Nằm bên sườn đông dải Trường Sơn, huyện Ngọc Hồi có 47km đường biên giới tiếp giáp vớái nướác bạn Lào, Campuchia và là một trong hai ngã ba biên giới trên bộ của nước ta. (Còn một ngã ba biên giới Việt- Trung- Lào ở bản A Pa Chải, xã Sín Thầu, huyện Mường Nhé, Điện Biên). “Địa bàn trọng yếu như vậy nên toàn huyện coi trọng công tác bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới chứ không riêng gì cơ quan dân cử. Đảng bộ huyện Ngọc Hồi cũng đã có Chỉ thị về việc xây dựng huyện thành đơn vị phòng thủ cơ bản liên hoàn vững chắc”, Phó chủ tịch Phan Thị Kim cho biết.
Thế nên suốt cuộc chuyện trò, chị Kim kể nhiều về quyết tâm, sự “vào cuộc” của cả hệ thống chính trị và ý thức của người dân mảnh đất ngã ba Đông Dương trong công tác bảo vệ an ninh biên giới; về phía cơ quan dân cử, chị chỉ nhận hai chữ “góp phần”. Ngoài việc thường xuyên xem xét các báo cáo của UBND huyện về tình hình an ninh biên giới, HĐND huyện Ngọc Hồi trong Nghị quyết về nhiệm vụ phát triển KT- XH luôn yêu cầu tăng cường tuần tra và quản lý tốt tuyến biên giới, ngăn chặn kịp thời các trường hợp xâm nhập và vượt biên trái phép. Thông qua giám sát việc sử dụng ngân sách, trong đó có lĩnh vực an ninh quốc phòng, HĐND huyện đã trực tiếp hướng dẫn các đơn vị sử dụng hợp lý và hiệu quả hơn nguồn ngân sách này. “Chúng tôi cũng tranh thủ mọi cơ hội có thể - từ các cuộc tiếp xúc cử tri, những chuyến công tác để tuyên truyền lồng ghép vấn đề bảo vệ an ninh biên giới, tuân thủ các quy định về quản lý biên giới với bà con các xã vùng biên”, Phó chủ tịch HĐND Phan Thị Kim cho hay. Vẫn theo lời chị Kim, HĐND huyện Ngọc Hồi có mối quan hệ rất mật thiết và gần gũi với các đồn biên phòng, hội phụ nữ các xã biên giới...
Ấy là những “phần góp” trực tiếp của cơ quan dân cử vào công cuộc bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, lãnh thổ ở bất cứ địa phương nào; nhưng còn có những “phần góp” gián tiếp rất quan trọng và hiệu quả. Chúng tôi nhận ra điều này khi cùng Thường trực HĐND huyện Ngọc Hồi “nhìn lại” giám sát chuyên đề về công tác giáo dục cũng như chứng kiến sự đổi thay của vùng biên giới này.
