XÃ HỘI
Cập nhật 00:33 | 17/10/2019 (GMT+7)
.

Chênh lệch mức sinh - bài toán khó của ngành dân số

08:23 | 18/09/2019
Việt Nam đã đạt mức sinh thay thế và liên tục giữ vững tổng tỷ suất sinh (số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) ở mức dưới 2,1 con hơn 10 năm qua. Tuy nhiên, chênh lệch mức sinh giữa các khu vực, các vùng tại Việt Nam khá lớn. Nếu như các tỉnh phía Nam có mức sinh thấp hơn so với mức sinh thay thế thì tại một số tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung lại phải đối mặt với bài toán giảm sinh.

Mức sinh không đồng đều ở các vùng

Trong hơn 25 năm qua, Việt Nam đã hạn chế việc tăng thêm gần 27 triệu người (tương đương với dân số của 27 tỉnh có quy mô dân số trung bình ở nước ta hiện nay) nếu không thực hiện kế hoạch hóa gia đình, theo dự báo của Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc năm 1990, dân số Việt Nam sẽ đạt mức 121 triệu người vào năm 2017, nếu không có tiến bộ trong công tác dân số - kế hoạch hóa gia đình (DS - KHHGĐ). Điều đó có ý nghĩa hết sức to lớn vào sự phát triển kinh tế - xã hội nói chung, nâng cao mức thu nhập bình quân đầu người, nâng cao các chỉ số sức khỏe, chất lượng cuộc sống của người dân Việt Nam.

Nhiều ý kiến chuyên gia cho rằng, với mức độ sinh ổn định, bền vững như vậy, Việt Nam không cần tiếp tục kiểm soát tỷ lệ sinh. Tuy nhiên, trên thực tế, con số này chưa phản ánh đúng bản chất mức sinh ở nước ta không đồng đều theo từng vùng. Trong bức tranh chung về mức sinh còn rất nhiều “mảng màu” khác biệt. Hiện vẫn còn 4/6 vùng kinh tế - xã hội chưa đạt được mức sinh thay thế, có nơi rất cao, quy mô dân số tiếp tục tăng nhanh. Trong khi ở một số vùng đô thị, kinh tế phát triển, mức sinh đã xuống thấp, có nơi thấp xa so với mức sinh thay thế.

Theo thống kê, vùng Đông Nam Bộ và ĐBSCL có mức sinh thấp hơn nhiều so với mức sinh thay thế (1,5 - 1,6 con). Một số tỉnh, thành phố cũng đang trong tình trạng mức sinh thấp như TP Hồ Chí Minh (1,33 con); Đồng Tháp (1,57 con); Cần Thơ (1,58 con); Cà Mau (1,62 con); Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu (1,7 con)... Nếu Đông Nam Bộ và ĐBSCL đang đối mặt với mức sinh thấp (thậm chí rất thấp) thì những tỉnh miền núi phía Bắc, miền Trung và Tây Nguyên, tỉ suất sinh còn rất cao và đang phải nỗ lực giải quyết bài toán giảm sinh. Tổng cục trưởng Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình Nguyễn Doãn Tú chia sẻ, Tây Nguyên là nơi cư trú của các dân tộc ít người, việc tiếp cận các phương tiện tránh thai cũng như phương tiện truyền thông về kế hoạch hóa gia đình có hạn chế nên đây cũng có thể là một trong những nguyên nhân khiến tỉ lệ phụ nữ 15 - 49 tuổi sinh con thứ 3 trở lên của vùng này cao nhất nước. Thậm chí có những nơi, người dân sinh tới 6 - 7 người con. Do đó, ở những tỉnh này, muốn giảm mức sinh được từ 3 con xuống 1,8 con là con đường dài, gian nan và vất vả.


