Vài nét về hoạt động tiếp xúc cử tri ở Quảng BìnhTừ đầu nhiệm kỳ đến nay, HĐND tỉnh Quảng Bình khóa XVI đã tiến hành 5 đợt tiếp xúc cử tri trước và sau các kỳ họp thường lệ hằng năm, tại 105 điểm. Do đặc điểm địa bàn rộng nên địa điểm tiếp xúc cử tri thường được thực hiện theo từng cụm xã, mỗi điểm đại biểu tiếp xúc với cử tri của 8 đến 10 xã, thị trấn và từ 2 đến 4 phường. Mỗi đợt tiếp xúc từ 21 đến 23 điểm trên toàn tỉnh. Qua 5 đợt tiếp xúc cử tri, ngoài các ý kiến, kiến nghị đã được đại diện các sở, ban, ngành và UBND các cấp huyện, thành phố trả lời trực tiếp, các tổ đại biểu HĐND tỉnh Quảng Bình đã thu thập được 379 ý kiến, kiến nghị của cử tri. Các ý kiến, kiến nghị của cử tri chủ yếu đề nghị tỉnh bố trí kinh phí xây dựng, sửa chữa nâng cấp các công trình giao thông, thủy lợi; xây dựng, trang cấp thiết bị cho các trường học, cơ sở khám chữa bệnh; thực hiện chính sách phát triển nông nghiệp, nông thôn; giao đất, giao rừng và quản lý bảo vệ rừng; thực hiện chế độ chính sách xã hội, nhất là chế độ, chính sách đối với người có công và cán bộ cấp xã, thôn, bản, tổ dân phố...
Về công tác tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri: Trước đây, việc tập hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri tại các điểm tiếp xúc do UBMTTQ các huyện, thành phố đảm nhiệm, sau đó chuyển cho UBMTTQVN tỉnh tổng hợp chung toàn tỉnh và gửi cho Thường trực HĐND tỉnh để yêu cầu UBND tỉnh giải quyết. Thực tế cho thấy, UBMTTQ các cấp đã rất tích cực và nêu cao trách nhiệm trong việc tổng hợp các ý kiến, kiến nghị của cử tri nên các báo cáo tổng hợp của UBMTTQ đã phán ánh đầy đủ, kịp thời những vấn đề mà cử tri quan tâm. Tuy nhiên, báo cáo tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri toàn tỉnh do UBMTTQVN tỉnh tổng hợp thường chỉ là tập hợp báo cáo của các huyện, thành phố nên nhiều ý kiến trùng lặp hoặc đã được trả lời, giải quyết trước đó, làm cho Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh phải mất nhiều thời gian để lựa chọn, sắp xếp tổng hợp lại. Cách làm này vừa kéo dài thời gian vừa tạo ra sự thụ động, không phát huy hết vai trò, trách nhiệm của các đại biểu và tổ đại biểu. Để khắc phục tình trạng trên, ngay từ đầu nhiệm kỳ, HĐND tỉnh Quảng Bình khóa XVI đã cùng với UBMTTQVN tỉnh sửa đổi quy chế phối hợp trong hoạt động tiếp xúc cử tri, trong đó giao trách nhiệm cho các tổ đại biểu tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri thu thập được tại các điểm tiếp xúc và gửi trực tiếp cho Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh tổng hợp chung báo cáo Thường trực HĐND tỉnh.
Về yêu cầu, đôn đốc các cơ quan chức năng trả lời, giải quyết kiến nghị của cử tri: Sau khi tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri, Thường trực HĐND tỉnh có văn bản yêu cầu UBND tỉnh xem xét giải quyết, trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri, đồng thời giao trách nhiệm cho Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh theo dõi, đôn đốc Văn phòng UBND tỉnh trong việc yêu cầu các cơ quan, ban, ngành được phân công giải quyết, trả lời đúng thời hạn.
