QUỐC TẾ
Cập nhật 23:23 | 20/10/2018 (GMT+7)
.
Trò chuyện cùng Ban Thư ký Quốc gia APEC 2017

Những vinh quang thầm lặng

18:01 | 13/02/2018
Có những vất vả không thể kể tên, có những niềm vui khó gọi thành lời, có những vinh quang không phải dưới ánh đèn hội nghị… Đó chính là công việc của các thành viên Ban Thư ký Quốc gia APEC - những người trẻ tuổi, dám dấn thân và tự hào vì được phụng sự.

Phó Vụ trưởng Bộ phận Thường trực Ban Thư ký Quốc gia APEC Nguyễn Minh Hằng: Bộ phận nhỏ - trách nhiệm lớn

- Là bộ phận được coi là “công xưởng” của APEC Việt Nam 2017, đảm đương khối lượng công việc khổng lồ, nhưng, số lượng thành viên Ban Thư ký khá hạn chế và chủ yếu là những người trẻ tuổi?

- Ban Thư ký Quốc gia chính thức hoạt động từ đầu năm 2015. Ở giai đoạn khởi động chỉ có 13 cán bộ, đảm nhiệm tất cả các mảng công việc, từ quá trình chuẩn bị hình thành bộ máy, các đầu dây liên lạc chính, đến các khâu liên quan đến tổ chức. Năm 2016, cả Ban Thư ký cũng chỉ có khoảng 20 cán bộ, và lúc cao điểm nhất là Tuần lễ Cấp cao thì có khoảng 40 cán bộ. Mặc dù phải xử lý khối lượng công việc độ sộ, nhưng thực tế nhân sự của chúng tôi chỉ có vậy, so với bộ máy giúp việc của các nước từng đăng cai APEC thì quá ít. Chẳng hạn, Ban Thư ký APEC Philippines 2015 gồm hơn 200 người. Riêng bộ phận nội dung của Ban Thư ký APEC Trung Quốc 2014 đã khoảng 40 người. Nói như vậy để thấy, mỗi thành viên Ban Thư ký đã phải đảm nhiệm khối lượng công việc gấp nhiều lần so với các đồng nghiệp của nước bạn.

Trong số thành viên Ban Thư ký thì có 29 cán bộ ngoại giao, đại đa số đều là người trẻ ở độ tuổi 7x, 8x, rồi 9x, hầu như ít kinh nghiệm về đa phương. Nhưng chúng tôi cũng rất may mắn có những đại sứ, nhà ngoại giao có kinh nghiệm về APEC và ngoại giao đa phương làm công tác cố vấn. Như Thứ trưởng Thường trực Bùi Thanh Sơn, Trưởng Ban Thư ký đã trực tiếp chỉ đạo theo sát, cố vấn cho chúng tôi.

Nói đến công việc của Ban Thư ký thì không phải năm cao điểm 2017 mới bận rộn mà ngay từ giai đoạn 2015 - 2016 đã cực kỳ vất vả khi mọi thứ bắt đầu từ con số 0, chưa có khái niệm hay ý tưởng nào. Nhiệm vụ quan trọng nhất của Ban Thư ký giai đoạn này là xây dựng đồng thuận trong nước, giữa các bộ, ngành, địa phương. Đến năm 2017 là triển khai những điều đã nhất trí từ trước nhưng khối lượng công việc cũng đồ sộ, với 240 hội nghị trong suốt cả năm, 10 đợt hội nghị lớn được tổ chức tại 10 tỉnh, thành phố.

Ngay từ những ngày đầu cho đến khi Tuần lễ Cấp cao kết thúc, các thành viên đều làm việc với một tinh thần “dấn thân”. Chúng tôi hầu như ngày nào cũng làm việc tới 9 - 10 giờ tối, về đến nhà chỉ có mâm cơm được để phần, ngồi ăn một mình chứ ít khi được ăn cùng gia đình. Giai đoạn cao điểm, chúng tôi làm việc không có ngày nghỉ, trong vài tháng liên tục.


Lãnh đạo các nền kinh tế APEC chụp ảnh lưu niệm tại Hội nghị Cấp cao APEC 2017

Mặc dù vất vả là vậy, nhưng tất cả anh em đều cảm thấy vừa vinh dự, vừa may mắn khi có cơ hội trực tiếp tham gia hoạt động đối ngoại quan trọng bậc nhất của đất nước. Anh em đã cọ xát, trải nghiệm và trưởng thành rất nhiều, nhất là cán bộ trẻ. Bởi không có trường học nào lớn hơn là nhiệm vụ thực tế.

- Trong quá trình tổ chức hội nghị hẳn là có những tình huống bất ngờ. Khi đó, Ban Thư ký đã xử trí như thế nào?

- Làm lễ tân, hậu cần, điều quan trọng nhất là phải bao quát, tính toán được mọi kịch bản, lường trước mọi biến số. Với số lượng hội nghị, hội thảo lớn trong cả năm, đặc biệt là Tuần lễ Cấp cao, chúng tôi đã phải xây dựng kịch bản lễ tân, đón tiếp từ rất nhiều tháng. Mỗi sự kiện, hoạt động, phải xây dựng tới 20 đề án và kịch bản, chi tiết tới từng giây từng phút, từ đón đại biểu, đoàn đi vào, đi ra như thế nào. Rồi cả kịch bản điều hành xe cũng phải tập dượt hàng tháng trời.

Mỗi ngày chúng tôi đều phải đối mặt với những phát sinh, tình huống bất ngờ. Những “biến số” ấy đôi khi là tế nhị, khó xử, có lúc khó khăn vô cùng. Nhưng xử lý được và mọi chuyện đều êm thấm, góp phần làm nên thành công của APEC 2017 là điều chúng tôi vô cùng xúc động và tự hào.

Tôi muốn chia sẻ một kỷ niệm nhỏ nhỏ về quá trình chụp bức ảnh lưu niệm của lãnh đạo 21 nền kinh tế sau khi Hội nghị Cấp cao kết thúc. Bức ảnh này ngay vào thời điểm đó đã được báo chí quốc tế vô cùng ca ngợi, thậm chí còn được đánh giá là bức ảnh đẹp nhất trong số 25 kỳ cấp cao của APEC. Nhưng để có được bức ảnh đó thực sự là quá trình cân não và cũng là sự tổng hợp của thiên thời - địa lợi - nhân hòa.

Địa điểm chụp ảnh được chọn là một bãi trống ở khách sạn Intercontinental, nơi có cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, có sự giao hòa giữa trời đất, mây nước, thấy được toàn bộ cảnh núi non và bãi biển thơ mộng của bán đảo Sơn Trà, đồng thời lại là địa điểm ngoài trời, hứa hẹn cho ánh sáng tự nhiên đẹp nhất khi chụp ảnh.

Sau khi có chỉ đạo về việc chọn địa điểm chụp ảnh, Ban Thư ký đã phải lên kế hoạch chuẩn bị mọi thứ, từ làm cảnh quan, sàn đứng cho các nhà lãnh đạo, thảm hoa ghép hình chữ ở phía trước… Chúng tôi cũng phải lên kịch bản chi tiết: Các nhà lãnh đạo di chuyển từ phòng họp cấp cao đến chỗ chụp ảnh, rồi từ chỗ chụp ảnh đến phòng chiêu đãi. Chúng tôi phải đo chính xác từng mét đường, tính toán thời gian di chuyển chính xác từng phút, đặt ra mọi tình huống như có lãnh đạo đi bộ, có đoàn lại yêu cầu đi xe… Trước đó, chúng tôi cho phóng viên chụp thử khoảng 10 lần. Xung quanh đó cũng phải lắp kính chống đạn…

Mọi công tác chuẩn bị công phu như vậy, nhưng trước lúc chụp ảnh 30 phút thì trời đổ mưa. Ngay lập tức, anh em phải rút sang chuẩn bị cho phương án dự phòng. Nhưng trời đất dường như cũng ủng hộ chúng ta, đúng lúc cuộc họp cấp cao kết thúc thì trời tạnh. Các nhà lãnh đạo khi đó bước từ phòng họp ra và bất ngờ trước cảnh đẹp sau mưa, tất cả đã quyết định đi bộ đến chỗ chụp ảnh. Và nếu bạn để ý thì bức ảnh được chụp với ánh sáng rồi cảnh sắc vô cùng đẹp. Nhìn bức ảnh đó chúng tôi cũng thực sự xúc động, bởi những tâm huyết, sự kỳ công, âu lo… cuối cùng được đền đáp.

Phó Vụ trưởng Ban Thư ký Quốc gia APEC Nguyễn Bích Thủy: “Đọc vị” các quốc gia

- Một trong những thành công lớn nhất của Năm APEC 2017 là Việt Nam đã đề xuất rất đúng và trúng chủ đề bao trùm cũng như các ưu tiên. Xin bà cho biết, ai là “kiến trúc sư trưởng” của chủ đề cũng như các ưu tiên này?

- Nhân tố đầu tiên cho thấy một nước chủ tịch có khả năng dẫn dắt diễn đàn hay không là việc đề xuất chủ đề và các ưu tiên hợp tác của năm. Kết thúc Năm APEC 2017, dư luận đều đánh giá Việt Nam đã đề xuất được chủ đề và các ưu tiên của năm không chỉ rất trúng quan tâm của các thành viên mà còn đi đúng những xu thế hợp tác quốc tế lớn như về phát triển bền vững bao trùm, hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa phát triển tự cường trong kỷ nguyên số, cũng như thúc đẩy liên kết kinh tế sâu rộng, bảo đảm an ninh lương thực và phát triển nông nghiệp bền vững.

Mục tiêu chung nhất mà chúng ta thúc đẩy được trong Năm APEC 2017 là xây dựng tương lai chung cho một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, năng động, đoàn kết và thịnh vượng. Để có thể đề xuất được chủ đề bao trùm và những ưu tiên cụ thể như thế, nước ta đã khởi động công tác chuẩn bị từ rất sớm, khoảng một năm rưỡi trước khi diễn ra Năm APEC 2017. Khi đó, Bộ Ngoại giao đã phối hợp với những bộ, ngành liên quan tổ chức 1 hội thảo quốc tế, 3 tọa đàm trong nước. Ngay trong Bộ Ngoại giao cũng tổ chức 3 tọa đàm nội bộ để cùng các chuyên gia trao đổi, bước đầu xây dựng những ý tưởng đầu tiên cho chủ đề của năm. Tọa đàm đầu tiên Bộ Ngoại giao tổ chức vào tháng 3.2015, sau đó các cán bộ nghiên cứu cũng như cán bộ phụ trách của các bộ, ngành liên quan đã lần đầu tiên gặp gỡ để trao đổi vào tháng 6.2015. Cùng thời gian này, chúng ta tổ chức hội thảo quốc tế, mời chuyên gia của các tổ chức khu vực nắm rõ về tính chất của hợp tác APEC để tham gia trao đổi. Và ngay từ khi đó, chúng ta đã manh nha hình thành ý tưởng về “hồn cốt” của Năm APEC 2017, đó là hướng tới xây dựng một cộng đồng APEC năng động, tự cường và gắn kết. Nói như vậy để thấy rằng, ngay từ rất sớm chúng ta đã tìm đúng và tìm trúng chủ đề cũng như là những ưu tiên mà sau này chúng ta đề xuất và được các thành viên vô cùng ủng hộ. 

Không chỉ tổ chức tọa đàm trao đổi ý tưởng mà cán bộ Ban Thư ký APEC, trong đó bộ phận thường trực cùng với cán bộ của các bộ, ngành liên quan, đã phải dày công nghiên cứu nắm bắt những xu thế hợp tác chung từ các tổ chức, diễn đàn hợp tác kinh tế hàng đầu như G20 hay Diễn đàn Kinh tế thế giới Davos. Những chủ đề, mối quan tâm của họ cũng là một phần gợi mở cho chúng ta để bảo đảm chủ đề, ưu tiên vừa thỏa mãn mối quan tâm của các nước trong khu vực, vừa đồng hành được với các diễn đàn quốc tế, đóng góp vào các mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế, chứ không riêng hợp tác trong APEC.

Chúng tôi rất may mắn khi có “kiến trúc sư trưởng” dẫn dắt mọi công việc trong những ngày đầu trứng nước, Đại sứ Nguyễn Nguyệt Nga - Vụ trưởng bộ phận thường trực Ban Thư ký APEC 2017 từ những ngày thành lập và sau đó là cố vấn cao cấp APEC 2017. Chị đã đề xuất và tham mưu những ý tưởng khởi thủy để đi đến hình thành chủ đề và các ưu tiên của Năm APEC 2017. Chị cũng là người hướng dẫn chúng tôi cách tiếp cận, hướng nghiên cứu, cách “đọc vị” các nước, tìm ra mối quan tâm chung và riêng của các thành viên để chủ đề và ưu tiên chúng ta đề xuất phải là mẫu số chung lớn nhất. Có như vậy, tất cả các nước thành viên mới đồng thuận. 

Qua trao đổi, các thành viên cũng nhận thấy chủ đề mà Việt Nam đề xuất thể hiện nguyện vọng chung: Xây dựng một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương gắn kết, tự cường, năng động, hòa bình, ổn định để phát triển. Tất cả các thành viên đều chia sẻ mục tiêu chung đó, và Việt Nam với tư cách nước chủ nhà, chúng ta đã tạo ra mẫu số chung để tất cả đồng lòng, tiến bước. Chúng ta không chỉ đưa ra được những vấn đề cho khu vực, mà lần đầu tiên trong một văn kiện của APEC, chúng ta khẳng định APEC sẽ đóng góp vào việc triển khai những mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc.

Phó Vụ trưởng Ban Thư ký Quốc gia APEC, Trợ lý Chủ tịch Hội nghị Quan chức cao cấp APEC 2017 Đỗ Hùng Việt: Niềm tin và sự kiên định

- Đã có những hoài nghi về việc các nước ra được Tuyên bố chung. Hội nghị Liên Bộ trưởng Ngoại giao và Kinh tế cũng phải dời họp báo lại một ngày. Nhưng kết quả, Hội nghị vẫn đạt được Tuyên bố chung và đặc biệt, 3 trong số 4 ưu tiên do Việt Nam đề xuất được đưa vào văn kiện cuối cùng. Ông có thể chia sẻ những giây phút “gay cấn” của quá trình này?

- Để hiểu được giá trị của Tuyên bố chung thì chúng ta phải đặt trong bối cảnh của năm 2017, thời điểm có những khó khăn đặc biệt đối với hệ thống thương mại tự do, cả ở khu vực cũng như trên thế giới nói chung. Ngay từ đầu năm, báo chí quốc tế đã thường xuyên nhắc đến từ “uncertainly”, có nghĩa là khó lường, khó đoán định. Đặc biệt là sau khi Tổng thống Donald Trump lên nắm quyền với khẩu hiệu “nước Mỹ là trên hết”. Ở châu Âu với sự kiện Brexit và các cuộc bầu cử cho thấy xu hướng chủ nghĩa dân tộc dâng cao, sự hoài nghi đối với tiến trình toàn cầu hóa cũng như liên kết khu vực… Tất cả những nhân tố và xu thế đó tạo ra bối cảnh rất khó cho Năm APEC Việt Nam.

APEC là diễn đàn lấy tự do hóa thương mại, đầu tư là nền tảng và mục tiêu tồn tại. Qua gần 30 năm tồn tại, đặc biệt là qua 24 kỳ Hội nghị Cấp cao, thông điệp rất rõ ràng mà diễn đàn khu vực lớn nhất thế giới này gửi đi đó là sự ủng hộ tuyệt đối hệ thống thương mại đa phương. Thế nhưng năm 2017, lần đầu tiên người ta hoài nghi. Rất nhiều đoàn đã bày tỏ băn khoăn với chúng tôi rằng, các bạn liệu có ra được Tuyên bố chung không, hay là ra Tuyên bố Chủ tịch thôi để có thể vẫn đưa được những vấn đề cốt lõi của APEC vào văn kiện? Tuyên bố Chủ tịch là văn kiện do nước chủ nhà đưa ra mà không cần sự đồng thuận của tất cả các nước thành viên. Nếu chấp nhận ra Tuyên bố Chủ tịch, nghĩa là chúng ta đã chấp nhận thất bại.

Những khác biệt trong quá trình đàm phán của APEC 2017 vô cùng phức tạp, từ chuyện có đưa văn kiện này, văn kia làm phụ lục cho Tuyên bố hay không, có xác định phụ nữ là nhóm dễ bị tổn thương hay không, vai trò của kinh tế mạng, kinh tế số, thương mại điện tử ra sao, APEC có hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển và thúc đẩy tính tự cường hay không… cho đến vấn đề cốt lõi nhất là có ủng hộ hệ thống thương mại đa phương hay không. Và như trong văn kiện chỉ một từ “A” hay “The” multilateral trading system (xác định là tồn tại hay chưa tồn tại Hệ thống thương mại đa phương) cũng bị tranh cãi, cân nhắc, nâng lên đặt xuống rất nhiều.

Nhưng ngay từ đầu, chúng ta đã kiên định mục tiêu phải ra Tuyên bố chung bằng mọi giá. Chúng ta đã rất tích cực, thể hiện bản lĩnh của ngoại giao Việt Nam kiên định với mục tiêu đặt ra.

Có hai thời khắc “gay cấn” của Tuần lễ Cấp cao, đó là Hội nghị Liên bộ trưởng Ngoại giao - Kinh tế (AMM) và cuộc họp về Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Đến cuối ngày 8.11, các bên dự AMM vẫn chưa thông qua Tuyên bố, do vướng ở nút thắt quan trọng nhất là vấn đề thương mại đa phương, tự do cân bằng hay có đi có lại… Và chúng tôi đã quyết định kéo dài hội nghị nửa ngày để có thêm thời gian cho nhóm thương lượng văn kiện. Trong suốt đêm và sáng hôm đó, cho đến trưa ngày 9.11, Phó Thủ tướng, Bộ trưởng Ngoại giao Phạm Bình Minh đã ra quyết định và vận động các thành viên ủng hộ thông qua về nguyên tắc hai tuyên bố: Tuyên bố Hội nghị Bộ trưởng và Tuyên bố của Hội nghị Cấp cao, giao cho nhóm thương lượng tiếp tục hoàn thiện. Cách làm này chưa từng có tiền lệ trong lịch sử APEC cũng như các hội nghị trên thế giới. Bởi vì như bạn biết, thường khi kết thúc một hội nghị là phải thông qua ngay văn kiện. Nhưng chúng ta đã khéo léo và linh hoạt, dựa trên đặc thù của APEC là kết thúc Hội nghị Bộ trưởng còn Hội nghị Cấp cao, cho nên vẫn còn thời gian để có thể đạt được thỏa thuận. Bản thân quyết định kéo dài AMM, sau đó là thông qua “về nguyên tắc” hai tuyên bố chung thể hiện quyết tâm của chủ nhà Việt Nam cũng như các thành viên đồng lòng cùng Việt Nam hướng tới Tuyên bố chung. Nếu không hy vọng và tin tưởng ở vai trò dẫn dắt của Việt Nam, các thành viên chắc chắn sẽ không chấp nhận quyết định thông qua về nguyên tắc như vậy.

Sau đó, cả ngày 10.11, chúng tôi tiếp tục đàm phán, vừa là ở nhóm thương lượng, vừa là những cuộc tiếp xúc vận động song phương ở các cấp: từ cấp bộ trưởng, cấp Chủ tịch SOM. Đến 8h tối ngày 10.11, chúng tôi đã nhất trí qua điện thoại đạt được thỏa thuận về văn kiện trình lên lãnh đạo cấp cao. 11h đêm ngày 10.11, nghĩa là chỉ còn 10 tiếng Hội nghị Cấp cao khai mạc, chúng tôi gửi email về dự thảo văn kiện đã đạt được cho tất cả các đoàn. Điện thoại, tin nhắn của bạn bè các nước từ khắp nơi bay về, bày tỏ sự vui mừng đến bất ngờ, khâm phục… Bởi một số năm trước, phải đợi đến cuối Hội nghị Cấp cao mới đạt được thỏa thuận.

- Trong thời gian diễn ra Năm APEC 2017, các thành viên Ban Thư ký từng được nói đùa là “ăn APEC, ngủ APEC”. Bộ phận nội dung hẳn là cũng có nhiều kỷ niệm?

- Có hai kỷ niệm mà anh em chúng tôi chắc ai cũng sẽ nhớ lâu. Một là bữa ăn chiều, tầm 16 - 17 giờ, mỗi ngày một món chúng tôi gọi về anh em ăn chung để sau đó làm việc tiếp đến 21 - 22 giờ. Anh em vừa ăn vừa trò chuyện, giao lưu. Do mỗi người phụ trách một mảng việc, nên đây cũng là dịp để xem tiến độ của các mảng chạy đến đâu. Kỷ niệm thứ hai là anh em chúng tôi bị trêu là bị “ngộ” APEC, cứ mở miệng ra là nói chuyện APEC. Để tìm một không gian khác ngoài APEC, chúng tôi mới đặt ra quy định cho bữa trưa là ai nhắc đến “APEC” sẽ bị phạt tiền. Ấy vậy mà cứ kết thúc bữa trưa thì tiền phạt cũng đủ để trả tiền ăn. Kể thế để thấy APEC ăn vào não một cách vô thức.

Đấy là chuyện ăn, còn chuyện ngủ cũng vậy. Không ít anh em kể lại là từng “mơ” về APEC. Tôi thì chưa đến mức mơ nhưng tôi nhớ rất nhiều lần vừa ngủ dậy, nảy ý tưởng tôi phải vội ghi lại ngay. Dường như não vẫn hoạt động và tư duy về APEC ngay cả lúc ngủ.

- Xin trân trọng cảm ơn Ban Thư ký!

Quỳnh Lan thực hiện
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang