VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 23:24 | 13/11/2019 (GMT+7)
.

Âm nhạc của chúng mình

07:52 | 19/09/2019
Ơi nàng ơi! Giờ sắp sửa mùa cấy mạ non. Trời trong mầm mạ từng ngọn đua nhau tươi tốt. Tình mình đã được vun đắp từ thuở sớm mai... Lần theo câu hát tiếng Mông dìu dặt, chúng tôi tìm gặp Giàng A Bê, người đang dẫn dắt một nhóm bạn trẻ đến địa bàn cư trú của người Mông để tìm kiếm và sưu tầm làn điệu dân ca truyền thống trong dự án “Âm nhạc của chúng mình”.

Chủ thể của văn hóa

- Ý tưởng nào khiến Giàng A Bê lập dự án “Âm nhạc của chúng mình”?

- Hồi học đại học, mình đã nghĩ rất nhiều, làm sao để âm nhạc của dân tộc Mông không bị mất, phát huy được giá trị trong xã hội? Một thời gian, nhiều mô hình du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm... nổ ra, do chính bà con tự làm, giúp cộng đồng khác biết đến văn hóa dân tộc nhiều hơn. Với âm nhạc cũng có thể thông qua cách thức tương tự, mình nghĩ vậy, rồi biết đến Quỹ Kết nối di sản của Hội đồng Anh, đó chính là cơ hội để làm gì đấy.

- Cách thức sưu tầm, giới thiệu âm nhạc truyền thống người Mông của dự án như thế nào?

- Đó là quá trình tìm hiểu, giới thiệu âm nhạc truyền thống của người Mông gồm dân ca, sáo, đàn nhị, kèn môi, kèn lá... từ các vùng khác nhau như Điện Biên, Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, sắp tới là Sơn La, bằng cách ghi âm, quay phim, soạn nhạc cho những bài dân ca đã thu thập được. Dù không kỳ vọng đến thế nhưng từ tháng 3.2019 đến nay, nhóm đã sưu tầm được gần 100 bài/đoạn dân ca, hơn 20 bài nhạc cụ. Quá trình đi sưu tầm, đến từng vùng thì thành viên thông thạo nhóm ngôn ngữ Mông ở đấy sẽ là người giao tiếp chính, đưa về cũng giữ nguyên giọng địa phương đấy chứ không áp vào quy chuẩn chung nào.

- Tại sao lại là thanh niên người Mông viết và tạo nhạc cho các bài dân ca?

- Chúng mình luôn quan niệm, văn hóa không chết tức là nó còn được thực hành. Những bạn trẻ Mông là người quyết định thực hành hay làm gì với văn hóa của họ trong tương lai. Tuy nhiên, thế hệ trẻ người Mông ngày càng chịu ảnh hưởng của các dòng nhạc mới, cùng với việc chưa học, hiểu giá trị của dân ca trong văn hóa Mông, trong khi dân ca, sáo, kèn môi, đàn nhị... ngày càng ít được người trẻ hứng thú. Là chủ thể của văn hóa, chính các bạn ấy phải có ý thức về trách nhiệm, vai trò trong việc lưu giữ, phát huy giá trị văn hóa của cộng đồng mình. Bởi trong văn hóa Mông, âm nhạc là sự gửi gắm những lời chúc, răn dạy, biểu lộ tình cảm giữa con người với nhau, là những yếu tố toát lên sự tinh tế, sâu lắng trong tâm hồn.


Nhóm dự án chụp cùng bác Giàng Seo Gà, ở Sa Pa, Lào Cai (Giàng A Bê đứng giữa, hàng thứ hai) - Ảnh do nhân vật cung cấp

Hành trình truyền cảm hứng

- Sự ra đời của dự án “Âm nhạc của chúng mình” như cú hích cho những người yêu dân ca Mông, luôn mong muốn làm gì đó để giữ gìn, phát huy giá trị của nó. Nhận định như vậy liệu đã đúng chưa nhỉ?

- Cách làm của dự án “Âm nhạc của chúng mình” chính là đòn bẩy để mọi người nhìn vào, có thể thấy tốt hay chưa tốt, phù hợp hay không phù hợp, nhưng ít ra đã có một sự bắt đầu. Bắt đầu để tất cả cùng nhìn vào đời sống dân ca, âm nhạc Mông, và nếu ai thấy có thể làm tốt hơn thì sẽ bắt tay vào. Chẳng hạn, sau khi thu các bài dân ca, đăng tải lên mạng, chúng mình nhận được kết quả rất thú vị. Nhiều bạn học các bài dân ca đó, hay một vài bạn làm phim đưa chất liệu âm nhạc ấy vào tác phẩm, có bạn còn quay dân ca ở những vùng mà nhóm dự án chưa kịp tới tìm hiểu. Thời buổi va đập rất nhiều loại hình âm nhạc như bây giờ, đó là những hiệu ứng lạc quan, là hình thức khuyến khích tìm về âm nhạc Mông.

- Trong hành trình tìm về âm nhạc dân ca dân tộc, có điều gì khiến các bạn trăn trở?

- Giữa tháng 12 tới, nhóm sẽ tổng kết dự án, xem suốt nhiều tháng qua mình làm được gì. Có điều khá buồn là kỳ vọng giải nghĩa điển tích, điển cố các bài dân ca không như kỳ vọng. Vì nhiều đoạn, nhiều câu từ ngày xưa các cụ hát nhưng bây giờ chính người Mông cũng không hiểu nghĩa, rồi nhiều bài dân ca cổ chỉ còn một vài đoạn. Chúng mình cũng tìm tài liệu của các nhà nghiên cứu người Kinh nghiên cứu về văn hóa Mông, ghi chép dân ca Mông, nhưng rào cản ngôn ngữ nên phần này rất hạn chế.

- Nhiều người lo lắng, nếu dân ca Mông không được thực hành trong đời sống thì việc nó bị lãng quên là chuyện sớm muộn. Bạn nghĩ sao về điều này?

- Đấy là vấn đề rất lớn hiện nay. Ở nhiều nơi, trước đây hát dân ca rất nhiều nhưng từ rất lâu không hát nữa. Ngày trước, hầu như mọi người đều biết hát dân ca, thanh niên giỏi dân ca thì nhiều con trai, con gái thích, chơi hội, chơi chợ ai giỏi dân ca là lợi thế, trong nhà bố mẹ hát truyền sang con. Bây giờ, ai cũng ngại, hỏi tại sao, họ bảo vì lâu rồi không hát, vì bận bịu nên quên đi, vì lúc hát thì con cái bảo thời buổi này ai còn nghe  nữa. Có chuyện chúng mình đến nhà một cô, đưa micro ra thì cô chạy luôn vào buồng, ngồi trong buồng hát... Rất nhiều câu chuyện điển hình như vậy.

- Chúng ta kỳ vọng những cách làm mới sẽ kéo người trẻ Mông đến với âm nhạc truyền thống của dân tộc mình. Dự định tiếp theo của nhóm dự án là gì?

- Bên cạnh chia sẻ lời ca, điệu nhạc trên mạng xã hội, nhóm đang biên soạn tuyển tập âm nhạc dân gian để truyền tải rộng rãi tới cộng đồng người Mông. Xây dựng một thư viện âm nhạc trực tuyến hay kết nối với các đơn vị tổ chức du lịch trải nghiệm văn hóa là những kế hoạch xa hơn. Tuy nhiên, chúng mình mong các bạn trẻ khác, có bạn làm phim, làm âm nhạc, làm về văn hóa... có thể nhìn vào đó, phát triển thành ngôn ngữ của riêng mình, giúp lan tỏa giá trị dân ca Mông.

- Xin cảm ơn bạn!

Lê Thư thực hiện
Xem tin theo ngày:
Quay trở lại đầu trang