Chính sách dân số khuyến khích mỗi cặp vợ chồng sinh đủ 2 con

Duy trì chỉ số TFR ở mức hợp lý

Như đã nói, nếu Đông Nam Bộ và ĐBSCL đang đối mặt với mức sinh thấp (thậm chí rất thấp) thì những tỉnh miền núi phía Bắc, mức sinh khá cao. Nhiều tỉnh như: Hà Giang, Lai Châu, Hà Tĩnh, Đắk Lắk… có tỷ suất sinh ở mức trên dưới 3 con. Thậm chí có những nơi, người dân sinh tới 6 - 7 người con. Do đó, ở những tỉnh này, muốn TFR (số con trung bình của một phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ) giảm được từ 3 con xuống 2,1 con là con đường dài, gian nan và vất vả. Chính vì vậy, việc duy trì mức sinh hợp lý là giải pháp hữu hiệu nhất trong giai đoạn hiện nay, giúp chúng ta có được quy mô và cơ cấu dân số hài hòa nhất, vì sự phát triển bền vững của đất nước.

Theo ông Nguyễn Doãn Tú, năm 2018, đây là năm thứ 2 liên tiếp, tổng tỷ suất sinh cả nước tiếp tục dưới mức sinh thay thế với 2,05 con, cho thấy dân Việt Nam ngày càng “lười” đẻ. Trong khi suốt 10 năm trước đó, giai đoạn từ 2006 - 2016, nước ta luôn duy trì được mức sinh lý tưởng 2,1 con. Theo ông Tú, kinh nghiệm các nước phát triển cho thấy mức sinh quá thấp (dưới 2 con) kéo dài là thách thức lớn đối với phát triển bền vững và nâng cao mức sinh còn khó khăn, tốn kém hơn cả giảm sinh. “Nhiệm vụ đặt ra là cần duy trì vững chắc mức sinh thay thế, giữ mức sinh đồng đều giữa các vùng, khu vực và không để mức sinh tụt quá thấp, nhất là ở các tỉnh, thành phố đang có mức sinh thấp và có xu hướng tiếp tục giảm sinh. Đây cũng là mục tiêu quan trọng được nêu trong Nghị quyết 21 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về công tác dân số trong tình hình mới”, ông Tú nhấn mạnh.

Ông Tú cũng phân tích, Việt Nam đang trong thời kỳ cơ cấu “dân số vàng”, với trên 62 triệu người trong độ tuổi lao động nhưng đồng thời cũng bắt đầu bước vào thời kỳ già hóa dân số với số người từ 60 tuổi trở lên chiếm 10,5% dân số. Tuy đã đạt mức sinh thay thế, tốc độ gia tăng dân số đã được kiểm soát nhưng Liên Hợp Quốc dự báo, trong thời gian tới, mức sinh của nước ta còn biến động khó lường: Hoặc là tăng trở lại hoặc là tiếp tục giảm xuống mức rất thấp như một số nước đã gặp phải. Cả hai giả định đều gây hệ lụy không tốt đến nhân khẩu học và tác động xấu đến sự phát triển kinh tế - xã hội cho hiện tại và tương lai. Mặt khác, thực trạng và xu hướng tiếp tục chênh lệch mức sinh giữa các địa phương sẽ gây ra sự bất lợi về nhân khẩu học trong tương lai và càng làm gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các địa phương trong cả nước.

Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình, Bộ Y tế đã đề xuất với Chính phủ TFR hợp lý cố gắng duy trì 1,8 - 2 con, không để TFR tăng lên nhưng cũng không để rơi xuống quá thấp. Kinh nghiệm các nước cho thấy, khi TFR rơi xuống khoảng 1,3 - 1,4 con sẽ không có cách gì nâng lên được. “Đối với một số tỉnh miền núi phía Bắc, Tây Nguyên, mức sinh còn cao, cần giảm mạnh và sớm đạt mức sinh thay thế để từ đó có điều kiện nâng cao chất lượng dân số. Trong khi đó, một số tỉnh, thành phố thuộc vùng Đông Nam Bộ, ĐBSCL, mức sinh đã xuống khá thấp. Đáng báo động là nhiều người ở TP Hồ Chí Minh chỉ sinh một con, trong khi tỉ lệ các cặp vợ chồng vô sinh đang có xu hướng tăng. Do đó, ngành dân số TP Hồ Chí Minh đã đưa ra và đang truyền thông khẩu hiệu: “Mỗi cặp vợ chồng hãy sinh đủ hai con”.

Tùng Dương
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang