QUỐC TẾ
Cập nhật 07:59 | 25/02/2020 (GMT+7)
.
Iran nối lại hoạt động làm giàu uranium

Già néo đứt dây?

08:30 | 14/11/2019
Việc Iran liên tiếp cắt giảm cam kết liên quan đến thỏa thuận hạt nhân bằng cách nối lại các hoạt động làm giàu uranium khiến cộng đồng quốc tế lo ngại. Biện pháp gây sức ép của Iran có thể phá hỏng nỗ lực cứu vãn thỏa thuận mà Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy.

Liên tục cắt giảm cam kết

Theo báo cáo mới nhất của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA), Iran đã chính thức nối lại hoạt động làm giàu uranium tại cơ sở Fordow kể từ ngày 9.11 với các máy ly tâm nâng cấp IR-8B, IR-9, IR-S và IR-6SMO. Báo cáo của IAEA cũng xác nhận, Iran đã tiếp tục làm giàu uranium thêm 4,5%, trong khi mức làm giàu được thỏa thuận cho phép là 3,67%, thấp hơn nhiều so với mức 90% để chế tạo vũ khí hạt nhân và mức 20% mà Iran đã thực hiện trước khi thỏa thuận được ký kết. Bên cạnh đó, IAEA cũng cho biết, Iran đã tăng cường làm giàu uranium, với kho dự trữ uranium đã làm giàu hiện tại tương đương 551kg, trong khi theo Thỏa thuận hạt nhân năm 2015, Tehran chỉ được phép sản xuất uranium có tỷ lệ làm giàu thấp với khối lượng tối đa 300kg và lượng uranium dư thừa có thể được bán ra nước ngoài. IAEA cho rằng Iran đã vi phạm các cam kết của thỏa thuận bao gồm cả mức độ làm giàu uranium, dự trữ uranium làm giàu và làm giàu bằng máy ly tâm tiên tiến.


Iran bơm uranium vào các máy ly tâm ở cơ sở Fordow

Trước đó ngày 6.11, nước này tuyên bố sẽ tiến hành làm giàu uranium ở mức 5% tại cơ sở hạt nhân Fordow, đồng thời để ngỏ khả năng nâng mức làm giàu uranium lên 20% nếu cần thiết, cũng như bơm khí uranium vào 1.044 máy ly tâm tại nhà máy này.

Đây là bước đi thứ tư trong lộ trình cắt giảm cam kết hạt nhân mà Iran thực hiện từ tháng 5 vừa qua như một cách đáp trả mạnh mẽ việc Mỹ siết chặt trừng phạt Tehran, sau khi Washington tháng 5.2018 đơn phương rút khỏi thỏa thuận hạt nhân lịch sử mang tên Kế hoạch hành động chung toàn diện (JCPOA) giữa Iran với nhóm P5+1 (gồm Mỹ, Anh, Pháp, Nga, Trung Quốc, Đức).

Bước đi cứng rắn của Iran được đưa ra ngay sau khi Mỹ công bố đợt trừng phạt mới chống Tehran, nhằm vào 9 người liên quan tới lãnh đạo tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khamenei, người cũng chỉ một ngày trước tuyên bố Iran sẽ không đầu hàng trước sức ép từ Mỹ, đồng thời khẳng định cấm tổ chức các cuộc đàm phán với Mỹ cho tới khi các lệnh trừng phạt được dỡ bỏ.

Trên thực tế, biện pháp của Iran không chỉ nhằm đáp trả Mỹ, mà còn là cách gây áp lực đối với các đồng minh của Washington ở châu Âu - bao gồm Pháp, Đức và Anh cũng như EU - những bên muốn duy trì thỏa thuận hạt nhân, buộc các đối tác này phải can thiệp để bảo đảm những lợi ích cho Iran. Tuy nhiên, biện pháp này của Iran được đánh giá là có phần mạo hiểm khi xét tới tính chất nhạy cảm của cơ sở hạt nhân Fordow.

Theo các điều khoản của JCPOA, Iran đã nhất trí chuyển đổi mục đích của nhà máy Fordow thành trung tâm chuyên sản xuất chất đồng vị ổn định, vốn được sử dụng rộng rãi trong các ngành công nghiệp, nông nghiệp và hóa dược. Iran cũng chỉ được phép sử dụng các máy ly tâm IR-1 thuộc thế hệ thứ nhất tại nhà máy Fordow và không bơm khí uranium vào các máy ly tâm này. Do vậy, bước đi của Tehran có thể bị coi là hành động vi phạm JCPOA.

