PHÁP LUẬT
Cập nhật 22:40 | 16/07/2018 (GMT+7)
.
Ngăn ngừa và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước

“Lỗ hổng” thực thi pháp luật

08:28 | 14/09/2015
Vấn đề bảo về nước đã được thể chế hóa trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Luật Tài nguyên môi trường năm 2013. Tuy nhiên, theo đánh giá của các chuyên gia, nội dung liên quan đến ngăn ngừa và kiểm soát ô nhiễm nước được quy định ở những văn bản này chỉ mang tính chất “khung”, vẫn chưa đủ “cụ thể” để thực thi.

Không dồi dào về tài nguyên nước

Theo thống kê của Tổng cục Môi trường, Việt Nam có tổng diện tích lưu vực sông cả nước lên tới 1.167.000km2 với trữ lượng nước mặt khoảng 830 - 840 tỷ m3, song theo nhận định của các chuyên gia, Việt Nam không dồi dào về tài nguyên nước. Nguyên nhân chính được cho rằng, nguồn nước đang phải đối mặt với nguy cơ suy thoái, phá hủy, thay đổi, khai thác quá mức, tại nhiều vùng mức độ ô nhiễm nước đã có nguy cơ không kiểm soát được... Thậm chí, vẫn đề này càng trở nên nghiêm trọng trước những tác động của biến đổi khí hậu và ô nhiễm từ các quốc gia thượng nguồn khi tới 63% tổng lượng nước mặt của nước ta là từ quốc gia thượng nguồn như Trung Quốc, Lào, Campuchia, Thái Lan.


Cá chết trắng trong các lồng bè trên sông Chà Và, Bà Rịa - Vũng Tàu

Với đặc thù dạng lỏng, nước khi bị ô nhiễm kéo theo tốc độ lan truyền rất nhanh, ảnh hưởãng tới mọi khía cạnh kinh tế, xã hội và sức khỏe con người. Mới đây nhất là vụ cá giống nuôi dưới chân cầu Chà Và, xã Long Sơn, TP Vũng Tàu chết hàng loạt do ô nhiễm nguồn xả thải từ các nhà máy chế biến thủy sản. Theo các hộ dân, việc các nhà máy chế biến hải sản tại xã Tân Hải, huyện Tân Thành xả trực tiếp nước thải không qua xử lý ra sông Chà Và đã gây ảnh hưởng đến nguồn lợi thủy sản tự nhiên trong khu vực và hoạt động nuôi cá lồng bè phía hạ lưu. Mặc dù chưa có kết luận chính thức về thiệt hại song Chủ tịch tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu đã phải xin lỗi người dân vụ về vụ việc này.

Từ thực tế đó, theo ĐBQH Bùi Thị An (Hà Nội), cần phải nhanh chóng tìm và giải quyết “lỗ hổng” ô nhiễm nước hiện nay bởi đây là giải quyết vấn đề bền vững, không để vấn đề môi trường ảnh hưởng đến tiến trình phát triển kinh tế - xã hội nhưng cũng không thể hy sinh vấn đề môi trường để phát triển kinh tế - xã hội.

Nhìn vào kinh nghiệm quốc tế

“Không chỉ Việt Nam, các nước phát triển trên thế giới đều phải đối mặt với cuộc khủng hoảng ô nhiễm nước” là nhận định chung của tất cả các chuyên gia quốc tế có mặt tại một hội thảo về ô nhiễm nước mới đây. Năm 1969, nước Mỹ đã phải chứng kiến cảnh dòng sông Cuyahoga  bốc cháy mà nguyên nhân được kết luận là do ô nhiễm chất thải công nghiệp. Ngay sau đó là sự ra đời của một luật riêng về kiểm soát ô nhiễm nước liên bang của Mỹ, gọi là Luật Nước sạch năm 1972. Đến nay, Luật này được đánh giá là một trong những luật thành công nhất liên quan đến bảo vệ môi trường tại Mỹ, đáp ứng mục tiêu loại bỏ mọi chất gây ô nhiễm nước để bảo tồn chất lượng các nguồn nước mặt phục vụ phát triển ngành cá, thủy hải sản, bảo tồn động vật hoang dã, bảo đảm mục tiêu giải trí trong và trên mặt nước của mọi người dân.

