ủy viên phụ trách quân sự).”. Tuy nhiên, đây cũng chỉ là Hướng dẫn tổ chức kỳ họp thứ nhất, không phải là văn bản quy phạm hướng dẫn thi hành Luật nên các địa phương không áp dụng lâu dài và cũng không có cơ sở pháp lý để áp dụng lâu dài.

Từ phân tích trên, đề nghị xem xét bổ sung một khoản vào Điều 8, Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015, quy định thủ tục, trình tự bầu Ủy viên UBND cấp huyện, cấp tỉnh; bảo đảm thực quyền và nâng cao hiệu quả giám sát, kiểm soát quyền lực của HĐND, góp phần ngăn chặn những “quan cách mạng” lợi dụng “chui vào” bộ máy nhà nước làm tha hóa quyền lực nhân dân. Theo đó, hoặc quy định trình tự theo Hướng dẫn 1138 nói trên; hoặc nếu luật đã quy định thủ trưởng các cơ quan chuyên môn đương nhiên là thành viên của UBND cùng cấp thì HĐND không cần tổ chức bầu Ủy viên UBND để khỏi lãng phí thời gian, nhân vật lực của nhân dân.

Liên hệ chặt chẽ với cử tri - Bản chất của chế độ dân chủ

TXCT là hình thức thể hiện sinh động nhất, tập trung nhất bản chất của chế độ dân chủ cộng hòa ở nước ta; xây dựng, bồi đắp lòng tin với thể chế; là trách nhiệm chính trị của người đại biểu nhân dân; đồng thời là công cụ, thước đo đánh giá hiệu quả hoạt động của người đại biểu nhân dân. Điều 94 Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã có quy định trách nhiệm TXCT của đại biểu HĐND, song cần nghiên cứu sửa đổi, bổ sung quy định bằng tiêu chí và chế tài cụ thể để các đại biểu HĐND - Ngay từ khi đang trong quy trình giới thiệu, hiệp thương bầu cử - Đối chiếu, cân nhắc với năng lực, quỹ thời gian đáp ứng của mình so với yêu cầu quy định. Từ đó, đưa ra quyết định có nên ứng cử hay từ chối ứng cử làm đại biểu nhân dân. Tránh tình trạng sau khi trở thành đại biểu rồi thì không dành thời gian, trí tuệ làm tròn trách nhiệm do cử tri, nhân dân đã “ủy thác”, đỗ lỗi do “Đảng cử, dân bầu”, do kiêm nhiệm...

Luật cũng cần có quy định Chủ tịch UBND các cấp phân công các thành viên UBND (cũng là người đại biểu dân bầu thông qua hình thức dân chủ gián tiếp) tham dự các cuộc TXCT, tiếp thu, giải quyết, trả lời các kiến nghị của cử tri thuộc thẩm quyền cấp mình.  Đồng thời, đề nghị xem xét sửa đổi, bổ sung Khoản 2, Điều 94 quy định “trước và sau mỗi kỳ họp” đại biểu HĐND phải TXCT thay vì chỉ quy định “Sau mỗi kỳ họp HĐND, đại biểu HĐND có trách nhiệm báo cáo với cử tri…”, thực tế tài liệu bồi dưỡng của Bộ Nội vụ và một số cán bộ hiểu lầm đáng tiếc rằng đại biểu HĐND chỉ TXCT sau kỳ họp.

Điều 25 Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định nhiệm vụ và quyền hạn của Chính phủ đối với chính quyền địa phương (bao gồm HĐND và UBND), trong đó có việc phân cấp cho chính quyền địa phương; hướng dẫn và kiểm tra hoạt động của HĐND; quy định các chế độ, chính sách đối với các chức danh của HĐND và UBND các cấp. Tuy nhiên, cuối Khoản 2 có đoạn quy định lỏng lẻo “tạo điều kiện để HĐND thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn theo luật định.”.

Thực tế, Chính phủ rất hạn chế “phân cấp” cũng như ít “hướng dẫn và kiểm tra hoạt động của HĐND”. Pháp luật quy định chủ thể quyền hành pháp (bao hàm cả hành chính) là Chính phủ và chính quyền địa phương các cấp. Trong đó, HĐND thực hiện quyền hành pháp được phân quyền theo luật và được và Chính phủ phân cấp bằng các văn bản quy phạm pháp luật. UBND là cơ quan chấp hành của HĐND, cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương, thực hiện quyền hành chính hiến định và theo phân cấp, ủy quyền của Chính phủ và UBND cấp trên. Nếu hành pháp là hoạch định, đề xuất chính sách và định hướng vĩ mô thì hành chính là tổ chức thực hiện chính sách đó, là thi hành, đưa pháp luật vào đời sống xã hội. Chính vì vậy, phân cấp phải đi đôi với bảo đảm nguồn lực tương ứng. Do đó, đề nghị xem xét sửa đổi Khoản 2, Điều 25 Luật Tổ chức chính quyền địa phương đối với cụm từ “tạo điều kiện …” thành “bảo đảm các điều kiện để HĐND thực hiện nhiệm vụ và quyền hạn theo luật định.”

ThS. Nguyễn Vân Hậu
Quay trở lại đầu trang