Cơ cấu đại biểu HĐND cấp tỉnh, huyện

Đổi mới mạnh mẽ

07:27 | 03/06/2019
Thực tế, số lượng đại biểu HĐND chuyên trách HĐND cấp tỉnh, huyện như hiện nay là phù hợp, vấn đề quan trọng là thay đổi cơ cấu đại biểu HĐND chuyên trách. Theo đó, để nâng cao hoạt động của Thường trực và Ban của HĐND, cần quy định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương Trưởng ban của HĐND hoạt động chuyên trách. Cùng với đó, đổi mới một cách mạnh mẽ, đó là không cơ cấu thành viên UBND, cán bộ, công chức công tác trong cơ quan hành chính nhà nước ứng cử làm đại biểu HĐND.

Tỷ lệ chuyên trách trong Thường trực HĐND ít

 Đối với cơ cấu đại biểu trẻ, cần cân nhắc độ tuổi trẻ là bao nhiêu để có cả kiến thức, bản lĩnh đóng góp được cho hoạt động của HĐND. Hiến pháp và Luật Bầu cử ĐBQH và đại biểu HĐND đều quy định “Công dân… đủ hai mươi mốt tuổi trở lên có quyền ứng cử vào… HĐND”. Như vậy, công dân tự ứng cử đủ 21 tuổi có quyền ứng cử, nhưng cơ quan, tổ chức có quyền giới thiệu người ứng cử cần quy định phải giới thiệu người có kinh nghiệm sống, kinh nghiệm trong công tác.  

Nghị quyết 753/2005/NQ-UBTVQH11 của UBTVQH ngày 2.4.2005 ban hành Quy chế hoạt động của HĐND đã ghi nhận có đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách. Trong đó, ở cấp tỉnh gồm Phó Chủ tịch, Ủy viên Thường trực HĐND, Trưởng hoặc Phó Trưởng ban hoạt động chuyên trách; ở cấp huyện có Phó Chủ tịch và Ủy viên Thường trực hoạt động chuyên trách, quy định mở với Trưởng hoặc Phó Trưởng ban của HĐND có thể hoạt động chuyên trách. Thực tế, một số ít địa phương đã bố trí Trưởng hoặc Phó Trưởng ban của HĐND cấp huyện hoạt động chuyên trách. Hơn 10 năm thực hiện Quy chế hoạt động của HĐND năm 2005, chất lượng hoạt động của HĐND cấp tỉnh và cấp huyện có nhiều thay đổi, điều này có sự đóng góp của đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách. Trong đó, hoạt động Ban của HĐND được tổ chức thường xuyên, hiệu quả hơn.

Tiếp theo xu thế tăng cường đại biểu chuyên trách của QH và đánh giá kết quả hoạt động của HĐND tương ứng với tăng đại biểu HĐND chuyên trách, chế định đại biểu HĐND chuyên trách đã được quy định trong văn bản pháp lý cao hơn là Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015. Theo đó, Ban của HĐND cấp tỉnh có ít nhất 2 đại biểu chuyên trách, Ban của HĐND cấp huyện có ít nhất 1 đại biểu chuyên trách. Tỷ lệ đại biểu HĐND chuyên trách tăng khoảng gấp đôi so với nhiệm kỳ trước đây nhưng nhiều nhất đạt khoảng 20% tổng số đại biểu HĐND, với các địa phương có dân số đông, nhiều đại biểu HĐND thì tỷ lệ này lại giảm xuống tới 10%.


HĐND tỉnh Hà Tĩnh giám sát công tác quy hoạch, đầu tư, quản lý công trình đê điều, hồ đập giai đoạn 2016 - 2019
Ảnh: Lê Trang

Với kết quả hoạt động của HĐND, Ban của HĐND từ việc tăng đại biểu chuyên trách, với số lượng ĐBQH chuyên trách được quy định trong Luật Tổ chức Quốc hội thấp nhất là 35%, có ý kiến cho rằng cần phải tiếp tục tăng số lượng đại biểu HĐND chuyên trách. Tôi cho rằng, số lượng đại biểu HĐND chuyên trách như hiện nay là phù hợp, vấn đề quan trọng là thay đổi cơ cấu đại biểu HĐND chuyên trách.