Xuất phát từ chất vấn của đại biểu HĐND huyện Xiêng Văr Nùng tại kỳ họp giữa năm 2006: “Tại sao tỷ lệ học sinh đỗ tốt nghiệp cao nhưng số học sinh thi đậu vào các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp lại thấp? Phải chăng do chất lượng giáo dục không bảo đảm?”, HĐND huyện Ngọc Hồi đã ra Nghị quyết giám sát giáo dục. Vào thời điểm đó, số phòng học của huyện không đáp ứng đủ nhu cầu học tập, chất lượng giáo viên chưa cao. Ở bậc trung học cơ sở, tỷ lệ học sinh dưới trung bình môn toán ngất ngưởng ở mức hơn 96%, môn ngữ văn “đỡ” hơn chút ít với gần 80%. Ở bậc tiểu học, cá biệt có một số học sinh lớp 3 chưa biết đọc biết viết… Sau giám sát, Thường trực HĐND huyện Ngọc Hồi đã có kiến nghị cụ thể yêu cầu các cấp, các ngành, đoàn thể tập trung khắc phục hạn chế trong công tác giáo dục. Ngân sách dành cho giáo dục tăng lên theo từng năm học, nhờ đó, cơ sở trường lớp ngày càng được nâng cấp và mở rộng. Quyết tâm của cơ quan dân cử đã thôi thúc toàn huyện vào cuộc. Mô hình “Tiếng kẻng học tập”- sáng kiến của thôn Nông Nội, xã Đăk Nông giờ có mặt ở trên 80% thôn, làng trên địa bàn huyện, đúng 19h hàng ngày (trừ tối thứ Bảy), các thôn đánh một hồi kẻng dài báo hiệu giờ học bài. Phong trào “xây dựng góc học tập” được triển khai trên toàn huyện, trong khi ngành giáo dục tiếp tục đổi mới phương pháp dạy và học, thẳng thắn đánh giá thật chất lượng và hiệu quả giáo dục… Kết quả tổng kết năm học 2009- 2010 cho thấy, tỷ lệ học sinh dưới trung bình các môn ở bậc trung học cơ sở chỉ còn hơn 14%; bậc tiểu học là 4,5% với môn Toán và 4,8% với môn tiếng Việt. “So với đầu nhiệm kỳ, đây là những con số rất đáng vui mừng, làm xúc động lòng người, với tất cả những ai quan tâm đến giáo dục và đào tạo”, Phó chủ tịch HĐND huyện Ngọc Hồi chia sẻ.
Đột phá trong chất lượng giáo dục ở huyện Ngọc Hồi chỉ là một ví dụ sinh động cho sự đổi thay của mảnh đất đã từng ltúi bom, bọc đạn trong cuộc chiến tranh chống Mỹ. Các Nghị quyết về nhiệm vụ phát triển KT- XH, những cuộc giám sát và tâm thế luôn sẵn sàng khởi cuộc, kiên trì đeo bám của cơ quan dân cử đã vừa tạo sức ép, vừa khơi gợi sự dấn thân ở miền biên viễn này. Nhìn con phố chính 2 làn rộng rãi chạy dọc thị trấn Plei Kần với hàng đèn cao áp ngạo nghễ, thấm cái không khí sầm uất chẳng kém gì một thị xã thời thượng ngoài Bắc, có thể người ta sẽ quên bẵng cảm giác hoang vu buồn nhớ vẫn thường thấy trong một chiều biên giới. Trong lúc đưa chúng tôi lên thăm Khu Kinh tế cửa khẩu quốc tế Bờ Y, chuyên viên của Văn phòng HĐND và UBND huyện Ngọc Hồi khoe: đầu nhiệm kỳ, thu nhập trung bình của người dân ở đây chỉ khoảng 4- 5 triệu đồng/năm, hộ nghèo chiếm tới 43%, nay lên tới 16- 18 triệu đồng. Ở các xã biên giới, số hộ dân có thu nhập cao tăng lên rất nhiều sau khi được cán bộ, chiến sỹ biên phòng hướng dẫn chuyển đổi và làm quen với cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao. Tỷ lệ hộ nghèo của huyện giảm từ 43% (năm 2006) xuống còn 18% (năm 2009). Đường về xã, bản biên giới trải nhựa thênh thênh, người Ngọc Hồi tự nhận là đường sá ở đây “xịn” nhất tỉnh.
“Từ 2006 đến nay, chưa một người dân Ngọc Hồi nào vượt biên trái phép sang nước bạn Lào và Campuchia”, Phó chủ tịch Phan Thị Kim cho biết. Trên thực tế, khái niệm đường biên, mốc giới có lẽ không quá quan trọng đối với bà con vùng biên, họ vẫn thường thăm thân, mời ăn cưới hỏi xuyên biên giới, nhưng họ luôn tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về an ninh biên giới, một phần vì cuộc sống nơi đây đã thực sự no ấm, yên bình.