Tàu chở dầu bị tấn công trên vịnh Oman

“Mồi lửa” của hiềm khích 

Xem với cỡ chữ
Một loạt vụ tấn công tàu chở dầu trên vịnh Oman khiến thế giới lo ngại. Những nghi ngờ, cáo buộc, đổ lỗi lẫn nhau có thể thổi bùng lên ngọn lửa xung đột vốn đã âm ỉ ở khu vực nhạy cảm này.

Một loạt vụ tấn công

Báo The Guardian ngày 13.6 đưa tin vụ tấn công mới nhất nhằm vào 2 tàu chở dầu ở ngoài khơi bờ biển Các Tiểu vương quốc Ảrập thống nhất (UAE), gần eo biển chiến lược Hormuz, bao gồm tàu Front Altair của Công ty vận tải Na Uy và The Kokuka Courageous do Công ty Kokuka Sangyo trụ sở tại Tokyo vận hành. Trong đó, tàu Front Altair chở 75.000 tấn naphtha, một nguyên liệu hóa dầu, bị nghi trúng ngư lôi khi đang rời cảng Ruwais ở UAE, hướng tới Cao Hùng thuộc Đài Loan (Trung Quốc). Truyền thông nhà nước Iran cho biết, con tàu “đã bị chìm”. Tuy nhiên, Giám đốc điều hành Frontline, công ty sở hữu Front Altair, phủ nhận thông tin này.

Chiếc tàu thứ hai là Kokuka Courageous, chở methanol, bị tấn công khi đang trên đường từ cảng Al Jubail ở Ảrập Xêút tới Singapore. Mặc dù bị bốc cháy, hư hỏng thân mạn phải nhưng tàu không có nguy cơ bị chìm và toàn bộ số methanol không bị ảnh hưởng. Hải quân Iran đã tham gia cứu hộ 44 thủy thủ của hai tàu trên và sơ tán họ đến một cảng của Iran.

Hiện chưa rõ các vụ tấn công hai tàu chở dầu được thực hiện như thế nào và do ai gây ra. Trước đó, hồi tháng 5, 4 tàu chở dầu cũng bị tấn công ở ngoài khơi bờ biển UAE nhưng cũng không có nhiều thông tin hơn. Mỹ sau đó đổ trách nhiệm cho lực lượng vũ trang Iran nhưng bị Tehran bác bỏ. Phiến quân Houthi cũng bị nghi ngờ thực hiện các vụ tấn công nhằm chống lại nỗ lực hất cẳng họ khỏi Yemen do Ảrập Xêút dẫn đầu.

Các nhà phân tích Mỹ đã xem xét kỹ lưỡng hình ảnh và các tín hiệu chặn được ngày 13.6 để xác định vụ tấn công xảy ra thế nào và ai là thủ phạm. Dựa trên mức độ hư hỏng của các tàu chở dầu, họ cho rằng có thể thủ phạm đã sử dụng mìn hoặc ngư lôi.


Tàu Front Altair bốc cháy sau khi bị tấn công

Nguy cơ leo thang căng thẳng

Vụ tấn công vào sáng sớm 13.6 đã khiến căng thẳng gia tăng ở khu vực vốn luôn “nóng”. Mối quan hệ giữa Iran với Ảrập Xêút chưa bao giờ suôn sẻ, không chỉ bởi hai bên hậu thuẫn các lực lượng đối lập nhau trong nội chiến ở Yemen mà còn vì Tehran và Riyadh - đại diện cho hai dòng Hồi giáo Sunni và Shiite, luôn ngấm ngầm cạnh tranh ảnh hưởng ở Trung Đông.

Trong khi đó, căng thẳng Mỹ - Iran gia tăng sau khi Tổng thống Donald Trump rút Mỹ khỏi thỏa thuận hạt nhân Iran ký năm 2015. Ông cũng có động thái để cắt giảm lượng dầu xuất khẩu của Iran và điều thêm lực lượng quân sự tới khu vực. Đáp lại, Iran đe dọa phong tỏa eo biển Hormuz, con đường quan trọng tiếp cận vịnh Ba Tư, đồng thời tuyên bố có thể giảm cam kết thực hiện thỏa thuận hạt nhân. Phần lớn dầu và khí đốt thế giới đều được sản xuất ở khu vực vịnh Ba Tư, giáp với các nước giàu dầu mỏ như Ảrập Xêút, UAE, Iran, Iraq, Kuwait và Bahrain. Một lượng dầu và khí đốt được vận chuyển qua đường ống, nhưng đa số được chở bằng tàu và phải đi qua eo biển Hormuz và vịnh Oman. Giá dầu trên thị trường thế giới đã tăng hơn 3% chỉ vài giờ sau khi xảy ra vụ tấn công ngày 13.6.

Bất kỳ nhân tố bất ổn nào xảy ra ở khu vực này đều có thể khiến tình hình diễn biến xấu đi một cách nhanh chóng, nhất là khi cuộc tấn công đang khiến các nước quay sang nghi ngờ, cáo buộc và đổ lỗi lẫn nhau. Tháng trước, Ngoại trưởng Anh Jeremy Hunt nói: “Chúng tôi rất lo về rủi ro xảy ra xung đột khi một bên nào đó vô tình leo thang căng thẳng”.

Trong chuyến thăm UAE cách đây hai tuần, Cố vấn An ninh Quốc gia Mỹ John Bolton cáo buộc Iran gần như chắc chắn là thủ phạm vụ tấn công hồi tháng 5, nhưng không đưa ra bằng chứng. Cáo buộc này đã bị quan chức Iran bác bỏ. Không giống ông Bolton, các quan chức Mỹ khác và đối thủ khu vực của Iran tỏ ra thận trọng hơn khi đổ lỗi công khai. Giới chức UAE cho rằng vụ tấn công các tàu chở dầu do chính phủ quốc gia nào đó hậu thuẫn mà không nói cụ thể.

Về phần mình Nga đã cảnh báo mọi hành động quy chụp trong việc chỉ trích, đổ lỗi cho Iran. Thứ trưởng Ngoại giao Nga Sergei Ryabkov cho biết: “Tôi sẽ nhân cơ hội này để cảnh báo về những kết luận vội vã, các nỗ lực muốn đổ lỗi cho những ai mà họ không thích. Chúng ta đang chứng kiến một chiến dịch gây áp lực về chính trị, tâm lý và quân sự đối với Iran”.

Bà Maja Kocijancic, người phát ngôn của Đại diện cấp cao phụ trách chính sách an ninh và đối ngoại của EU Federica Mogherini cũng cho rằng: “Khu vực này không cần thêm các yếu tố gây bất ổn và căng thẳng”, vì vậy bà Mogherini kêu gọi tiếp tục “kiềm chế tối đa và tránh mọi khiêu khích”.

Trong khi đó, ngày 13.6, Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres cảnh báo, thế giới không thể để xảy ra một cuộc đối đầu lớn tại vùng Vịnh. Phát biểu tại cuộc họp của HĐBA Liên Hợp Quốc về hợp tác giữa Liên Hợp Quốc và Liên đoàn Ảrập, ông Guterres nói: “Tôi lên án mạnh mẽ bất kỳ cuộc tấn công nào nhằm vào tàu dân sự. Phải tìm hiểu sự thật và làm rõ trách nhiệm về vụ việc này”.

Về phần mình, Iran nghi ngờ vụ tấn công có thể là âm mưu nhằm đổ lỗi cho Iran, ngăn chặn đối thoại hữu nghị và kích động gây hấn. Trong một dòng trạng thái trên Twitter, Ngoại trưởng Iran Javad Zarif nhận định: “Các vụ tấn công được thông báo liên quan đến tàu chở dầu của Nhật Bản trên vịnh Oman diễn ra đúng vào thời điểm Thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đang hội kiến Đại giáo chủ Iran Ali Khamenei để tiến hành các cuộc thảo luận tích cực và thân thiện. Ông cho rằng sự cố này là rất “khả nghi”, đồng thời nhấn mạnh “Diễn đàn Đối thoại khu vực mà Iran đề xuất rất cần thiết”. Còn Phát ngôn viên Chính phủ Iran Ali Rabiei kêu gọi các nước không được để những kẻ có lợi từ sự bất ổn đánh lừa bằng một mồi lửa hiềm khích.

Quỳnh Vũ