Cũng như Mỹ, coi nước là một thành phần môi trường quan trọng, là tài nguyên chiến lược của quốc gia, mặc dù đã có Luật Bảo vệ môi trường nhưng khi xảy sự cố ô nhiễm nước trầm trọng trong những năm 1950 - 1960 dẫn tới căn bệnh Minamata do những người ăn cá nhiễm methyl thủy ngân ở trong nước thải ra từ các nhà máy hóa chất bị mù, Chính phủ Nhật bản đã phải ban hành hàng loạt các chính sách riêng để kiểm soát ô nhiễm nước, đặc biệt Luật Kiểm soát ô nhiễm nước năm 1970, Luật các biện pháp đặc biệt nhằm khôi phục các vùng nước và bảo tồn chất lượng nước hồ năm 1993. Hiện nay các nguồn nước sông, hồ, suối ở Nhật rất sạch, tiêu chuẩn môi trường nước đạt được tại hầu hết các địa phương trong toàn quốc.

Hướng tới một hành lang pháp lý riêng

Hiện nay, vấn đề bảo vệ tài nguyên nước đã được thể chế trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật như Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 và Luật Tài nguyên nước năm 1999, nhưng dường như tình trạng ô nhiễm nước vẫn chưa được ngăn ngừa và kiểm soát chặt chẽ, thậm chí tình trạng ô nhiễm nước có xu hướng ngày càng trầm trọng hơn. Vậy “lỗ hổng” hành lang pháp lý nằm ở đâu?

Theo Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu môi trường và cộng đồng (CECR) thuộc Liên hiệp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam (VUSTA)  Nguyễn Ngọc Lý, vấn đề ở đây nằm ở chỗ thực thi pháp luật, từ khâu ngăn ngừa đến xử lý ô nhiễm nước chưa triệt để. Luật Bảo vệ môi trường chưa làm rõ được quy trình bảo vệ tài nguyên nước qua 3 giai đoạn: ngăn ngừa; phát hiện - ngăn chặn; xử lý - phục hồi, đặc biệt là ngăn chặn ô nhiễm nước mà chủ yếu tiến hành khâu xử lý vi phạm, kiểm tra ở cuối nguồn. Hay nói đúng hơn luật khung thì có mà luật cụ thể thì chưa, trong khi các nội dung liên quan đến thực thi pháp luật chỉ được quy định tại luật cụ thể. Bên cạnh đó, xử lý ô nhiễm nước phụ thuộc vào công nghệ mà tài chính nhưng cũng chưa có hướng dẫn hoặc quy định cụ thể về công nghệ xử lý nên hầu hết công nghệ hiện dùng mang tính làm cho có, thô sơ và lạc hậu, dẫn đến việc vừa mất tiền đầu tư mà nước vẫn bị ô nhiễm.

Để tăng tính hiệu quả trong thực thi pháp luật về bảo vệ tài nguyên nước, Phó chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Võ Tuấn Nhân cho rằng, giống như các quốc gia khác, Việt Nam cần hướng tới xây dựng một hành lang pháp lý riêng để ngăn ngừa và kiểm soát ô nhiễm nguồn nước. Theo đó quy định chi tiết và cụ thể các khâu từ ngăn ngừa; phát hiện - ngăn chặn; xử lý - phục hồi, cũng như xác định rõ vai trò của các thực thể có trách nhiệm, từ cơ quan quản lý nhà nước đến doanh nghiệp và cộng đồng xã hội trong ngăn ngừa và kiểm soát ô nhiễm nước, bảo đảm hài hòa lợi ích về chính trị - kinh tế - xã hội, an ninh lương thực, sinh kế và nhất là bảo vệ môi trường.

 Tuyên bố của Liên Hợp Quốc về Thập niên Nước 2005 - 2015 nhấn mạnh: “Nước là cốt lõi của sự phát triển bền vững và là nền tảng quan trọng cho sự phát triển kinh tế xã hội, cho hệ sinh thái khỏe mạnh và cho sự sinh tồn của con người. Nước đóng vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng về bệnh tật và nâng cao sức khỏe, phúc lợi và năng suất của người dân. Nước cũng là cốt lõi cho sản xuất kinh tế và cho bảo tồn các lợi ích và dịch vụ cho con người. Nước cũng là công cụ chính cho ứng phó biến đổi khí hậu và phục vụ như mối liên kết giữa hệ thống khí hậu, xã hội loài người và môi trường”.

Bạch Dương
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
20:53 10/04/2017
Toàn quốc phấn đấu không phát sinh tụ điểm phức tạp về ma túy; mỗi năm triệt xóa từ 5 - 10% số điểm, tụ điểm và mỗi huyện, quận, thị xã, thành phố (trực thuộc tỉnh) xây dựng được 1 mô hình điểm về phòng, chống ma túy tại xã, phường, thị trấn... Đây là mục tiêu Chương trình phòng, chống ma túy đến năm 2020 vừa được Thủ tướng phê duyệt.
Quay trở lại đầu trang