Phát triển bền vững Quỹ bảo hiểm xã hội 

Xem với cỡ chữ
Trong bối cảnh đại dịch Covid-19 diễn biến rất phức tạp, đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhiều đơn vị, doanh nghiệp cũng như đời sống, việc làm của người lao động. Trước tình hình đó, Quỹ bảo hiểm xã hội (BHXH) đã giúp nhiều lao động vượt qua khó khăn và ổn định cuộc sống. Do đó, bảo đảm và phát triển Quỹ BHXH bền vững là nhiệm vụ quan trọng nhằm dệt chắc tấm lưới an sinh xã hội.

Đúng mục đích, công khai, minh bạch

Theo quy định của Luật BHXH, việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH phải bảo đảm đúng nguyên tắc đóng - hưởng. Theo đó, việc hưởng các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp phải căn cứ trên cơ sở đóng góp vào Quỹ BHXH (bao gồm mức đóng và thời gian đóng) và có sự chia sẻ giữa những người tham gia BHXH. Điều này đồng nghĩa với việc, chỉ những ai thực hiện đóng góp vào quỹ theo luật định thì mới thuộc đối tượng thụ hưởng chế độ từ Quỹ BHXH.

	Người lao động được hưởng lương hưu khi đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng BHXH
Người lao động được hưởng lương hưu khi đủ điều kiện về tuổi và thời gian đóng BHXH
Nguồn: ITN

Quỹ BHXH được quản lý tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch; được sử dụng đúng mục đích, được hạch toán độc lập theo các quỹ thành phần. Cụ thể, Quỹ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp được sử dụng để trả các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động; đóng BHYT cho các đối tượng hưởng các chế độ BHXH theo quy định; chi phí quản lý BHXH, bảo hiểm thất nghiệp; trả phí khám giám định mức suy giảm khả năng lao động đối với người lao động được hưởng chế độ BHXH theo quy định; đầu tư để bảo toàn và tăng trưởng quỹ theo quy định.

Như vậy, mọi hoạt động của tổ chức, cá nhân liên quan đến việc quản lý và sử dụng quỹ BHXH đều phải tuân theo quy định của pháp luật. Việc sử dụng Quỹ BHXH để chi cho các mục đích ngoài quy định của luật trong bất kỳ hoàn cảnh nào đều phải được Quốc hội phê chuẩn. Trong tình huống cấp bách như dịch Covid-19 hiện nay, việc sử dụng quỹ phải được Ủy ban Thường vụ Quốc hội phê chuẩn. Ngoài ra, Quốc hội còn thực hiện quyền giám sát tối cao đối với mọi hoạt động điều hành của Chính phủ, trong đó có hoạt động quản lý, sử dụng Quỹ BHXH, bảo đảm quyền lợi, niềm tin cho người tham gia BHXH, bảo hiểm thất nghiệp nói riêng và chính sách an sinh xã hội nói chung.

Đặc biệt, việc tổ chức thực hiện chế độ, chính sách BHXH, bảo hiểm thất nghiệp, quản lý và sử dụng các Quỹ BHXH của BHXH Việt Nam được đặt dưới sự giám sát, chỉ đạo chặt chẽ của cơ quan quản lý nhà nước về BHXH, Hội đồng quản lý BHXH Việt Nam, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Quốc hội. Bên cạnh đó, Quỹ BHXH còn được kiểm toán định kỳ 3 năm một lần. Hàng năm, Quốc hội giám sát tình hình thực hiện chế độ, chính sách BHXH, bảo hiểm thất nghiệp và quản lý, sử dụng quỹ để bảo đảm việc quản lý và sử dụng Quỹ BHXH đúng luật định.

Thực tế cho thấy, trong bối cảnh ảnh hưởng của dịch Covid-19, Quỹ BHXH đã phát huy vai trò, kịp thời, hiệu quả trong việc bảo đảm thu nhập, hỗ trợ cho một số lượng lớn người lao động nghỉ hưu, nghỉ ốm đau, thai sản, bị tai nạn lao động, nghề nghiệp, trợ cấp thất nghiệp khi bị mất việc làm. Ngoài ra, Quỹ BHXH còn hỗ trợ đơn vị sử dụng lao động tiết giảm kinh phí nhờ giảm mức đóng bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hỗ trợ kinh phí đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động. 

Bảo đảm cân đối thu, chi Quỹ BHXH

Một trong các mục tiêu quan trọng của quản lý và sử dụng Quỹ BHXH, đó là phải bảo đảm cân đối thu - chi quỹ, để nguồn tài chính chi trả các chế độ BHXH, bảo hiểm thất nghiệp cho người hưởng và bù đắp một phần lạm phát cho người hưởng các chế độ BHXH, thông qua việc thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH theo quy định.

Để bảo đảm cân đối thu - chi quỹ, ngoài việc chi trả các chế độ cho người hưởng, phần kết dư của Quỹ BHXH còn được sử dụng đầu tư để bảo toàn, tăng trưởng quỹ, bảo đảm nguồn kinh phí để chi trả các chế độ như hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cho người lao động trong dài hạn. Nguyên tắc và hình thức đầu tư Quỹ BHXH được pháp luật về BHXH quy định rất cụ thể và hoạt động đầu tư được đặt dưới sự giám sát của các cơ quan quản lý nhà nước về BHXH, hội đồng quản lý BHXH Việt Nam, Chính phủ và Quốc hội để bảo đảm tính chặt chẽ và minh bạch.

Theo Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH - BHXH Việt Nam Đỗ Ngọc Thọ, Quỹ BHXH hiện nay đều đang bảo đảm cân đối thu - chi. Song, với vai trò của quỹ là bảo đảm an sinh xã hội cho người tham gia theo quy định của Luật BHXH và bảo đảm đúng nguyên tắc đóng - hưởng, thì mục tiêu bảo đảm cân đối quỹ trong dài hạn cho các chế độ hưu trí, tử tuất, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp cần được cân nhắc hết sức thận trọng, kỹ càng, đặc biệt trong bối cảnh Việt Nam đang đối mặt với sự thay đổi lớn về đặc điểm của quy mô và cơ cấu dân số.

Mặc dù Quỹ bảo hiểm thất nghiệp - một trong quỹ thành phần của Quỹ BHXH còn kết dư khá lớn và bảo đảm cân đối trong dài hạn, song, trong bối cảnh đại dịch Covid-19 ảnh hưởng nghiêm trọng và còn diễn biến khó lường, tác động đến toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp và việc làm, thu nhập của người lao động, thì việc sử dụng Quỹ bảo hiểm thất nghiệp để hỗ trợ, khi được Quốc hội cho phép, cần được tính toán rất kỹ lưỡng, nhằm bảo đảm cân đối quỹ trong dài hạn.

Kim Anh