ĐBQH chuyên trách nhiệm kỳ Quốc hội 2016 - 2021 khoảng 35%, trong đó có 67 ĐBQH chuyên trách ở địa phương. Như vậy, ĐBQH chuyên trách ở các cơ quan của QH (tương tự như đại biểu HĐND chuyên trách ở Thường trực và Ban của HĐND) chỉ khoảng 22 - 23%. Ở cấp độ địa phương (nhỏ hơn về số lượng đơn vị hành chính cấp dưới, nhỏ hơn về diện tích đơn vị hành chính) thì không cần có đại biểu HĐND chuyên trách ở cấp dưới (ví dụ Tổ trưởng Tổ đại biểu HĐND cấp tỉnh ở mỗi đơn vị bầu cử không cần làm chuyên trách). Như vậy, tỷ lệ đại biểu HĐND chuyên trách hiện nay cũng tương đương như ĐBQH chuyên trách ở các cơ quan của QH (không tính đại biểu QH chuyên trách ở các Đoàn ĐBQH).

Về cơ cấu đại biểu chuyên trách của HĐND. Hiện nay, cơ bản Trưởng ban của HĐND hoạt động kiêm nhiệm, mà Trưởng ban lại là thành viên của Thường trực HĐND. Tỷ lệ chuyên trách trong Thường trực HĐND ít (2/7 - 8 người ở cấp tỉnh, 2/5 - 6 người ở cấp huyện). Trong hoạt động của các Ban có Trưởng ban hoạt động kiêm nhiệm cũng gặp không ít khó khăn, nơi nào Trưởng ban quan tâm nhiều thì Ban hoạt động tốt hơn. Do vậy, với số lượng đại biểu HĐND chuyên trách như hiện nay, để nâng cao hoạt động của Thường trực và Ban của HĐND, cần quy định trong Luật Tổ chức chính quyền địa phương Trưởng ban của HĐND hoạt động chuyên trách.  

Giảm đại biểu công tác trong cơ quan hành chính nhà nước

Nghị quyết Trung ương 6 Khóa XII quy định với cơ cấu ĐBQH “nghiên cứu việc giảm hợp lý số lượng ĐBQH kiêm nhiệm công tác ở các cơ quan hành pháp”. Không chỉ đối với QH mà với HĐND cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã cũng cần giảm số lượng đại biểu HĐND công tác trong UBND và cơ quan hành chính nhà nước ở các cấp.

Chủ tịch UBND có nhất thiết phải là đại biểu HĐND hay không. Điều 83 Luật Tổ chức chính quyền địa phương quy định “Chủ tịch UBND được bầu tại kỳ họp thứ nhất của HĐND phải là đại biểu HĐND. Chủ tịch UBND được bầu trong nhiệm kỳ không nhất thiết là đại biểu HĐND”. Như vậy, Chủ tịch UBND không nhất thiết phải là đại biểu HĐND, câu hỏi đặt ra là: Tại sao lại phải quy định đầu nhiệm kỳ Chủ tịch UBND phải là đại biểu HĐND; Chủ tịch UBND là đại biểu HĐND liệu có khác gì Chủ tịch UBND không phải đại biểu HĐND. Chính vì vậy, để linh hoạt trong công tác bố trí cán bộ, không nên quy định Chủ tịch UBND phải là đại biểu HĐND. Ngoài ra, còn tăng được một đại biểu HĐND hoạt động thực chất, tức là tham gia giám sát, chất vấn, phát biểu thảo luận tờ trình của UBND…

Đổi mới một cách mạnh mẽ cơ cấu đại biểu HĐND, đó là không giới thiệu thành viên UBND, cán bộ, công chức công tác trong cơ quan hành chính nhà nước (Phó Giám đốc sở, Chủ tịch UBND cấp dưới, lãnh đạo các phòng...) ứng cử làm đại biểu HĐND. Có ý kiến cho rằng, nếu không cơ cấu một số lượng nhất định Chủ tịch UBND cấp huyện trong HĐND cấp tỉnh thì khi HĐND thảo luận về các vấn đề liên quan không có được ý kiến của cơ quan hành chính ở địa phương. Nếu quan niệm như vậy, vai trò chuẩn bị đề án, tờ trình của UBND cấp tỉnh chưa hoàn thành, chưa lấy được ý kiến của cơ quan hành chính cấp dưới, chưa bao quát được thực tiễn ở địa phương mình.  

Để tăng chất lượng hoạt động của HĐND, cần thiết giảm đại biểu HĐND công tác trong cơ quan hành chính nhà nước, đồng thời phải tăng cơ cấu khác, trong đó có Chủ tịch hoặc Phó Chủ tịch HĐND cấp dưới, cán bộ công tác trong khối mặt trận, đoàn thể, các nhà khoa học, chuyên gia.

TS. Nguyễn Hải Long
Quay trở lại đầu trang