PHÁP LUẬT
Cập nhật 23:41 | 19/09/2019 (GMT+7)
.
Trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật

Vẫn còn “khiêm tốn”

08:18 | 08/04/2017
Trợ giúp pháp lý cho người khuyết tật (NKT) được quy định tại nhiều văn bản, trong đó phải kể đến Luật Người khuyết tật, Luật Trợ giúp pháp luật… Ngoài ra còn có nhiều đề án, chương trình liên quan nhằm hỗ trợ NKT tiếp cận quyền được trợ giúp pháp lý, song, tỷ lệ còn rất khiêm tốn. Vậy, đâu là nguyên nhân?

Mới đáp ứng 10% nhu cầu

 Do việc đi lại, nghe nói, tiếp xúc, trao đổi của NKT rất hạn chế nên không thể chủ động đến các địa điểm TGPL lưu động, trung tâm hay chi nhánh để yêu cầu TGPL. Chưa kể, với trường hợp bị khuyết tật về nghe, nói thì việc tiếp cận TGPL lại càng khó khăn hơn, bởi họ chỉ có thể truyền tải các thông tin bằng cử chỉ, hình ảnh.

Phó Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, Sở Tư pháp Quảng Ninh Vũ Thị Uyên

Theo khảo sát gần đây của Trung tâm hành động vì sự phát triển hòa nhập (IDEA), hoạt động trợ giúp pháp lý (TGPL) cho NKT mới chỉ đáp ứng được một phần rất khiêm tốn so với nhu cầu. Theo ước tính của IDEA còn hàng triệu NKT chưa được tiếp cận các TGPL. Phó Giám đốc Trung tâm TGPL Nhà nước, Sở Tư pháp Quảng Ninh Vũ Thị Uyên nêu thực tế, hoạt động tư vấn pháp lý, TGPL cho NKT mới chỉ đáp ứng được khoảng 10% nhu cầu của cộng đồng NKT. Vướng mắc của NKT thường xoay quanh các chế độ bảo trợ xã hội, về trình tự, thủ tục hưởng trợ cấp xã hội, các vấn đề liên quan đến quyền của NKT.

Có nhiều nguyên nhân được đề cập, song từ thực tiễn triển khai Luật Người khuyết tật, cũng như hệ thống văn bản TGPL cho thấy, những dạng tật, ngôn ngữ giao tiếp là một trong những rào cản khiến việc tiếp cận dịch vụ TGPL của NKT gặp nhiều khó khăn. Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước, Sở Tư pháp Vĩnh Phúc Trần Gia Tuấn chia sẻ, NKT vốn đã gặp trở ngại trong việc đi lại, giao tiếp, chưa kể những trường hợp bị các dạng tật phức tạp (câm, điếc, mù) thì việc tiếp cận dịch vụ TGPL lại là cả vấn đề không chỉ về phía NKT mà còn cả đối với trợ giúp viên pháp lý (TGVPL). Bởi, đội ngũ TGVPL không có người chuyên biệt dành riêng cho NKT, không thể hiểu “ngôn ngữ” của NKT hoặc chưa có TGVPL là NKT. Chính vì thế, số vụ việc TGPL mới chỉ tập trung ở lĩnh vực tư vấn pháp luật. 

Một thực tế khác, Luật Người khuyết tật và các văn bản hướng dẫn thi hành quy định NKT là đối tượng được TGPL miễn phí, nhưng tại các Điều 44, 45 của Luật này lại quy định chỉ NKT nặng, NKT đặc biệt nặng mới được hưởng trợ cấp xã hội, hỗ trợ bảo hiểm y tế... Vì thế, đa số NKT nhẹ không đề nghị UBND cấp xã cấp giấy xác nhận khuyết tật. Do không có giấy xác nhận khuyết tật nên các TGVPL, cộng tác viên của Trung tâm TGPL chỉ dừng lại ở việc tư vấn, hướng dẫn thủ tục chứ không thể thực hiện các hoạt động nghiệp vụ như soạn thảo đơn thư, tham gia tố tụng, đại diện ngoài tố tụng...

Đẩy mạnh xã hội hóa

Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý nhà nước, Sở Tư pháp Vĩnh Phúc Trần Gia Tuấn chia sẻ, trên địa bàn tỉnh hiện có 63.882 NKT, trong đó có trên 22.000 người khuyết tật nặng, với nhiều dạng khuyết tật khác nhau như khuyết tật vận động, câm, điếc, mù bẩm sinh… Mặc dù chưa có cuộc khảo sát, đánh giá chính thức nào về nhu cầu TGPL của NKT, nhưng nhìn chung, đa số NKT đều mong muốn được TGPL để nâng cao hiểu biết và nhận thức pháp luật, giúp họ tự bảo vệ hoặc nhờ đại diện bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của mình trong cuộc sống. Ở góc nhìn khác, Phó Giám đốc Trung tâm Trợ giúp pháp lý Nhà nước, Sở Tư pháp Quảng Ninh Vũ Thị Uyên, cần thiết phải xây dựng mô hình TGPL cho NKT có hiệu quả. Đề xuất này xuất phát từ thực tế là ở hầu khắp các địa phương trong toàn quốc người thực hiện TGPL chưa được đào tạo về ngôn ngữ của NKT nên gặp khó khăn trong tiếp cận, trao đổi và tiến hành TGPL. Trong khi đó, các tổ chức đại diện của NKT chưa có sự phối hợp chặt chẽ với các tổ chức thực hiện TGPL trong việc tìm hiểu nhu cầu và thực hiện TGPL cho đối tượng khuyết tật khi cần thiết.

Có thể thấy, TGPL là một hoạt động do Nhà nước nắm vai trò chủ đạo, nòng cốt. Tuy nhiên, từ thực tiễn triển khai thực hiện luật cũng như xu thế chung của các nước, hoạt động này đang được xã hội hóa từng bước. Việc TGPL cho NKT cũng không nằm ngoài xu thế đó. Chính vì thế, một trong những đề xuất được trong dự thảo Luật Trợ giúp pháp lý (sửa đổi) chính là tiếp tục đẩy mạnh việc xã hội hóa. Thực tế cho thấy, việc tham gia vào hoạt động TGPL cho NKT của các cơ quan, tổ chức, cá nhân rất hạn chế vì thiếu nguồn lực. Vì vậy, việc đẩy mạnh xã hội hóa hoạt động TGPL cho NKT theo hướng giải quyết thỏa đáng giữa việc quản lý nhà nước với vai trò tự quản của các tổ chức xã hội tham gia TGPL. Theo đó, mở rộng mạng lưới cộng tác viên TGPL tại cơ sở, mạnh dạn “giao việc” cho các tổ chức, cá nhân ở một số lĩnh vực như truyền thông, phổ biến pháp luật về TGPL để có điều kiện đổi mới cách thức phổ biến, tuyên truyền. Chẳng hạn, với người mù, người không biết chữ thì sử dụng băng ghi âm, hệ thống phát thanh, với người khiếm thính thì sử dụng hình ảnh, chữ viết, văn bản, tờ gấp pháp luật... hoặc thông qua người phiên dịch (giáo viên của các trường khuyết tật, người thân trong gia đình...), đối với NKT là người dân tộc thiểu số không biết tiếng phổ thông phải TGPL bằng tiếng dân tộc thiểu số hoặc tờ gấp pháp luật bằng tiếng dân tộc thiểu số...

Khang Bình
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
07:59 19/08/2019
Tạo môi trường thật sự dân chủ trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì mới có những văn bản luật chất lượng, làm động lực thúc đẩy sự phát triển đất nước. Đó là vấn đề đặt ra trong sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Quay trở lại đầu trang