Giáo dục trẻ em

Nghiêm khắc không có nghĩa phải khắc nghiệt, đòn roi 

Xem với cỡ chữ
Nghiêm khắc không có nghĩa là phải khắc nghiệt, đòn roi. Bạo lực sẽ để lại rất nhiều tổn thương cho trẻ, đôi khi một lời mắng cú sốc tâm lý đối với trẻ ngang với bỏng cấp độ 2, cấp độ 3. Nghiêm khắc là cùng nhau thiết lập những nguyên tắc, giới hạn và cùng tuân thủ. Đây là chia sẻ của PGS.TS Lê Văn Hảo - Chuyên gia tâm lý về giáo dục trẻ em tại Tọa đàm trực tuyến “Nghiêm khắc hay nuông chiều” trong khuôn khổ chiến dịch Lan tỏa yêu thương 2021 do Viện Nghiên cứu Quản lý Phát triển bền vững (MSD) phối hợp với Mạng lưới Quản trị Quyền Trẻ em tổ chức chiều 24.10.

Nghiêm khắc và nuông chiều - hiểu thế nào cho đúng?

Với mỗi bậc cha mẹ, sinh con và nuôi dạy con là một niềm hạnh phúc, nhưng cũng gặp không ít thử thách. Không ít người cảm thấy lúng túng, thậm chí là khủng hoảng và bế tắc trong việc chọn lựa phương pháp nuôi dạy con phù hợp.

Các chuyên gia chia sẻ tại Tọa đàm

Thực tế vẫn đang tồn tại tình trạng không ít gia đình vẫn duy trì việc giáo dục, uốn nắn con cái theo hình thức quát mắng và áp dụng các hình phạt thể chất với suy nghĩ “yêu cho roi cho vọt”. Ngược lại, nhiều gia đình lại cho rằng yêu thương con trẻ là phải áp dụng phương pháp nuông chiều, nghe theo mọi sở thích, yêu cầu của con để đổi lại việc con sẽ lắng nghe và làm theo lời mình. Tuy nhiên các chuyên gia cho rằng, việc “nghiêm khắc” hay “nuông chiều” cần được áp dụng linh hoạt tuỳ theo hoàn cảnh và tính cách của trẻ.

Bày tỏ quan điểm ủng hộ giáo dục phi bạo lực, PGS.TS Lê Văn Hảo - chuyên gia tâm lý khẳng định: nghiêm khắc không có nghĩa là phải khắc nghiệt, đòn roi. Bạo lực sẽ để lại rất nhiều tổn thương cho trẻ, đôi khi một lời mắng cú sốc tâm lý đối với trẻ ngang với bỏng cấp độ 2-3. Nghiêm khắc chúng ta cần hiểu là cùng nhau thiết lập những nguyên tắc, giới hạn và cùng tuân thủ. Khi chúng ta có bộ quy tắc như vậy thì trong gia đình sẽ không có ai phải đóng vai ác để yêu cầu trẻ phải làm theo bất cứ điều gì.

“Khi đứa trẻ còn nhỏ, người lớn sẽ phải can thiệp nhiều hơn để đảm bảo đứa trẻ an toàn. Nhưng khi trẻ lớn lên, quyền lực của bố mẹ nên nhỏ lại, dần dần trao cho con quyền quyết định. Chúng ta phải nhớ rằng trẻ cũng có nhu cầu, có quyền quyết định và chúng ta nên bàn giao quyền cho con bằng cách dạy cho con những kĩ năng tự chủ, tự lập”, ông Hảo nói.

Cùng quan điểm trên, bà Lê Thị Khánh Vân - chuyên gia bảo vệ trẻ em, Giảng viên quốc gia của Chương trình PDEP - Làm cha mẹ tích cực trong cuộc sống hàng ngày cho rằng: thực chất mắng cũng là hành vi bạo lực. Bà Vân cho rằng, các bố mẹ không nên sử dụng hành vi bạo lực đối với con. Các cha mẹ cần hết sức lưu ý khi dùng từ “phạt” hay dùng bạo lực với con mà chúng ta cần phải cho con biết con sai ở đâu, thất bại ở đâu, tại sao con thất bại chứ không phải đưa cho con hình phạt để dạy con rằng con đã sai. Chúng ta phải giúp con hiểu được cái gì nên làm, cái gì không nên và chính chúng ta cũng phải hành xử một cách tương xứng, nhất quán, để trẻ không bị nhầm lẫn về mục tiêu cuối cùng mà chúng ta muốn dạy trẻ”.