Tuy nhiên, Iran cho rằng nước này chỉ bảo vệ các lợi ích và an ninh quốc gia theo các điều khoản 26 và 36 của JCPOA. Phát biểu trên Twitter ngày 12.11, Ngoại trưởng Iran Mohammad Javad Zarif viết: “Gửi các đồng nghiệp EU/E3 của tôi, các bạn đã thực sự thực thi đầy đủ các cam kết theo JCPOA hay chưa? Chúng tôi chỉ thấy một điều rằng các bạn đã duy trì thỏa thuận này trong 18 tháng qua. Iran đã tạo ra và tận dụng hết JCPOA trong khi các bạn lại trì hoãn. Hiện chúng tôi vận dụng các biện pháp khắc phục trong điều khoản 36 của thỏa thuận”. Theo phía Iran, điều khoản 36 trong JCPOA cho phép nước này giảm bớt cam kết đối với thỏa thuận trên do các bên khác không tuân thủ thỏa thuận. Một số quan chức Iran cảnh báo việc EU và Mỹ tái áp đặt lệnh trừng phạt có thể khiến JCPOA bị đổ vỡ. Cũng theo Iran, nước này sẽ đi quá giới hạn của JCPOA vào đầu năm tới nếu Anh, Pháp và Đức không bảo vệ nền kinh tế Iran trước các lệnh trừng phạt của Mỹ.

Nguy cơ JCPOA sụp đổ

Những diễn biến mới nhất liên quan đến cam kết của Iran đối với JCPOA khiến các bên tham gia lo ngại nguy cơ sụp đổ của thỏa thuận mang tính lịch sử này. Một nhà ngoại giao cấp cao châu Âu bình luận rằng JCPOA đã trở thành “mảnh đất vô chủ” và nguy cơ sụp đổ có vẻ rất gần. Phương Tây đang chờ đợi báo cáo của IAEA để cân nhắc động thái tiếp theo đối với vấn đề hạt nhân Iran.

Trong một động thái cứng rắn ngày 11.11, Đức cảnh báo nếu Iran tiếp tục bỏ qua các cam kết trong JCPOA, nước này sẽ kích hoạt cơ chế giải quyết tranh chấp. Thỏa thuận JCPOA có điều khoản về lộ trình giải quyết tranh chấp, theo đó vụ việc có thể được đệ trình lên Hội đồng Bảo an  LHQ và Iran sẽ bị tái áp đặt các lệnh trừng phạt của LHQ chỉ trong vòng 65 ngày. Nếu động thái này được thông qua, JCPOA chắc chắn sẽ bị khai tử.

Mặc dù vậy, Tổng thống Iran Rouhani cũng khẳng định rằng tất cả động thái mà Tehran thực hiện cho đến nay liên quan đến việc cắt giảm các cam kết theo JCPOA vẫn có thể được đảo ngược. Iran sẵn sàng khôi phục những cam kết của mình khi các bên tham gia JCPOA thực hiện đúng và đầy đủ trách nhiệm của họ theo thỏa thuận đã ký. Tổng thống Rouhani còn bày tỏ rằng Iran sẵn sàng “khởi động lại” các cuộc đàm phán hạt nhân với nhóm P5+1 nếu Mỹ trở lại tham gia JCPOA, đồng thời bãi bỏ tất cả lệnh trừng phạt đối với Tehran.

Đối với Iran, giảm cam kết đối với JCPOA có thể là biện pháp gây áp lực hữu hiệu, nhưng chắc chắn họ sẽ không để tình hình tiến triển đến mức mất kiểm soát, bởi điều đó có thể phá hỏng nỗ lực cứu vãn thỏa thuận mà EU đang thúc đẩy. Bất kỳ động thái nào tự loại mình khỏi JCPOA đồng nghĩa với việc Iran bỏ đi một tấm khiên mà họ có được từ phía các nước đối tác EU tham gia thỏa thuận. Đó sẽ là lựa chọn kém khôn ngoan trong bối cảnh Iran đang phải hứng chịu những tổn thất nặng nề do Washington liên tiếp gia tăng lệnh trừng phạt. Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa đưa ra dự báo rằng nền kinh tế Iran sẽ giảm tới 9,5% trong năm 2019, so với ước tính trước đó là giảm 6%, và mức tăng trưởng Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) thực tế của Iran sẽ gần bằng 0% vào năm tới.

Đạt Quốc
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang