DIỄN ĐÀN ĐBND
Cập nhật 22:47 | 21/04/2018 (GMT+7)
.
Góp ý sửa đổi, bổ sung Luật Giáo dục đại học

Bài 2: Làm rõ nội hàm quản lý nhà nước

08:18 | 08/01/2018
Một trong những thiếu sót quan trọng nhất của Luật Giáo dục đại học 2012 (GDĐH) là không quy định nhiệm vụ xây dựng Chiến lược phát triển GDĐH, cơ sở của chính sách và quy hoạch phát triển trong từng thời kỳ. Thiếu sót này chưa được bổ khuyết trong dự thảo lần 3 dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật GDĐH.

>> Bài 1: Ba vấn đề cần đưa vào Luật

Hai thái cực cần tránh

Ở Khoản 1, Điều 12 có đoạn “đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội”. Nói như vậy lúc nào cũng đúng, nhưng quá chung chung và dường như chỉ “hướng nội”. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và tiến bộ nhanh của khoa học và công nghệ ngày nay, chính sách của Nhà nước về phát triển GDĐH cần đặt GDĐH trong tổng thể GDĐH - Đổi mới Sáng tạo - Nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế - Cạnh tranh thu hút tài năng. Bởi lẽ, con người mà GDĐH đào tạo có vai trò rất lớn, nếu không nói là quyết định, trong đổi mới sáng tạo, trong góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế và là đối tượng mà bên ngoài muốn thu hút nếu có năng lực.

Cụ thể, tôi đề nghị Khoản 1, Điều 12 nên có bổ sung và viết như sau: “Phát triển GDĐH để đào tạo nhân lực có trình độ và chất lượng đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng - an ninh của đất nước; góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đào tạo, gìn giữ và thu hút tài năng, tạo môi trường cho đổi mới sáng tạo”. Nội dung này sẽ được trở lại trong đoạn về hợp tác quốc tế trong GDĐH.

Cùng với đó, dự thảo cũng cần tránh hai thái cực: “Bao cấp từ A tới Z”, “đấu thầu”, “đặt hàng” mọi nhiệm vụ.

Cơ chế đấu thầuđặt hàng có mặt tích cực là tạo ra cạnh tranh nếu bảo đảm công khai, minh bạch, nhưng cũng tiềm ẩn nhiều mánh khóe, tiêu cực như thực tế cho thấy không phải chỉ mới bây giờ và cũng không phải chỉ ở nước ta. Mặt khác, không phải mọi nhiệm vụ đều có thể “đấu thầu”. Chính phủ nhiều nước, vì nhiều lý do, đã từ nhiệm nhiệm vụ công của mình và từ đó đã đánh mất niềm tin của người dân.

Khoản 4, Điều 12 cũng viết: “Gắn đào tạo với nghiên cứu và triển khai ứng dụng khoa học và công nghệ; đẩy mạnh hợp tác giữa cơ sở GDĐH với tổ chức nghiên cứu khoa học và với doanh nghiệp”.

Cũng như trên đây, dự thảo Luật cần chỉ ra làm gì để gắn. Theo tôi, khoản này nên bổ sung đoạn sau đây: “; có chính sách miễn giảm thuế đối với các doanh nghiệp đầu tư, tham gia vào công tác đào tạo, thu hút sinh viên sắp tốt nghiệp vào nghiên cứu khoa học và đổi mới sáng tạo tại doanh nghiệp”.

Giữa Khoản 7 và Khoản 8, nên thêm khoản hoặc một ý: “Có chính sách khen thưởng, động viên các sinh viên tham gia nghiên cứu khoa học có kết quả, có ý tưởng khởi nghiệp tốt”.

Phải hướng tới đối tượng là sinh viên

Quản lý nhà nước về GDĐH là một biện pháp để thực hiện chính sách nhà nước về phát triển GDĐH. Tự chủ đại học thuộc phạm trù của quản lý nhà nước về GDĐH. Vậy tại sao mãi đến Điều 68 mới quy định về quản lý nhà nước về GDĐH? Nên chăng đưa Điều 68 lên Chương I.

Mặc dù được diễn đạt trong 11 khoản ở Điều 68, nội hàm và mục đích của quản lý nhà nước chưa rõ. Vì nội hàm chưa rõ dễ dẫn đến những tiêu chí, tiêu chuẩn, những quy định tưởng chừng cần thiết, nhưng trên thực tế có thể cản trở “tự chủ” của các đơn vị “bị” quản lý, thậm chí có thể kéo lùi tự chủ đã bước đầu được thực hiện ở một số trường.

Mặt khác, không dùng cụm từ “Bộ chủ quản” không chắc giải tỏa được tâm lý “mất tự chủ” khi mà giữa “chủ quản” và “bị quản lý” hiểu về nội hàm của quản lý nhà nước khác biệt nhau và không gặp nhau.

Khi nói về quản lý, các đơn vị ở Bộ chủ quản viện dẫn cần bảo đảm kỷ cương, chuẩn mực để tạo nên sức mạnh tổng hợp của ngành, điều kiện không thể thiếu để hoàn thành sứ mệnh và nhiệm vụ của ngành. Trong khi đó, cơ sở bị quản lý cho rằng nếu được tự chủ, sẽ giải phóng được năng lực, sức sáng tạo của cơ sở, sức mạnh của hệ thống sẽ cao hơn, điều kiện rất quan trọng để hoàn thành sứ mệnh và nhiệm vụ trong bối cảnh nhiều biến động.

Hai cách hiểu trên sẽ gặp nhau khi hiểu rằng quản lý nhà nước về GDĐH không phải là mục đích tự thân mà là biện pháp nhằm bảo đảm tính hệ thống của ngành (bằng những quy định, tiêu chí, tiêu chuẩn đúng đắn) nhằm thực hiện chính sách nhà nước của ngành, đồng thời tăng cường sự chủ động, sáng tạo của cơ sở (bằng cơ chế, chính sách), tạo điều kiện để cơ sở hoàn thành tốt hơn nữa nhiệm vụ của cơ sở, thành tích của cơ sở là thành tích của ngành. Khi quản lý nhà nước tốt, cơ sở sẽ cảm thấy “được” quản lý.

Điều quan trọng hàng đầu là quản lý nhà nước về GDĐH phải hướng tới đối tượng là sinh viên, lấy kết quả đào tạo cho đất nước những con người có năng lực, năng động, sáng tạo, đóng góp cho đất nước bằng khối óc và trái tim, là thước đo mức độ hoàn thành nhiệm vụ quản lý của ngành. Tôi kiến nghị cần bổ sung một chương, hoặc ít nhất một điều về sinh viên.

Các cơ sở GDĐH cho rằng, tự chủ của cơ sở chủ yếu phải thể hiện ở ba khâu: Tài chính, tổ chức và nhân sự, và công tác đào tạo, nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế. Vướng mắc nhiều nhất hiện nay là tự chủ về tài chính và tổ chức, nhân sự.

Theo tôi, triển khai các nghị quyết, đồng bộ hóa các văn bản pháp quy là một thách thức lớn đối với quản lý nhà nước về GDĐH và tự chủ đại học. Điều này có thể thấy được qua sơ đồ dưới đây:

Đồng bộ hóa các văn bản pháp quy trên cơ sở hiểu thống nhất ý nghĩa, mục đích yêu cầu của quản lý nhà nước về GDĐH và quyền tự chủ của cơ sở GDĐH, và triển khai nhất quán, là thách thức lớn nhất phải giải quyết. Được như vậy, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật GDĐH lần này sẽ thực chất.

Tôi kiến nghị, đi kèm với dự án Luật này phải có một Phụ lục chỉ ra các luật và văn bản pháp quy khác cần được sửa đổi.

Quyền tự chủ đại học không phải chỉ là mối quan hệ với bên trên mà còn ngay tại cơ sở giáo dục đại học. Do vậy, cần nghiên cứu bổ sung nội dung: Việc quản trị cơ sở giáo dục cần tạo ra sự thấu hiểu và đồng thuận bên trong cơ sở GDĐH về tự chủ đại học, cần thiết để cơ sở phát triển vững chắc.

Tôi kiến nghị, cần thêm một chương, ít nhất là một điều về sinh viên, sản phẩm đầu ra của GDĐH, những con người mà chúng ta mong muốn có kiến thức và kỹ năng cơ bản, có khả năng nắm bắt tiến bộ khoa học công nghệ, năng động, sáng tạo với tinh thần làm chủ trong bối cảnh thế giới ngày nay. Đi kèm theo dự thảo Luật này cần có một phụ lục liệt kê các luật và văn bản pháp quy khác cần được sửa đổi nhằm bảo đảm sự đồng bộ.

_______________________________________________

Tháng 7.2017, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung 16 điều. Tháng 12.2017, dự thảo 2 sửa đổi, bổ sung 36 điều. Và chắc chưa phải hết, vì còn nhiều nội dung quan trọng cần đưa vào. Đề nghị cân nhắc không sửa đổi, bổ sung mà xây dựng dự án Luật Giáo dục đại học (sửa đổi).

GS.TsKH. Nguyễn Ngọc Trân

GS.TSKH NGUYỄN NGỌC TRÂN
Xem tin theo ngày:
Ý KIẾN CHUYÊN GIA
17:59 22/01/2017
Khẳng định quyền lực phải được kiểm soát bằng quyền lực; cái gốc để chấn chỉnh kỷ cương bộ máy vẫn là đạo đức cách mạng của người lãnh đạo, các khách mời tham gia trao đổi về chủ đề “Chấn chỉnh kỷ cương bộ máy nhà nước - Vai trò của cơ quan dân cử” cho rằng: Một hệ thống dân cử mạnh sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng, thúc đẩy hệ thống chính quyền các cấp kỷ cương, hành động. Muốn vậy, mỗi đại biểu phải trở thành một “ngọn đuốc” rọi sáng mọi ngóc ngách của cuộc sống.
Quay trở lại đầu trang