PHÁP LUẬT
Cập nhật 23:41 | 19/09/2019 (GMT+7)
.

Khoảng trống trong trợ giúp pháp lý

08:21 | 21/08/2019
Qua các dữ liệu của Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp về số lượng người được trợ giúp pháp lý (TGPL), dân số, số lượng án trên toàn quốc, có thể nhận định nhu cầu TGPL của người dân khá cao với số người thuộc diện được TGPL chiếm khoảng 45% dân số cả nước. Tuy vậy, việc tiếp cận TGPL của người dân, nhất là người dân miền núi, vùng sâu, vùng xa vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi cần sớm triển khai Bộ Công cụ TGPL chung để tăng năng lực cho người thực hiện cũng như thụ hưởng dịch vụ TGPL…

Nguồn lực còn hạn chế

Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp Nguyễn Thị Minh cho biết: Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 được ban hành với “xương sống” là nâng cao chất lượng dịch vụ TGPL, yêu cầu điều kiện, tiêu chuẩn của trợ giúp viên pháp lý tương đương luật sư. Đến nay, sau hơn 1 năm thực hiện Luật, chất lượng TGPL được tăng lên, khẳng định được chủ trương đúng đắn của Luật trong thực tế. Một số vụ việc nhờ có trợ giúp viên pháp lý mà sau khi ra tòa, bị cáo được thay đổi tội danh hoặc thay đổi khung hình phạt.

Với quan điểm phát triển công tác TGPL theo hướng chuyên nghiệp hóa, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã quy định tiêu chuẩn của trợ giúp viên pháp lý tương đương với luật sư; đồng thời để nâng cao chất lượng đội ngũ trợ giúp viên pháp lý nhằm cung cấp dịch vụ TGPL có chất lượng, đội ngũ này phải tham gia các khóa tập huấn nâng cao kiến thức, kỹ năng bắt buộc về chuyên môn, nghiệp vụ TGPL tối thiểu 8 giờ/năm, đồng thời trợ giúp viên pháp lý bị miễn nhiệm và thu hồi thẻ khi không thực hiện vụ việc tham gia tố tụng trong thời gian 2 năm liên tục…

Thống kê của Cục Trợ giúp pháp lý cũng chỉ rõ, hiện nay cả nước có 63 Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước trực thuộc Sở Tư pháp được thành lập ở các tỉnh, thành phố trực thuộc trung ước, 145 Chi nhánh của Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước đặt tại các huyện hoặc liên huyện với 645 trợ giúp viên pháp lý, 725 luật sư ký hợp đồng thực hiện trợ giúp pháp lý với Trung tâm và có 195 tổ chức tham gia TGPL.

Tuy nhiên, hiện vẫn còn những khoảng trống về năng lực của đội ngũ người thực hiện TGPL. Đơn cử tại các tỉnh miền núi, thực tế số lượng người cần được TGPL tương đối cao, nhưng nguồn lực người thực hiện TGPL còn nhiều hạn chế: Các luật sư có trình độ nghiệp vụ và kỹ năng hành nghề có tiềm năng tham gia hoạt động TGPL chủ yếu tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ; còn ở các tỉnh miền núi như Bắc Kạn, Lai Châu, Hà Giang, Kon Tum, Cao Bằng, Tuyên Quang lại rất ít. Ví dụ tại tỉnh Lai Châu, theo báo cáo của địa phương, có 343.825 người thuộc diện TGPL (85% dân số), trong khi nguồn lực thực hiện TGPL lại rất hạn chế, chỉ có 3 trợ giúp viên pháp lý và 4/9 luật sư ký hợp đồng thực hiện TGPL với Trung tâm… Đây chính là nguyên nhân khiến nhiều vụ việc mà người dân, nhất là người dân vùng sâu, vùng xa chưa thể tiếp cận được với dịch vụ TGPL.

Áp dụng các giải pháp nâng cao năng lực

Theo quy định của Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017, đối tượng được TGPL đã mở rộng từ 6 lên 14 nhóm và qua các dữ liệu về số lượng người được TGPL, dân số, số lượng án trên toàn quốc có thể nhận định nhu cầu TGPL của người dân là khá cao với số người thuộc diện được TGPL - chiếm khoảng 45% dân số cả nước. Tuy nhiên, thực tế hiện chỉ có khoảng 20% các vụ án hình sự trong cả nước có luật sư tham gia, trừ các vụ án hình sự bắt buộc các cơ quan tiến hành tố tụng phải chỉ định người bào chữa cho bị can, bị cáo. Số liệu này cho thấy, số lượng vụ việc TGPL tham gia tố tụng trên toàn quốc còn hạn chế so với lượng án và số lượng người được TGPL. Điều này cũng đồng nghĩa với việc khả năng còn nhiều người thuộc diện TGPL chưa tiếp cận và thụ hưởng dịch vụ TGPL.