Là một người mẹ của 2 cô con gái nhỏ và luôn tìm kiếm những phương pháp giáo dục hiệu quả, Hoa hậu Hương Giang chia sẻ: mỗi gia đình sẽ có hoàn cảnh và điều kiện khác nhau, vì vậy không có công thức chung cho tất cả mọi gia đình. Chúng ta có thể học tập nhiều phương pháp nuôi con, tuy nhiên, bố mẹ nên xác định những mong muốn của mình đối với con để từ đó định hướng được cách nuôi dạy con cách phù hợp. Nếu bố mẹ chỉ con các nguyên tắc để con phát triển đúng theo lứa tuổi, đứa trẻ sẽ có lớn lên một cách toàn diện và đúng hướng. Một em bé nhỏ tuổi khi được định hướng, giảng giải thì bé hoàn toàn có thể hiểu chuyện, nhiều em bé đã biết thể hiện nguyện vọng, mong muốn từ khi còn rất nhỏ. Quan trọng là bố mẹ có thể nắm bắt và hướng con đến cái phù hợp, dù con rất nhỏ nhưng con cũng rất phối hợp với bố mẹ.

Cân bằng giữa “thưởng” và “phạt”

Vấn đề đặt ra là “phạt” theo những phương pháp giáo dục tích cực để trẻ nhận ra lỗi sai của mình và không làm trẻ bị tổn thương hay “thưởng” thế nào là đúng cách để trẻ tiếp tục phát huy những hành vi tốt?.

Cách chúng ta đối xử với con sẽ ảnh hưởng đến việc hình thành tâm lý của trẻ, cách trẻ nhìn nhận mọi thứ xung quanh và các mối quan hệ. Quá khắc nghiệt hoặc quá tán thưởng đều sẽ không tốt trong việc xây dựng thế giới quan của trẻ.

PGS.TS Lê Văn Hảo - chuyên gia tâm lý

Chuyên gia Khánh Vân chia sẻ, giáo dục con trẻ là một quá trình, nếu mang thưởng hay phạt ra đều có tác dụng ngược. Thưởng như nào để con có động lực từ bên trong chứ không phải lôi kéo từ bên ngoài.

“Hãy để con có những thôi thúc từ trong mình chứ không phải vì phần thưởng. Con chỉ nghĩ rằng con phải đạt được thứ này vì như vậy sẽ được thưởng. Làm như vậy hoàn toàn sẽ phản tác dụng bởi con không biết được mục đích cuối cùng là gì, động lực của con ở đâu. Cha mẹ hãy thật sự học cách hiểu được con, về mục tiêu cha mẹ muốn hướng con đến đâu, những điều con mong muốn là gì để từ đó tìm cách phù hợp dẫn dắt, hỗ trợ con”, bà Vân nói.

Đồng quan điểm này, Hoa hậu Hương Giang chia sẻ: có nhiều cha mẹ phạt để cho con sợ, trong khi chúng ta đang mong chờ con cái cảm thấy gia đình là an toàn, để mỗi khi con gặp khó khăn, rủi ro thì con tìm về. Nếu làm cho con cảm thấy sợ thì gia đình không còn là nơi con cảm thấy an toàn để tìm về. Nên việc phạt không nên là để làm cho con sợ. Mục tiêu của việc phạt là để con suy nghĩ và nhận ra điều đấy là sai. Và điều quan trọng là cần giúp con bình tĩnh và nhìn nhận lại mọi chuyện đúng sai.

“Chúng ta không thể nào trao phần thưởng cho con hàng ngày. Thay vào đó, cần tạo động lực cho con. Khi đó con sẽ tự thôi thúc muốn làm hành vi tốt chứ không phải từ sự thúc ép của bố mẹ. Mỗi chặng đường của bé, mình cần luôn luôn động viên, tạo niềm vui cho bé để con tự tin, biết kiểm soát cảm xúc của mình nhiều hơn mà không cần dựa dẫm vào bố mẹ”, Hương Giang nói.

PGS.TS Lê Văn Hảo - chuyên gia tâm lý

Trong khi đó, PGS.TS Lê Văn Hảo đưa ra lời khuyên, về lâu dài, việc thiết lập nề nếp là rất cần thiết. Tuy nhiên, thiết lập thì dễ, thực hiện và duy trì mới khó. Cha mẹ hãy thật sự dành thời gian và tâm huyết để cùng con xây dựng nguyên tắc, nề nếp và thực hiện mỗi ngày một cách kiên trì.

“Thay vì lúc nào cũng chỉ mong chờ và đốc thúc con thay đổi, nếu thấy các phương thức của mình chưa hiệu quả, cha mẹ hãy tự thay đổi chính bản thân mình với các phương pháp kỷ luật tích cực, tôi tin rằng cha mẹ sẽ nhìn thấy con mình thay đổi theo”, ông Hảo nói.

Song Hà