DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 15:45 | 15/12/2019 (GMT+7)
.

Cơ quan giúp việc của Quốc hội cần có địa vị pháp lý tương xứng hơn

08:16 | 12/10/2012
Mô hình nào cho tổ chức và hoạt động của VPQH để cơ quan này có thể triển khai thực hiện tốt vai trò tham mưu, giúp việc, phục vụ QH? Nguyên tắc đặc thù và cách thức tổ chức bộ máy giúp việc của QH là gì? Với vị trí, vai trò là cơ quan tham mưu, phục vụ QH thì địa vị pháp lý của cơ quan này nên được tiếp tục xác định bởi một Nghị quyết của UBTVQH hay cần quy định trong một đạo luật?

Trong các tham luận tại Hội thảo Mô hình tổ chức cơ quan giúp việc của QH do VPQH tổ chức tại Quảng Ninh ngày 20 – 21.9 vừa qua, nhiều đại biểu đã tập trung phân tích thực trạng tổ chức và hoạt động của VPQH, đưa ra nhiều kiến nghị nhằm xây dựng và hoàn thiện mô hình tổ chức và hoạt động của cơ quan này theo hướng ngày càng hợp lý, khoa học và chuyên nghiệp.

QH và cơ quan phục vụ QH có mối quan hệ gắn bó mật thiết, không thể tách biệt. Tổ chức và hoạt động của QH là cơ sở, căn cứ và tiền đề để tổ chức bộ máy và cán bộ của cơ quan phục vụ QH. Lịch sử cơ quan phục vụ QH đã trải qua 4 Nghị quyết của Thường vụ QH, Hội đồng Nhà nước và nay là UBTVQH. Trong 4 Nghị quyết này, thì bộ máy của VPQH theo Nghị quyết số 417/2003/NQ-UBTVQH11 của UBTVQH, ban hành ngày 1.10.2003, về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của VPQH (Nghị quyết 417) đã tương đối hoàn chỉnh và định hình, cấu trúc hợp lý hơn so với các mô hình trước đây. Mỗi cơ quan của QH, UBTVQH đã có một đơn vị phục vụ, có cơ quan có hai đơn vị phục vụ như Ban Công tác đại biểu (gồm Vụ Công tác đại biểu và Trung tâm Bồi dưỡng đại biểu dân cử). UBTVQH có 4 cơ quan phục vụ là VPQH, Ban Công tác đại biểu, Ban Dân nguyện và Viện Nghiên cứu lập pháp. Theo các đại biểu tham dự Hội thảo, thì xu hướng chung là càng về các khóa QH gần đây, nhiệm vụ và quyền hạn của VPQH càng được quy định đầy đủ và nặng nề hơn. Bộ máy và cán bộ của cơ quan phục vụ QH cũng theo đó mà ngày càng được hoàn thiện và tiến bộ hơn.

Ngay việc chuyển từ nhiệm vụ (quy định tại Điều 1 Nghị quyết số 02/UBTVQH9 ngày 7.10.1992) sang chức năng (Điều 1 Nghị quyết số 417) là đã có sự thay đổi cơ bản về yêu cầu công việc đối với VPQH. Nếu nhiệm vụ thì về cơ bản do cấp trên giao, còn chức năng cơ bản là tự thân vận động, đòi hỏi sự chủ động trong công việc. Đây là bước thay đổi cơ bản đối với mô hình cơ quan tham mưu của QH. Từ khi được xác định có chức năng nghiên cứu, tham mưu tổng hợp và tổ chức phục vụ, VPQH đã từng bước phục vụ có hiệu quả ba chức năng lập pháp, giám sát và quyết định những vấn đề quan trọng của QH, đồng thời tổ chức tương đối có hiệu quả 17 nhiệm vụ theo Điều 2 của Nghị quyết 417. Đáng chú ý là những kết quả trong thực hiện chức năng nghiên cứu, tham mưu và tổ chức phục vụ QH đối với công tác lập pháp. Trong 12 khóa của QH thì số lượng các đạo luật, pháp lệnh và nghị quyết có chứa quy phạm pháp pháp luật được QH thông qua trong hai nhiệm kỳ XI và XII – thời điểm cơ quan giúp việc của QH được tổ chức và hoạt động theo Nghị quyết 417 của UBTVQH - là lớn nhất. Nếu so với con số 136 đạo luật mà QH ban hành trong 10 khóa đầu (tính từ Khóa I đến Khóa X), thì con số 154 đạo luật (chưa kể số lượng pháp lệnh và nghị quyết) mà QH thông qua trong hai nhiệm kỳ XI và XII đã gấp 1,13 lần. Về số lượng là vậy. Còn về chất lượng các dự án luật, rõ ràng luật pháp trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa (bối cảnh hoạt động của QH những nhiệm kỳ gần đây) có nhiều điểm khác cơ bản về nội dung, cơ chế và chế tài so với luật pháp trong nền kinh tế kế hoạch hóa chỉ huy. Do vậy, quy trình, phương pháp tiến hành công việc của cơ quan giúp việc của QH cũng phải thay đổi để bắt kịp đòi hỏi này. Cơ quan giúp việc của QH đã chủ động giúp cơ quan thẩm tra, nghiên cứu, khảo sát thực tế, tham khảo ý kiến chuyên gia, lấy ý kiến đại diện các đối tượng được điều chỉnh của từng dự án luật và ý kiến nhân dân. Báo cáo thẩm tra các dự án luật trong những nhiệm kỳ gần đây đều được đánh giá là có chất lượng, có tính phản biện, có cơ sở khoa học và căn cứ thực tiễn. Các dự án luật cũng theo đó được chuẩn bị kỹ hơn, bám sát yêu cầu và nhu cầu của cuộc sống, xử lý tốt một số vấn đề nhạy cảm, phản ánh đầy đủ hơn thực tiễn xã hội, vì thế chất lượng ngày càng được nâng cao. Có được thành quả này là sự đồng tâm hiệp lực của nhiều cơ quan, nhưng chắc chắn trong đó không thể không tính đến công sức nghiên cứu, tham mưu, phục vụ của VPQH, cụ thể là các vụ chuyên môn phục vụ Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của QH. Thành quả đó minh chứng cho tính đúng đắn và kịp thời của Nghị quyết số 417. Cùng với các văn bản pháp luật liên quan khác, Nghị quyết 417 là nền tảng pháp lý căn bản cho việc tổ chức và hoạt động của VPQH, là không gian rộng mở để VPQH thực hiện tốt chức năng nghiên cứu, tham mưu tổng hợp và tổ chức phục vụ các hoạt động của QH, UBTVQH, các cơ quan của QH và ĐBQH.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mới hiện nay – QH Khóa XIII vừa thông qua Nghị quyết số 27/2012/QH13 ngày 28.6.2012 về Một số cải tiến, đổi mới để nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động của QH – thì việc tổ chức và hoạt động của VPQH theo Nghị quyết 417 có còn đáp ứng được yêu cầu đổi mới của QH nữa hay không? Và đối với những vấn đề phát sinh trong quá trình tổ chức và hoạt động của VPQH theo Nghị quyết 417 về mô hình tổ chức bộ phận giúp việc các Ủy ban của QH, mối quan hệ phối hợp công tác giữa VPQH với các cơ quan của QH và UBTVQH, cách thức tổ chức giúp việc của Văn phòng Đoàn ĐBQH... cần được xem xét, sửa đổi, bổ sung như thế nào?

VPQH là bộ máy hành chính được tổ chức để thực hiện nhiệm vụ tham mưu, giúp việc và tổ chức phục vụ các hoạt động của QH, UBTVQH, Lãnh đạo QH, các cơ quan của QH và ĐBQH. Cơ cấu, tổ chức của VPQH theo đúng nghĩa là bộ máy hành chính nhà nước hoàn chỉnh, có tính thống nhất và hoạt động theo chế độ thủ trưởng. Song, theo Nghị quyết 417 thì VPQH hiện nay là mô hình có tính đặc biệt. Là bộ máy hành chính nhà nước, nhưng tổ chức và hoạt động của bộ máy này lại phục vụ cơ quan dân cử hoạt động theo nhiệm kỳ và làm việc theo chế độ tập thể, hội nghị, chứ không phải là cơ quan quản lý, điều hành. Từ mô hình tổ chức như vậy, vấn đề đặt ra là cần xác định rõ hơn, đầy đủ hơn về mối quan hệ, chế độ trách nhiệm trong việc phối hợp giữa Chủ nhiệm VPQH với tư cách là Thủ trưởng cơ quan hành chính (VPQH) và Thường trực Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của QH với tư cách là tập thể thường trực, quyết định theo đa số. Thực tế cho thấy, quá trình phối hợp thực hiện giữa hai loại hình này chưa thật sự thông suốt, thậm chí có lúc còn chồng lấn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ giữa các vụ, đơn vị trong VPQH.

