PHÁP LUẬT
Cập nhật 21:13 | 19/09/2019 (GMT+7)
.
Phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền địa phương

Bảo đảm tự chủ, tự chịu trách nhiệm

08:38 | 18/05/2019
Mặc dù việc phân cấp, phân quyền giữa Chính phủ với chính quyền địa phương trong thời gian qua đã được đẩy mạnh, góp phần bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của hệ thống hành chính từ Trung ương đến cơ sở... Tuy vậy, do một số nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương cấp tỉnh, cấp huyện, xã chưa được quy định rõ, nên thực tế đã nảy sinh tình trạng một số việc phân cấp cho chính quyền tỉnh nhưng bộ, ngành vẫn nắm quyền kiểm soát; các tỉnh vẫn phải xin ý kiến Chính phủ, các bộ, ngành...

Quyền hạn chưa rõ

Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015 tiếp tục khẳng định chính quyền địa phương ở nước ta gồm ba cấp tỉnh, huyện và xã, có quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Trần Anh Tuấn cho biết, phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền địa phương để bảo đảm thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan nhà nước ở địa phương luôn là vấn đề quan trọng trong tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước. Thực tế trong những năm qua, việc phân công, phân cấp, phân quyền giữa Chính phủ với chính quyền địa phương đã được đẩy mạnh, đáp ứng yêu cầu cải cách hành chính, bảo đảm sự chỉ đạo, điều hành thống nhất của Chính phủ và phát huy sự chủ động, sáng tạo, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong phạm vi thẩm quyền của chính quyền địa phương các cấp, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm tính thống nhất, thông suốt của hệ thống hành chính từ Trung ương đến cơ sở.


Phân định thẩm quyền chưa rõ tạo sự đùn đẩy

Tuy nhiên, sau 3 năm thực hiện Luật Tổ chức chính quyền địa phương 2015  cho thấy, có khá nhiều thông tin đã phản ánh về hiện tượng nhiều địa phương tìm cách đẩy công việc lên cho Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là do sự phân chia thẩm quyền giữa các cấp chính quyền chưa đủ rõ ràng, mạch lạc. Một số nhiệm vụ, quyền hạn của chính quyền địa phương chưa được quy định rõ, vẫn còn một số nhiệm vụ cả cấp tỉnh, cấp huyện hoặc cấp huyện, cấp xã cùng thực hiện nhưng chưa rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cấp trong quản lý dẫn đến chồng chéo.

Đề cập đến vấn đề này, Nguyên Phó Viện trưởng Viện Khoa học tổ chức Nhà nước Dương Quang Tung cho rằng, thực tế đang có hai nghịch lý trong phân cấp, phân quyền là “cái cần buông thì nắm, cái cần nắm thì buông” và tình trạng “cát cứ” về thẩm quyền ở địa phương còn lớn. Một số việc phân cấp cho chính quyền tỉnh nhưng bộ, ngành vẫn nắm quyền kiểm soát, các tỉnh vẫn phải xin ý kiến Chính phủ, các bộ, ngành nên việc phân cấp còn mang tính nửa vời.

PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh, Khoa Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội cũng cho biết: Hiến pháp 2013 đã thừa nhận thẩm quyền riêng của địa phương thông qua quy định: Địa phương được quyền “quyết định các vấn đề của địa phương do luật định”. Đây là thẩm quyền riêng biệt, độc lập so với thẩm quyền của các cơ quan nhà nước cấp trên. Tuy nhiên, Luật Tổ chức chính quyền địa phương đã không làm rõ được ý tưởng phân quyền thể hiện trong Hiến pháp 2013. Cụ thể, về tổ chức, Luật Tổ chức chính quyền địa phương bổ sung đơn vị hành chính thành phố thuộc thành phố trực thuộc Trung ương và đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt; đồng thời phân biệt giữa chính quyền địa phương ở nông thôn và ở đô thị, song những quy định này chưa đủ để có thể xây dựng mô hình riêng biệt về tổ chức các cơ quan chính quyền ở từng loại địa phương. Luật Tổ chức chính quyền địa phương chưa có những quy định về quyền hạn riêng của địa phương - tương ứng với quy định của Hiến pháp về những công việc của địa phương.

Ngoài ra, cơ chế kiểm soát quyền lực Trung ương - địa phương chưa được quy định tương thích với ý tưởng phân quyền. Mặc dù Hiến pháp đã quy định về khả năng phân quyền, phân cấp và ủy quyền, nhưng theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương, ngay cả khi thực hiện các công việc đã được phân quyền, chính quyền địa phương vẫn phải chịu sự kiểm tra, giám sát của “cơ quan nhà nước cấp trên” và đây là điều không phù hợp với nguyên tắc phân quyền hành chính được thực hành phổ biến trên thế giới, mâu thuẫn ngay với quy định trong Luật: “Chính quyền địa phương tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong việc thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được phân quyền”.

Giảm tối đa giám sát hành chính

Tại Hội thảo khoa học về “Phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền địa phương của Việt Nam hiện nay” do Bộ Nội vụ tổ chức mới đây, GS.TS. Lê Minh Thông, Trợ lý Chủ tịch Quốc hội nêu thực tế: Chúng ta không coi chính quyền địa phương là một pháp nhân công quyền, điều này đã cản trở việc phát huy giá trị phổ quát của tự quản chính quyền địa phương. Bởi, nếu thừa nhận chính quyền địa phương là một pháp nhân công quyền thì mọi cái đều hết sức minh bạch. Còn nếu không, tất cả đều xin ở trên, từ trên đưa xuống rồi dưới lại báo lên trên, điều đó rất cản trở. Vì vậy, đã đến lúc phải nghiên cứu nghiêm túc, cẩn trọng nhưng quyết liệt về mô hình chính quyền địa phương mới, để những giá trị phổ quát của chính quyền địa phương mà chúng ta đã, đang và sẽ tiếp tục bàn có cơ may được nảy mầm và phát triển ở một mô hình thích hợp.

PGS.TS. Nguyễn Hoàng Anh thì đề xuất, để công cuộc phân cấp cho chính quyền địa phương tiến triển tốt hơn, tạo tiền đề cho xu hướng phân quyền, các điểm cải cách mà pháp luật về tổ chức chính quyền địa phương Việt Nam, trước hết, cần phân định rõ các đơn vị hành chính tự nhiên và nhân tạo, từ đó có cơ cấu tổ chức cấp chính quyền cho phù hợp. Với các đơn vị hành chính tự nhiên, việc phân cấp, trao quyền có thể thực hiện tốt nhất bởi với tư cách là một thực thể khá hoàn chỉnh, địa phương đó có khả năng sẵn sàng thực hiện quyền tự chủ. Với các địa phương khác nhau về quy mô dân số và trình độ phát triển kinh tế - xã hội cần mở ra khả năng sẵn sàng thực hiện quyền tự chủ. Đặc biệt, việc giám sát hành chính của cấp trên nên giảm bớt tối đa, bởi lẽ sự can thiệp hành chính một cách trực tiếp và toàn diện là đi ngược lại với quyền tự chủ của địa phương… Tóm lại, phải trao thẩm quyền nhất định cho chính quyền địa phương, như vậy mới bảo đảm hoạt động tự chủ, tự chịu trách nhiệm.

Bài và ảnh: Bảo Hân
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
07:59 19/08/2019
Tạo môi trường thật sự dân chủ trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì mới có những văn bản luật chất lượng, làm động lực thúc đẩy sự phát triển đất nước. Đó là vấn đề đặt ra trong sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Quay trở lại đầu trang