PV: Thưa Phó trưởng đoàn, có ý kiến cho rằng, mối quan hệ phối hợp giữa Đoàn ĐBQH và HĐND cấp tỉnh trong giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp vẫn còn nhiều hạn chế. Một trong những nguyên nhân đó là do chưa có văn bản quy phạm pháp luật nào quy định về mối quan hệ phối hợp này?
PTĐ Lê Văn Cuông: Nghiên cứu các Luật Tổ chức Quốc hội, Luật Tổ chức HĐND và UBND, Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân, Luật Hoạt động giám sát của QH và các văn bản quy phạm pháp luật khác cho thấy, chưa có một văn bản nào quy định cụ thể về mối quan hệ phối hợp giữa Đoàn ĐBQH và HĐND cấp tỉnh trong giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp. Luật Hoạt động giám sát của QH dành chương V quy định về hoạt động giám sát của ĐBQH và Đoàn ĐBQH. Luật Tổ chức HĐND và UBND dành chương III quy định về hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực HĐND, các Ban của HĐND và đại biểu HĐND. Đây là hai văn bản luật quan trọng quy định về hoạt động giám sát của ĐBQH, Đoàn ĐBQH và HĐND. Song những quy định này mới dừng lại ở phạm vi quy định chung nhất về thẩm quyền, hình thức, nội dung giám sát…, còn về mối quan hệ giữa Đoàn ĐBQH và HĐND trong hoạt động giám sát nói chung, giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp nói riêng pháp luật chưa được quy định cụ thể. Trong khi đó, yêu cầu của hoạt động giám sát đòi hỏi các ĐBQH, đại biểu HĐND phải am hiểu sâu về cơ cấu, tổ chức, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tư pháp; các quy chế hoạt động của thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên, chấp hành viên và các chức danh khác làm việc trong các cơ quan tư pháp và bổ trợ tư pháp… Cho đến nay vẫn chưa có quy định pháp luật nào quy định về cơ chế phối hợp giữa Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh trong giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp. Vì vậy, trên thực tế, kết quả phối hợp phụ thuộc vào mối quan hệ tự giác giữa các bên mà không mang tính bắt buộc. Chính vì chưa có sự phối hợp chặt chẽ, bài bản nên hiệu quả giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp của Đoàn ĐBQH và HĐND cấp tỉnh trong lĩnh vực tư pháp còn nhiều hạn chế.
PV: Thực tế phối hợp giữa Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh Thanh Hóa ra sao, thưa Phó trưởng đoàn?
PTĐ Lê Văn Cuông: Giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp của tỉnh Thanh Hóa cũng có khó khăn chung như nhiều tỉnh, thành phố khác. Phần lớn thành viên Ban Pháp chế HĐND tỉnh hoạt động kiêm nhiệm, thời gian dành cho hoạt động giám sát không nhiều. Trình độ chuyên môn, nghiệp vụ tư pháp, kỹ năng và kinh nghiệm hoạt động giám sát hạn chế… Để khắc phục những khó khăn này, Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa đã chủ động phối hợp với Thường trực HĐND và Ban Pháp chế HĐND tỉnh thực hiện giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp ở địa phương. Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND cấp tỉnh đã ban hành Quy chế phối hợp công tác, trong đó có quy định về phối hợp giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp. Hàng năm, căn cứ vào chương trình giám sát của QH, HĐND tỉnh và tình hình thực tế tại địa phương, Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh phối hợp xây dựng chương trình giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp để tránh chồng chéo về nội dung, thời gian, đối tượng giám sát... Đối với nội dung mà 2 bên đều muốn tiến hành giám sát thì thống nhất phân công cho bên nào có nhu cầu cần thiết hơn chủ trì Đoàn giám sát. Những nội dung giám sát không trùng lắp, các bên chủ động lên kế hoạch thực hiện và mời đại diện Đoàn ĐBQH hoặc HĐND cùng tham gia Đoàn giám sát để có thêm thông tin, số liệu. Đối với những vụ việc phức tạp hoặc những vấn đề bức xúc mà người dân đặc biệt quan tâm, ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh kịp thời trao đổi và thống nhất kế hoạch giám sát chuyên đề, chỉ đạo văn phòng giúp việc thu thập thông tin, chuẩn bị tài liệu liên quan phục vụ cho cuộc giám sát.
PV: Cơ chế phối hợp này đã mang lại những kết quả cụ thể như thế nào, thưa Phó trưởng đoàn?
PTĐ Lê Văn Cuông: Trước mỗi kỳ họp QH, Đoàn ĐBQH tỉnh mời Thường trực HĐND, Ban Pháp chế HĐND tỉnh cùng tham dự buổi làm việc với Đoàn ĐBQH để xem xét báo cáo kết quả hoạt động của các cơ quan Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân, công an, thi hành án tỉnh. Tại buổi làm việc, Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh yêu cầu lãnh đạo các cơ quan tư pháp giải trình về kết quả giải quyết những vụ việc cụ thể, nguyên nhân của những thiếu sót, tồn tại cũng như những vấn đề liên quan đến trách nhiệm tổ chức thực thi pháp luật. Sau đó, Đoàn ĐBQH chuyển các ý kiến, kiến nghị đến các cơ quan có liên quan xem xét giải quyết. Đoàn ĐBQH cũng thể hiện chính kiến bằng những kiến nghị cụ thể gửi đến các cơ quan có thẩm quyền yêu cầu xem xét giải quyết nhằm tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong hoạt động của các cơ quan tư pháp ở địa phương. Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh còn phối hợp tổ chức giám sát việc thực hiện các vụ án pháp luật trong việc giải quyết các vụ án hình sự, dân sự và kinh tế (đây là những loại án mà dư luận băn khoăn, nghi ngờ về tỷ lệ cho hưởng án treo cao, tỷ lệ án bị hủy, án bị cải sửa còn nhiều); giám sát việc thực hiện pháp luật về giải quyết khiếu nại, tố cáo thuộc thẩm quyền giải quyết của các cơ quan tư pháp ở địa phương; giám sát việc thực hiện pháp luật về công tác thi hành án hình sự và dân sự; việc thực hiện Nghị quyết của UBTVQH về tăng thẩm quyền xét xử cho các tòa án nhân dân cấp huyện; việc thực hiện pháp luật về công tác bổ nhiệm cán bộ tư pháp và quản lý, sử dụng ngân sách nhà nước cấp cho các cơ quan tư pháp….
Công tác phối hợp giữa Đoàn ĐBQH, Thường trực HĐND tỉnh và Ban Pháp chế HĐND tỉnh trong giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp không chỉ dừng lại ở việc ra văn bản kiến nghị sau mỗi cuộc giám sát mà còn đề ra kế hoạch phúc tra sau giám sát để xác định hiệu lực, hiệu quả việc thực hiện các kiến nghị của Đoàn giám sát. Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh Thanh Hóa xác định, việc theo dõi, đôn đốc các cơ quan tư pháp thực hiện kiến nghị sau giám sát rất quan trọng. Vì vậy, Đoàn ĐBQH giao cho văn phòng giúp việc thường xuyên theo dõi, cập nhật thông tin, tổng hợp tình hình báo cáo Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND tỉnh để có biện pháp chỉ đạo kịp thời. Khi cần thiết, Đoàn ĐBQH phối hợp với Thường trực HĐND tỉnh thành lập Đoàn giám sát để xem xét việc thực hiện các kiến nghị sau giám sát. Mục đích phúc tra sau giám sát nhằm xem xét kết quả thực hiện kiến nghị của Đoàn giám sát, tìm hiểu nguyên nhân kiến nghị không được thực hiện, qua đó xác định rõ trách nhiệm, giải pháp khắc phục kèm theo chế tài xử lý nhằm bảo đảm cho hoạt động giám sát thực sự có hiệu quả, hiệu lực. Đoàn ĐBQH Thanh Hóa cũng thường xuyên quan tâm đến chức năng xây dựng pháp luật thông qua kết quả hoạt động giám sát. Trong quá trình giám sát, nếu phát hiện thấy những hạn chế, bất cập của việc áp dụng pháp luật trong thực tiễn, Đoàn sẽ kiến nghị QH xem xét sửa đổi, bổ sung.
PV: Từ thực tiễn hoạt động ở địa phương, Phó trưởng đoàn có những đề xuất gì để nâng cao năng lực giám sát của Đoàn ĐBQH và HĐND cấp tỉnh đối với hoạt động của các cơ quan tư pháp?
PTĐ Lê Văn Cuông: Theo tôi, cần xem xét sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các quy định của pháp luật về hoạt động giám sát của HĐND các cấp. Quy định mối quan hệ phối hợp giữa Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh trong hoạt động giám sát, làm cơ sở pháp lý để các bên áp dụng xây dựng quy chế phối hợp giám sát. Tăng cường mối quan hệ phối hợp giữa Ủy ban Tư pháp với Đoàn ĐBQH, Thường trực HĐND, Ban Pháp chế HĐND tỉnh trong giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp ở địa phương. Ủy ban Tư pháp nên thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn, hội nghị, hội thảo, trao đổi kinh nghiệm về kỹ năng giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp cho ĐBQH chuyên trách, Thường trực HĐND tỉnh, Ban Pháp chế HĐND tỉnh, cán bộ tham mưu giúp việc có liên quan trong Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh. Ngoài ra, cơ cấu số lượng hợp lý số lượng các đại biểu có trình độ cử nhân luật ở các cơ quan dân cử; quan tâm đúng mức tới bộ phận chuyên viên có trình độ cử nhân luật giúp việc cho Đoàn ĐBQH và Thường trực HĐND, Ban Pháp chế HĐND tỉnh…
PV: Xin cám ơn Phó trưởng đoàn!