Trợ giúp viên pháp lý tư vấn pháp luật cho người dân

Về nguyên nhân của những rào cản trong tiếp cận TGPL của người dân, Phó Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý, Bộ Tư pháp Cù Thu Anh cho biết: Sở dĩ việc tiếp cận và sử dụng TGPL của người dân còn hạn chế là do trình độ dân trí còn thấp, nhiều người không biết chữ và không nghe hoặc nói được tiếng Việt ở một số tỉnh miền núi, vùng sâu, vùng xa nên việc truyền đạt thông tin pháp luật đến người dân còn chưa đầy đủ; phương thức truyền thông về TGPL còn có chỗ chưa phù hợp nên người dân chưa biết đến TGPL; mạng lưới tổ chức thực hiện TGPL, người thực hiện TGPL ở một số địa phương còn mỏng; trình độ năng lực, kỹ năng thực hiện TGPL của một số người thực hiện TGPL trong một số lĩnh vực còn hạn chế; kinh phí hoạt động của một số Trung tâm trợ giúp pháp lý nhà nước còn ít và còn thiếu các trang thiết bị, phương tiện phục vụ cho hoạt động TGPL; sự phối hợp giữa tổ chức thực hiện TGPL và một số cơ quan, tổ chức chưa thật sự hiệu quả hoặc còn ở chừng mực nhất định nên việc giới thiệu và chuyển gửi vụ việc TGPL vẫn còn hạn chế…

Để khắc phục tình trạng trên, Phó Cục trưởng Cục Trợ giúp pháp lý Cù Thu Anh cho rằng, thời gian tới cần tiếp tục triển khai các giải pháp về đào tạo, bồi dưỡng, các giải pháp nâng cao năng lực tiếp cận của người được TGPL, các giải pháp bảo đảm các điều kiện nâng cao chất lượng TGPL. Cụ thể, về đào tạo, bồi dưỡng, cần đổi mới cách thức các lớp tập huấn. Về các giải pháp nâng cao khả năng tiếp cận, tổ chức triển khai Luật Trợ giúp pháp lý, đa dạng hóa hình thức trợ giúp pháp lý, đa dạng hóa truyền thông để người dân có thể dễ dàng tiếp cận dịch vụ trợ giúp pháp lý. Đối với những nơi dân tộc thiểu số, xây dựng các bản tin trợ giúp pháp lý tại các nơi công cộng, thiết lập đường dây nóng dễ nhớ để khi có việc người dân có thể gọi ngay.

Trợ lý Trưởng Đại diện thường trú UNDP tại Việt Nam bà Catherine Phương cũng nhận định: Mục tiêu của công tác TGPL là tập trung vào nhóm người yếu thế như phụ nữ, trẻ em, người nghèo, người dân tộc thiểu số. Do đó, vấn đề đặt ra không chỉ là việc tăng số lượng người thực hiện TGPL mà phải nâng cao kỹ năng TGPL, chất lượng vụ việc TGPL. Vì vậy, Bộ công cụ đánh giá nhu cầu nâng cao năng lực của đội ngũ người thực hiện pháp lý cần sớm được hoàn thiện và triển khai thực hiện nhằm góp phần nâng cao năng lực của người thực hiện trợ giúp pháp lý cũng như nâng cao khả năng tiếp cận, sử dụng dịch vụ trợ giúp pháp lý của người dân được trợ giúp pháp lý nói chung, người nghèo, và các đối tượng người yếu thế nói riêng. Bởi cơ sở xây dựng Bộ công cụ TGPL là nhằm bảo đảm việc cung cấp dịch vụ pháp lý miễn phí có chất lượng cho người được TGPL. Điều quan trọng của Bộ công cụ này, là tăng cường năng lực cho cả người thực hiện TGPL và người được thụ hưởng TGPL. Khi người được trợ giúp và trợ giúp viên pháp lý có thể gặp nhau, việc TGPL sẽ được thực hiện theo đúng quy định của luật, góp phần bảo đảm quyền con người, quyền công dân trong tiếp cận công lý, bình đẳng trước pháp luật.

Bài và ảnh: Bảo Hân
Xem tin theo ngày:
VĂN BẢN PHÁP LUẬT
07:59 19/08/2019
Tạo môi trường thật sự dân chủ trong quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật thì mới có những văn bản luật chất lượng, làm động lực thúc đẩy sự phát triển đất nước. Đó là vấn đề đặt ra trong sửa đổi, bổ sung Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật.
Quay trở lại đầu trang