VĂN HÓA - GIÁO DỤC
Cập nhật 19:06 | 19/11/2018 (GMT+7)
.

Chuyện Thám hoa Hoàng Sầm

19/02/2010
Sách Tang thương ngẫu lục chép rằng:
“Hoàng Sầm là người làng Thù Sơn(1), đời đời làm nghề cày ruộng. Cha mất sớm, gia sản để lại chỉ có mấy sào ruộng, mẹ con cùng lo cày cấy, nương nhau mà sống. Mãi đến năm hai mươi bốn tuổi, ông vẫn chưa biết một chữ nào.

Bấy giờ ở huyện ông, có quan Thượng Thư Nguyễn Doãn Địch(2) về làng trí sỹ. Quan huyện sở tại bắt dân phu phải đi đón rước. Hoàng Sầm cũng là một trong số những dân phu, bị sung vào chân khiêng kiệu cho cô con gái quan Thượng Thư. Khi khiêng kiệu, ông liếc mắt nhìn thấy tiểu thư có nhan sắc thật tuyệt vời, lòng rung động khó tả.

Về nhà ông liền nói với mẹ là muốn cưới cô tiểu thư của quan Thượng Thư làm vợ. Người mẹ nói là không được. Ông không nghe, mua buồng cau, cố nài mẹ phải đi dạm hỏi cho mình, nhưng lại sợ mẹ nói dối, nên đi bám theo sau mẹ. Bà mẹ tuy là không muốn, nhưng cũng sợ con buồn, bèn đến đứng trước cửa nhà quan Thượng Thư, lần lữa mãi mà chẳng dám vào. Quan Thượng Thư lấy làm lạ, liền cho gọi vào để hỏi. Bà mẹ kêu xin quan tha tội cho, vì chẳng qua là bà bị con mình thúc ép. Quan Thượng Thư cười nói rằng:

- Không sao cả.

Nói rồi, quan Thượng Thư cho gọi ông đến để xem ông là người như thế nào. Ông mặc mỗi một chiếc quần đùi, đến sụp lạy trước thềm nhà. Quan Thượng Thư nói:

- Con gái nhà quan, có đâu lại gả cho một kẻ bạch đinh. Hễ sau này anh làm nên sự nghiệp như ta, anh mới có thể lấy con gái ta được.

Ông lạy hai lạy rồi thưa:

- Xin vâng mệnh quan lớn, nhưng cũng mong quan lớn giữ lời hứa cho.

Về nhà, ông bèn giấu mẹ, bán trộm một sào ruộng được ba mươi quan, lần đường tìm tới kinh đô rồi xin làm học trò của một bậc danh Nho. Ba năm sau, ông đã giỏi lắm, nhân đó, lấy cớ là học trò bị bỏ sót tên, lên xin quan huyện Hiệp Hòa(3) được dự khảo thí. Ông trúng ở huyện, rồi đi thi Hương và đỗ Giải Nguyên(4). Xong, ông nhờ người về báo cho quan Thượng Thư, xin quan Thượng Thư chớ sai lời ước cũ rồi về kinh đô dự thi Hội.

Bấy giờ, con gái quan Thượng Thư tuy cũng đã có mấy đám đến dạm hỏi, nhưng cô chưa ưng ý ai, vẫn còn ở nhà. Khoa Mậu Tuất, niên hiệu Đại Chính(5) đời nhà Mạc, lúc đó ông mới 27 tuổi, đỗ Thám Hoa(6). Hôm vinh quy bái tổ, ông trở về và làm đám cưới ngay giữa sân nhà quan Thượng Thư. Người làng ai cũng cho là một vinh hạnh hiếm có. Sau, ông làm quan, được phong tới chức Lễ Bộ Tả Thị Lang, tước là Hoành Phúc Bá”.

Lời bàn: Phận dân phu mà dám cả gan liếc trộm cô tiểu thư đang chễm chệ trên kiệu do chính mình khiêng đi, ngang tàng đến thế kể cũng đã là lạ. Liếc rồi cầm lòng không được, ép mẹ phải đi hỏi cưới cô tiểu thư cho mình. Thời ấy, hành vi ấy, Hoàng Sầm quả thật là đã làm chuyện... động trời. Ôi, thân trai nhà nghèo, gia sản ruộng nương chỉ có vài sào, tư trang thì quần đùi vỏn vẹn một chiếc... vậy mà vẫn dũng cảm sụp lạy trước thềm để xin hỏi cưới tiểu thư con gái của quan Thượng Thư, chuyện này không chỉ là hiếm có mà phải nói là cổ kim chưa từng thấy mới đúng.

Song le, ngang tàng là Hoàng Sầm mà tự tin kỳ lạ cũng chính là Hoàng Sầm. Chưa học thì tin chắc rằng mình học được, khi đã học rồi thì tin chắc rằng mình thi đỗ, đỗ rồi thì tin chắc tiểu thư con quan Thượng Thư sẽ chịu lấy mình.

Và, thông minh thay, Hoàng Sầm! Người ta học mòn sách một đời mà thi hỏng vẫn hoàn thi hỏng, còn ông, học chỉ ba năm đã đậu Thám Hoa, hình như đầu ông nhận chữ chẳng khác gì đất quê ông đang khi hạn hán gặp mưa, thấm nhanh, thấm nhiều không thể tả được.

Nhưng nói cho ngay, con người ngang tàng, tự tin và thông minh đến kỳ lạ ấy, làm gì cũng đều rất nhanh chứ đâu có phải chỉ riêng chuyện học hành. Xem việc ông cưới cô tiểu thư con quan Thượng Thư Nguyễn Doãn Địch hồi hưu, ắt cũng đủ thấy rồi.

______________

1. Nay thuộc huyện Thanh Oai, Hà Nội
2. Đỗ Tiến sỹ khoa Tân Sửu, năm Hồng Đức thứ 12, tức là năm 1481
3. Nay thuộc tỉnh Bắc Giang
4. Tức là đỗ đầu hàng Cử Nhân
5. Tức năm 1538
6. Khoa này, Giáp Hải đỗ Trạng Nguyên, Trần Toại đỗ Bảng Nhãn, Hoàng Sầm đỗ Thám Hoa

Nguyễn Khắc Thuần
Xem tin theo ngày:
GIÁO DỤC
07:55 22/10/2018
Trong khuôn khổ chương trình Nghiên cứu trọng điểm về khoa học giáo dục, nhóm nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội (ĐHQGHN) đã khảo sát xã hội học hơn 4.000 người liên quan về những chuyển biến trong giáo dục và đào tạo. Nhóm đã thực hiện phân tích và đối sánh với dữ liệu nền năm 2013 ở những chỉ số tương ứng, hoặc với mục tiêu chính sách và thấy rằng, đã có chuyển dịch tích cực thực sự trong giáo dục Việt Nam.
Quay trở lại đầu trang