Để công tác chỉ đạo, điều hành được thuận lợi, công việc được tiến hành trôi chảy, mối quan hệ phối hợp được chặt chẽ, nhịp nhàng, nhiều ý kiến đề nghị, cần thiết kế bộ máy giúp việc theo hướng Chủ nhiệm VPQH là người đứng đầu điều hành bộ máy giúp việc QH. Việc tổ chức hệ thống các đơn vị trực thuộc tiến hành theo mảng trợ giúp QH trên cơ sở nguyên tắc một công việc do một bộ phận chịu trách nhiệm xử lý, kiên quyết loại bỏ đến mức tối đa các điểm chồng chéo, trùng lặp làm phân tán nguồn lực, giảm hiệu quả công việc.

Và điểm vướng nhất, theo các đại biểu tham dự Hội thảo, ở chỗ VPQH là cơ quan giúp việc của QH, nhưng địa vị pháp lý của cơ quan này được xác định bởi một Nghị quyết của UBTVQH. Các chức năng của VPQH được xác định chung là nghiên cứu, tham mưu tổng hợp và phục vụ hoạt động của QH, UBTVQH, các cơ quan của QH, các ĐBQH. Với quy định này, VPQH và bộ máy giúp việc của QH là hai khái niệm chưa đồng nhất. Hơn nữa, là cơ quan phái sinh, VPQH được hình thành nhằm phục vụ cho hoạt động của một cơ quan khác, cụ thể ở đây là QH. Bởi vậy, những vấn đề cần hỗ trợ của QH cũng là chức năng, nhiệm vụ của VPQH. Đây là cơ quan hành chính duy nhất được thành lập nhằm thực hiện chức năng giúp việc, trực tiếp phục vụ các hoạt động của QH. Khẳng định mô hình tổ chức và hoạt động của VPQH như hiện nay, tuy chưa thật hợp lẽ về mặt lý luận, nhưng vẫn còn ý nghĩa và giá trị thực tiễn, nhiều đại biểu cho rằng, về cơ bản nên giữ mô hình này và có sự nghiên cứu, hoàn thiện, làm rõ một số cơ chế trong quá trình phối hợp hoạt động, cụ thể là cơ chế hai thủ trưởng song trùng trực thuộc.

Và về lâu dài, cơ quan giúp việc của QH cần có địa vị pháp lý tương xứng được quy định trong một đạo luật, chứ không dừng ở tầm một Nghị quyết của UBTVQH như hiện nay. Tới đây, khi tiến hành sửa đổi Luật Tổ chức QH, việc xác định chính xác và mạch lạc hơn địa vị pháp lý của VPQH là cần thiết. Đây là điều kiện cần và đủ để cơ quan giúp việc của QH có được nền tảng pháp lý vững chắc, làm cơ sở cho việc thực hiện tốt các chức năng, nhiệm vụ được giao, đáp ứng yêu cầu đổi mới trong tiến trình xây dựng một QH hiện đại và chuyên nghiệp.

Phó chủ nhiệm VPQH Đặng Văn Chiến: Cần lấy ĐBQH làm trung tâm khi xây dựng mô hình tổ chức bộ máy giúp việc QH

Trong tiến trình hướng tới xây dựng một QH hiện đại, chuyên nghiệp, cơ quan giúp việc QH cần xoay quanh công tác trợ giúp, phục vụ ĐBQH, bởi họ là người đại diện cho cử tri, là cấu thành của QH. Tuy nhiên, để cơ quan giúp việc lấy đại biểu làm trung tâm thì các đại biểu cũng cần phát huy hơn nữa vai trò, nhiệm vụ của mình, tích cực, chủ động và phấn đấu trở thành đại biểu hiệu năng.

Ngoài ra, việc thiết kế mô hình chuyên giúp việc cho lãnh đạo QH cũng là vấn đề cần lưu ý trong lần sửa đổi này. Bộ phận trợ giúp trực tiếp lãnh đạo QH được tổ chức phổ biến ở văn phòng nghị viện các nước. Ở nước ta, mô hình bộ phận chuyên giúp việc cho lãnh đạo của các cơ quan cũng đã tương đối phổ biến. Chẳng hạn, ở Văn phòng Chính phủ có Vụ Thư ký chuyên giúp việc cho lãnh đạo Chính phủ. Đây là gợi ý có thể tham khảo khi tính đến bộ phận giúp việc cho lãnh đạo QH.

Nguyễn Vũ
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
11:33 19/02/2018
Kiến nghị cử tri được “ghi nhận” nhưng chưa giải quyết dứt điểm, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Sơn La Nhâm Thị Phương cho rằng, cần xác định việc giải quyết, trả lời đầy đủ, đúng thời hạn các kiến nghị của cử tri là một trong những tiêu chí đánh giá hoàn thành nhiệm vụ; tạo sức ép, buộc từng ngành, cấp chủ động, năng động thực hiện đúng, đủ và kịp thời.
Quay trở lại đầu trang