KINH TẾ
Cập nhật 17:43 | 21/09/2019 (GMT+7)
.
Cải thiện năng suất lao động

Quan trọng nhất là quy hoạch lại ngành nghề

08:16 | 11/08/2019
“Bây giờ, khi làm quy hoạch, chuyên gia ngành nào cũng coi ngành mình là quan trọng nhất. Tôi thấy một list ngành mũi nhọn lên tới hàng chục, hàng trăm. Chẳng thể có hàng chục, hàng trăm mũi nhọn mà chỉ có một, hai mũi nhọn thôi”. Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Lê Đăng Dũng chia sẻ, đồng thời cho rằng muốn cải thiện năng suất lao động, “quan trọng nhất là phải quy hoạch lại ngành nghề”, sau đó mới nói đến khoa học công nghệ.

Thấp do chủ yếu gia công sản phẩm cuối cùng

“Năng suất lao động của Việt Nam thấp không phải do người Việt Nam lười hay không khéo léo”, Phó Trưởng ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Hồng Sơn nhìn nhận. Điều đó có nghĩa, GDP được tạo ra không chỉ bởi lao động mà còn có những thứ khác nữa. Bản chất về mặt lý thuyết, GDP là tổng giá trị gia tăng, trong đó có giá trị gia tăng của vốn, công nghệ, lao động… Nghiên cứu thực nghiệm cũng chỉ ra điều đó! Như vậy, theo ông Sơn, chúng ta cần cố gắng để làm sao nền kinh tế có giá trị gia tăng cao hơn, đồng nghĩa nên nhìn năng suất theo nghĩa rộng, trong đó có năng suất lao động. “Năng suất lao động liên quan đến trình độ (mô hình) phát triển. Cần xem chúng ta đang phát triển chủ yếu dựa vào nguồn lực truyền thống hay đổi mới sáng tạo, hay đang trong quá trình chuyển đổi từ nguồn lực truyền thống sang đổi mới sáng tạo. Như vậy mới có lộ trình để đặt trọng tâm cải thiện năng suất lao động”, ông Sơn nhấn mạnh.

Đại diện Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) tại Việt Nam, ông Nguyễn Tiên Phong phân tích, trong nhóm những ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như điện tử, dệt may, da giày, công nhân chủ yếu tham gia vào công đoạn gia công sản phẩm cuối cùng. Chẳng hạn, riêng trong ngành điện tử, phần giá trị gia tăng của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chiếm hơn 98%, chứng tỏ doanh nghiệp Việt Nam tham gia ngành này vô cùng ít, chủ yếu là cung cấp điện, nước, các suất ăn cho công nhân. Trong bối cảnh đó, nếu chúng ta muốn tăng năng suất nội ngành của ngành này sẽ rất khó khăn vì doanh nghiệp FDI chiếm đa số.

Từ dẫn chứng trên, vị chuyên gia này cho rằng, nếu so sánh năng suất lao động Việt Nam với các nước tham gia công đoạn cao cấp là thiết kế sản phẩm như ở Hàn Quốc, Nhật Bản… rất khập khiễng. “Tuy nhiên, nếu so sánh trong cùng một công đoạn là gia công sản phẩm cuối cùng, năng suất lao động và giá trị gia tăng trên đầu ra của Việt Nam tương đương với các nước khác. Tùy từng ngành, có ngành năng suất lao động không phải thấp, nhưng chúng ta tắc trong gia công sản phẩm cuối cùng nên năng suất thấp, bất kể có phải FDI hay không”, ông Phong nói.

Một nguyên nhân nữa khiến năng suất lao động của Việt Nam thấp được các chuyên gia chỉ ra liên quan đến yếu tố văn hóa, truyền thống chứ không đơn thuần về kinh tế. Theo đó, dù chăm chỉ, khéo léo song tính kỷ luật, kỹ năng làm việc nhóm hạn chế cũng khiến năng suất lao động chưa cao.