Từ sự quan tâm và có những đổi mới trong hoạt động tiếp xúc và trong tổng hợp, đôn đốc trả lời, giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri nên số lượng cử tri tham dự các buổi tiếp xúc tăng lên rõ rệt; thành phần cử tri đa dạng hơn, do đó ý kiến, kiến nghị của cử tri cũng phong phú hơn; thời gian tổng hợp ý kiến, kiến nghị của cử tri qua các đợt tiếp xúc được rút ngắn, tránh được tình trạng trùng lặp trong nội dung các ý kiến, kiến nghị; việc trả lời, giải quyết của các cơ quan chức năng đã đi thẳng, trực tiếp vào vấn đề mà cử tri quan tâm; một số khiếu nại, kiến nghị nhiều lần, kéo dài được quan tâm giải quyết dứt điểm; sự gắn kết giữa đại biểu với cử tri mà mình đại diện được nâng lên qua hoạt động tiếp xúc…
Bên cạnh những kết quả đạt được, hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND tỉnh Quảng Bình thời gian qua vẫn còn một số bất cập, hạn chế đó là:
Về số lượng, thành phần cử tri tham gia các buổi tiếp xúc: Do công tác thông tin, tuyên truyền chưa được tốt, cộng với địa bàn tiếp xúc rộng nên tại các cuộc tiếp xúc, cử tri tham gia vẫn còn ít và thường là đại diện lãnh đạo UBND, các tổ chức đoàn thể của các xã, phường, thị trấn tại khu vực tiếp xúc cử tri. Với thành phần cử tri như vậy nên phần lớn các ý kiến, kiến nghị của cử tri chủ yếu tập trung vào việc đề nghị cấp trên bố trí, hỗ trợ kinh phí để xây dựng các công trình giao thông, thủy lợi tại địa phương… hoặc đề nghị quy định, mở rộng các chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức, những người phụ trách các tổ chức đoàn thể ở cơ sở. Số ít cử tri còn lại là những người đang có đơn khiếu nại, tố cáo chưa được giải quyết hoặc đã giải quyết nhưng chưa thỏa mãn, thậm chí có những cử tri đến chỉ để hỏi về các chế độ, chính sách.
Với các ý kiến, kiến nghị như trên thì UBND và các cơ quan chuyên môn của UBND tỉnh cũng chỉ căn cứ vào các quy định của pháp luật về phân cấp quản lý ngân sách, về quy trình phân bổ vốn đầu tư xây dựng, về khiếu nại, tố cáo, về chế độ, chính sách để trả lời, hướng dẫn cho cử tri nên hiệu quả trên các mặt mang lại từ hoạt động tiếp xúc cử tri không cao. Là “nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân” và “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” thì ngoài việc đòi hỏi nhà nước thực hiện các chế độ, chính sách, xây dựng các công trình dân sinh đáp ứng nhu cầu và lợi ích của mình, cử tri còn có trách nhiệm bàn bạc, góp ý, phản biện, hiến kế cho nhà nước trong việc hoạch định chính sách phát triển kinh tế - xã hội, quyết định những vấn đề quan trọng của đất nước. Tuy nhiên, thực tế cho thấy các ý kiến dạng này ở Quảng Bình thời gian qua chưa nhiều.
Về hoạt động tiếp xúc cử tri của đại biểu: Tiếp xúc cử tri là hoạt động của đại biểu HĐND, do đó đại biểu phải là người chủ động đặt vấn đề, gợi mở và định hướng, lôi cuốn cử tri tập trung vào những vấn đề liên quan đến nội dung kỳ họp của HĐND cũng như những vấn đề bức thiết, đòi hỏi lớn đặt ra ở địa phương cần giải quyết, tránh những việc đơn lẻ, cá nhân. Tuy nhiên, nhìn chung nhiều đại biểu còn thụ động trong việc gợi mở, định hướng các ý kiến, kiến nghị của cử tri. Một số đại biểu ít dành thời gian nghiên cứu văn bản của các cơ quan chức năng, ít cập nhật, nghiên cứu các quy định của pháp luật nên có những kiến nghị đã được các cơ quan chuyên môn của UBND trả lời hoặc đã được pháp luật quy định rõ nhưng không nắm bắt được để giải đáp cho cử tri mà cứ tiếp tục thu thập, ghi nhận nên các cơ quan nhà nước phải trả lời nhiều lần, trùng lặp, gây mất thời gian. Một số ý kiến, kiến nghị của cử tri nêu không cụ thể, rõ ràng nhưng đại biểu không hỏi lại cho rõ nên đã gây không ít khó khăn trong quá trình tổng hợp, phân công xem xét, giải quyết. Các ý kiến, kiến nghị do đại biểu tự thu thập riêng còn ít mà chủ yếu là những ý kiến, kiến nghị thu thập được tại các điểm tiếp xúc chung theo định kỳ.
Ngoài ra, tại cuộc tiếp xúc cử tri, đại biểu thường tiếp nhận đơn khiếu nại, tố cáo của cử tri nhưng lại thiếu kiểm tra, hướng dẫn nên khi chuyển giao cho Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tham mưu xử lý nhiều đơn không đủ điều kiện để xem xét giải quyết như: đơn photocopy, đơn không ký tên, đơn đề gửi đại biểu Quốc hội nhưng lại gửi cho đại biểu HĐND, thậm chí có những đơn lời lẽ thiếu văn hóa, xúc phạm đến các cơ quan nhà nước, cán bộ lãnh đạo các cấp...
Về lựa chọn nơi tiếp xúc cử tri: Cử tri bao gồm những người thuộc nhiều thành phần, tầng lớp, nghề nghiệp khác nhau. Do đó, việc tiếp xúc cử tri phải bảo đảm liên hệ đầy đủ với mọi giai tầng trong xã hội. Do nhiều nguyên nhân nên thời gian qua HĐND tỉnh Quảng Bình chỉ mới tổ chức cho các đại biểu HĐND tiếp xúc cử tri ở các địa bàn dân cư xã, phường nơi đại biểu ứng cử mà chưa thực hiện việc tổ chức tiếp xúc cử tri tại các cơ quan nhà nước, ở các tổ chức đoàn thể, các nhà máy, xí nghiệp. Chính vì vậy mà các ý kiến, kiến nghị của cử tri chưa phong phú, chưa thu nhận, tập hợp được trí tuệ của các tầng lớp nhân dân (nhất là đội ngũ trí thức) trong việc quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương.
Về giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri: Các ý kiến, kiến nghị của cử tri được UBND tỉnh phân công cho các cơ quan chuyên môn giải quyết, gửi văn bản trả lời đến Thường trực HĐND nên vai trò, trách nhiệm của UBND tỉnh rất mờ nhạt. Nhiều ý kiến được UBND tỉnh giao cho các đơn vị sự nghiệp, các tổ chức kinh tế giải quyết, trả lời đối với các phản ánh, kiến nghị liên quan đến hoạt động của các tổ chức, đơn vị đó nên không bảo đảm tính khách quan, cử tri thiếu tin tưởng vào kết quả giải quyết, ý kiến trả lời của cơ quan, đơn vị đó. Một số cơ quan, đơn vị trả lời cho xong việc mà ít quan tâm kiểm tra, giải quyết và thường trả lời chậm so với yêu cầu.
Một số giải pháp nâng cao chất lượng tiếp xúc cử tri
Từ thực tiễn hoạt động cho thấy, để nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác tiếp xúc cử tri trong thời gian tới, ngoài việc khắc phục những hạn chế, bất cập trong hoạt động tiếp xúc cử tri như đã nêu ở trên, theo chúng tôi cần thực hiện một số giải pháp sau:
Thứ nhất là, cần có hành lang pháp lý thuận lợi: Để có cơ sở pháp lý nhằm gắn trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong cả quá trình từ tổ chức tiếp xúc đến tổng hợp, phân công giải quyết và trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri thì ngoài quy chế phối hợp giữa Thường trực HĐND với Ban Thường trực UBMTTQVN cùng cấp thì cần có quy chế phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức hữu quan trong công tác tiếp xúc cử tri cũng như trong việc giải quyết, trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri nhằm tạo cơ sở pháp lý cho việc thực hiện.
Thứ hai là, luôn có sự chủ động, phối hợp nhịp nhàng giữa các cơ quan chức năng: Căn cứ chương trình hoạt động chung của HĐND, hằng năm Thường trực HĐND tỉnh cần xây dựng kế hoạch tiếp xúc cử tri đầy đủ, chi tiết để gửi cho các cơ quan liên quan, các tổ đại biểu và đại biểu HĐND ngay từ đầu năm. Trên cơ sở kế hoạch này, các tổ đại biểu và các đại biểu xây dựng, chuẩn bị kế hoạch tiếp xúc cử tri riêng của mình để chủ động trong việc thực hiện chức trách của người đại biểu và đồng thời phối hợp với các cơ quan chức năng trong hoạt động tiếp xúc cử tri.
Trong giải quyết, trả lời ý kiến, kiến nghị của cử tri: Thực tế cho thấy, có những vấn đề, các sở, ngành dưới góc độ là cơ quan tham mưu không thể tự giải quyết hay trả lời ngay được mà phải do UBND tỉnh xem xét, quyết định. Do vậy, sau khi có văn bản trả lời, giải quyết của các ban, ngành cần thiết phải có văn bản tổng hợp trả lời chung của UBND tỉnh với tư cách là cơ quan hành chính cao nhất của tỉnh. Đây là cơ sở để thực hiện giám sát việc trả lời, giải quyết các ý kiến, kiến nghị của cử tri.
Thứ ba là, đề cao trách nhiệm của đại biểu HĐND: Các đại biểu HĐND phải phát huy tinh thần trách nhiệm, dành nhiều thời gian để thường xuyên nắm bắt thông tin thực tiễn và cập nhật, nghiên cứu các quy định của pháp luật, nhất là các vấn đề liên quan đến quyền lợi thiết thực của cử tri mà mình đại diện để có thể hướng dẫn, giải đáp trực tiếp, kịp thời một số vấn đề mà cử tri nêu ra, tránh tình trạng chỉ đơn thuần là khâu tiếp nhận và truyền tải ý kiến, kiến nghị của cử tri đến các cơ quan chức năng. Các đại biểu phải là “nhân vật trung tâm”, là người chủ động về nội dung và điều khiển được cuộc tiếp xúc cử tri, chủ động đối thoại, giải thích, trả lời về những vấn đề cử tri đặt ra, biết kết hợp tham vấn ý kiến của cử tri để tập hợp được trí tuệ của nhân dân, theo dõi, giám sát việc giải quyết, trả lời kiến nghị chứ không đơn thuần là người chuyển đơn, chuyển kiến nghị.
Thứ tư là, đổi mới cách thức tổ chức và tăng cường hoạt động tiếp xúc chuyên đề: Ngoài tiếp xúc chung, định kỳ trước và sau các kỳ họp thì cần tăng cường các hoạt động tiếp xúc cử tri theo chuyên đề để tạo điều kiện cho đại biểu nắm bắt được tâm tư, nguyện vọng của cử tri mà họ đại diện. Tùy theo đặc điểm của từng nhóm cử tri để lựa chọn địa điểm, thời gian tổ chức buổi tiếp xúc chuyên đề cho phù hợp nhằm tạo điều kiện tốt nhất để cử tri có thể tham gia các buổi tiếp xúc với đại biểu HĐND, chẳng hạn: đối với cử tri là cán bộ, công chức, học sinh, sinh viên, trí thức thì cần tổ chức các buổi tiếp xúc vào ngày thứ 7, chủ nhật; cử tri là giới tiểu thương thì tổ chức buổi tiếp xúc vào buổi tối; cử tri là công nhân thì địa điểm tiếp xúc là tại các khu công nghiệp hoặc nơi tập trung nhiều nhà máy, xí nghiệp… Nội dung tiếp xúc cũng cần có sự điều chỉnh linh hoạt, phù hợp đối với từng nhóm cử tri nhằm đảm bảo tính sát hợp, thiết thực.
Thứ năm là, cơ quan tham mưu, giúp việc phải có đủ năng lực thực hiện: Do phần lớn các đại biểu HĐND hoạt động kiêm nhiệm nên dù cố gắng đến mấy thì cũng khó có thể cập nhật và hiểu một cách đầy đủ, cặn kẽ những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn và quy định của pháp luật trên tất cả các lĩnh vực quản lý kinh tế - xã hội. Vì vậy, Văn phòng Đoàn ĐBQH và HĐND tỉnh với tư cách là cơ quan tham mưu, giúp việc cho HĐND phải đủ khả năng, năng lực để thực hiện nhiệm vụ và phải được chuyên môn hóa. Muốn vậy, bộ máy tổ chức cán bộ của Văn phòng phải đủ về số lượng và đảm bảo về chất lượng, cũng như kinh nghiệm trong hoạt động của cơ quan dân cử. Năng lực và môi trường làm việc chuyên nghiệp của bộ phận tham mưu, giúp việc góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng các hoạt động nói chung và hoạt động tiếp xúc cử tri nói riêng của đại biểu HĐND.