Chế biến thực phẩm là ngành có nhiều tiềm năng cải thiện năng suất lao động  
Nguồn: TTXVN

Thúc đẩy mô hình kinh tế mới dựa trên internet

 “Trong nhóm ngành xuất khẩu cao nhất của Việt Nam hiện nay, chúng tôi đánh giá ngành chế biến thực phẩm có nhiều tiềm năng cải thiện năng suất lao động nhất, dù hiện năng suất lao động vẫn thấp. Nguyên nhân bởi Việt Nam có nguồn cung sản phẩm nông nghiệp dồi dào. Việc gắn kết doanh nghệp chế biến thực phẩm với nông dân sẽ tạo sự cộng hưởng để nâng giá trị gia tăng lên nhiều. Thêm nữa, trong ngành này, doanh nghiệp FDI chưa chiếm đa số. Đây là cơ hội rất lớn cho doanh nghiệp Việt Nam”, ông Nguyễn Tiên Phong, đại diện UNDP tại Việt Nam nói.

Kinh nghiệm của nhiều nước cho thấy, phát triển khoa học và công nghệ có tác động quan trọng tới nâng cao năng suất lao động. Tuy nhiên, theo Tổng giám đốc Tập đoàn Viettel Lê Đăng Dũng, công nghệ quan trọng nhưng “quan trọng nhất là quy hoạch lại ngành nghề”, tức phải xem người Việt Nam hợp ngành nghề gì để quy hoạch phát triển, chẳng hạn ngành công nghệ thông tin, công nghệ sinh học, dịch vụ… “Bây giờ, khi làm quy hoạch, thấy chuyên gia ngành nào cũng coi ngành mình là quan trọng nhất, công nghiệp nặng cũng quan trọng, hàn đúc cũng quan trọng… Tôi thấy một list ngành mũi nhọn lên tới hàng chục, hàng trăm. Chẳng có hàng chục, hàng trăm mũi nhọn mà chỉ có một, hai mũi nhọn thôi”, ông Dũng nói.

Cũng theo vị đại diện doanh nghiệp này, sau quy hoạch ngành nghề phải quy hoạch địa phương, quy hoạch doanh nghiệp để có địa phương dẫn đầu, doanh nghiệp dẫn đầu rồi sau đó kéo cả nước đi lên. Ông chỉ rõ, nhiều nước cũng chỉ quy hoạch vài vùng quan trọng, còn chúng ta đang dàn trải quá. Chỉ khi có được những quy hoạch này rồi mới nói đến việc áp dụng công nghệ cao hay quản trị tiên tiến.

Cho rằng năng suất không chỉ phụ thuộc vào lao động mà có những nhân tố khác, tức phụ thuộc sự di chuyển hiệu quả của các nguồn lực vào những ngành, sản phẩm có giá trị gia tăng cao nhất, Phó Trưởng ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Hồng Sơn nhấn mạnh “phải tìm và xóa bỏ các rào cản để nguồn lực di chuyển vào đó”. Theo ông, hiện có 3 rào cản là năng lực lao động, năng lực doanh nghiệp, năng lực thể chế và quản lý tầm vĩ mô. Riêng đối với năng lực quản lý thể chế, phải chuyển mạnh sang nền kinh tế thị trường, thực hiện đúng tinh thần thị trường là nhân tố quan trọng quyết định phân bổ nguồn lực. Đối với góc độ năng lực người lao động, phải đổi mới hệ thống giáo dục đào tạo để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, qua đó tăng năng suất.

Nhiều chuyên gia cũng chỉ rõ, để tăng năng suất lao động, chúng ta cần đặc biệt lưu ý mối quan hệ tương hỗ giữa năng suất lao động và tăng trưởng GDP. Tăng năng suất lao động phải gắn chặt với tiến trình cơ cấu lại nền kinh tế, đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao sức cạnh tranh, sức chống chịu của nền kinh tế. Trong đó, phải thúc đẩy doanh nghiệp phát triển, bởi suy cho cùng, đây là khu vực có năng suất cao nhất.

Mặt khác, cần tập trung để doanh nghiệp Việt Nam tham gia vào khâu tiền sản xuất và hậu sản xuất (từ thiết kế cho đến marketing bán hàng), tham gia vào các mô hình kinh tế mới trên intetnet như Uber, Grab… thay vì tập trung gia công sản phẩm cuối cùng hay tập trung vào sản xuất các thiết bị điện tử, dệt may, da giày vốn đã được các doanh nghiệp FDI hưởng hết giá trị cao. Bởi nói như TS. Nguyễn Thắng, Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, “cơ chế thúc đẩy năng suất lao động là cơ chế thúc đẩy cạnh tranh. Những mô hình kinh tế mới dựa trên internet thúc đẩy cạnh tranh rất lớn. Cạnh tranh chính là vũ khí mạnh nhất để tăng năng suất”.

Đan Thanh
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang