"Với Mobile Money, người dân có thêm hình thức thanh toán mới, hiệu quả, linh hoạt hơn" 

Xem với cỡ chữ
Thủ tướng đã ký quyết định cho triển khai thí điểm thanh toán điện tử bằng kênh Mobile Money. Theo ông Nguyễn Minh Đức, chuyên gia kinh tế, nguyên cán bộ Ban Pháp chế, Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam, Mobile Money sẽ bổ sung một hình thức thanh toán mới cho người dân và doanh nghiệp, đặc biệt là các giao dịch giá trị nhỏ và tại vùng sâu vùng xa.

Mobile money là xu thế tất yếu

- Chính phủ đang yêu cầu thúc đẩy thanh toán điện tử qua hình thức Mobile Money với việc Thủ tướng vừa ký quyết định cho triển khai thí điểm. Ông đánh giá thế nào về những hiệu quả kinh tế có thể mang lại của kênh thanh toán này (Mobile Money) cả cho hệ thống thanh toán điện tử, với các nhà cung cấp và người dân?

- Mobile Money sẽ bổ sung một hình thức thanh toán mới cho người dân và doanh nghiệp, bên cạnh dịch vụ thanh toán của ngân hàng, thẻ thanh toán, ví điện tử và tiền mặt. Như vậy, người dân và doanh nghiệp sẽ có thêm sự lựa chọn khi thanh toán, đặc biệt là các giao dịch giá trị nhỏ và tại vùng sâu vùng xa.

Việt Nam vốn là một quốc gia chuộng tiền mặt. Tiền mặt có ưu điểm là thuận tiện, nhưng tiềm ẩn rất nhiều rủi ro như thanh toán giao dịch bất hợp pháp, rửa tiền, trốn thuế.

Trong thời gian qua, chúng ta đã phát triển được hệ thống dịch vụ thanh toán của ngân hàng và thẻ thanh toán. Dịch vụ thanh toán này có ít rủi ro hơn, nhưng lại khá bất tiện đối với giao dịch giá trị nhỏ và tại các vùng sâu vùng xa. Hơn nữa, dịch vụ này mất thời gian mở tài khoản ban đầu và lắp đặt thiết bị tiếp nhận.

Do đó, việc mở ra các hình thức thanh toán mới như ví điện tử và mobile money là xu thế tất yếu. Tôi cho rằng, cần đặt ra mục tiêu các hình thức thanh toán này có thể thay thế phần lớn các giao dịch tiền mặt hiện nay.

Mobile Money có lợi thế rất lớn là ngay lập tức khi đi vào triển khai đã có số lượng khách hàng rất lớn, lên đến hàng chục triệu tài khoản; số lượng điểm dịch vụ của các nhà cung cấp dịch vụ như Viettel, VNPT cũng rất lớn và trải khắp cả nước. Đây chính là các lợi thế mà các dịch vụ khác không dễ gì có được và đồng thời cũng là cơ sở để cung cấp dịch vụ tốt hơn đến cho người dùng.

- Theo ông, Mobile Money có lợi thế gì so với các kênh thanh toán khác, kể cả kênh thanh toán điện tử?

- Dịch vụ Mobile Money chắc chắn sẽ cạnh tranh mạnh mẽ với dịch vụ ví điện tử.

Hiện nay, Việt Nam có khoảng hơn 30 ví điện tử được cấp phép và khoảng 10 trong số đó có hoạt động mạnh. Nhược điểm của hình thức này là người dùng vẫn cần có tài khoản ngân hàng để kết nối thì mới có thể nạp tiền được. Pháp luật chưa cho phép các ví điện tử tiếp nhận tiền nạp trực tiếp của người dùng. Đây cũng là vấn đề cần được giải quyết trong tương lai.

Cùng với đó, pháp luật Việt Nam trước nay không có quy định hạn chế tiếp cận thị trường đối với các nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực ví điện tử. Do đó, nhiều ví điện tử lớn tại Việt Nam hiện đã có phần sở hữu của doanh nghiệp nước ngoài.

Khi soạn Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt, đã có ý kiến đưa ra quy định hạn chế tiếp cận thị trường đối với nhà đầu tư nước ngoài trong lĩnh vực dịch vụ ví điện tử. Dự thảo Nghị định này đã từng có quy định đưa ra mức giới hạn tỷ lệ sở hữu vốn ở mức 49%. Tuy nhiên, quy định này không được thông qua do vướng các cam kết thương mại quốc tế của Việt Nam và nguy cơ bị kiện theo pháp luật đầu tư quốc tế.

Ngược lại, dịch vụ viễn thông của Việt Nam có mức độ bảo hộ tương đối cao. Các doanh nghiệp viễn thông lớn hiện nay đều là doanh nghiệp Việt Nam, thậm chí là doanh nghiệp nhà nước như Viettel, VNPT. Do đó, việc phát triển dịch vụ Mobile Money còn là bước đi chiến lược để giành lại thị phần dịch vụ thanh toán cho các doanh nghiệp Việt Nam.

 - Với độ phủ rộng không chỉ ở các thành phố mà đa số các vùng nông thôn, miền núi cũng có thể tiếp cận, sử dụng Mobile Money, theo ông, việc ứng dụng Mobile Money trong thanh toán có thể giúp gì để thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trên phạm vi rộng lớn, đến cả các vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội ở các vùng này?

- Dù có rất nhiều lợi thế, nhưng các doanh nghiệp viễn thông cũng sẽ đối mặt với nhiều khó khăn khi bước đầu cung cấp dịch vụ Mobile Money tại Việt Nam. Thị trường thanh toán điện tử hiện nay đã có sự tham gia của các ngân hàng, với dịch vụ tài khoản thanh toán và thẻ thanh toán, và các ví điện tử.

Đây là các dịch vụ có tính mạng lưới. Ví dụ, tôi dùng ví điện tử để chuyển tiền cho một người khác dùng mobile money thì không được. Nếu tôi chuyển sang sử dụng dịch vụ Mobile Money của một nhà cung cấp mà bạn bè người thân vẫn sử dụng ví điện tử khác thì sẽ không thuận tiện. Do đó mà việc chiếm lĩnh thị trường sẽ là vô cùng khó khăn với các doanh nghiệp mới.

Kinh nghiệm nhiều lĩnh vực khác cho thấy, đây là giai đoạn cần triển khai rất mạnh mẽ các chương trình khuyến mãi, nhằm làm thế nào để tăng số lượng người dùng nhanh nhất mà chưa cần quan tâm đến lợi nhuận. Các chương trình khuyến mãi này cần rất nhiều tiền và có thể sẽ là rào cản khó vượt qua nhất của các hãng viễn thông.

Các doanh nghiệp viễn thông của Việt Nam hiện nay có tiềm lực tài chính mạnh, nhưng lại chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước với nhiều quy định rất chặt chẽ về bảo toàn vốn hay tiếp nhận thêm vốn góp từ các đối tác đầu tư mạo hiểm. Do đó, để có thể huy động lượng tiền mặt lớn cho các chương trình khuyến mại và chấp nhận lỗ lớn trong giai đoạn đầu để thu hút khách hàng có thể sẽ làm trở ngại.

Phát triển Mobile Money là bước đi chiến lược để giành lại thị phần cho doanh nghiệp Việt
Phát triển Mobile Money là bước đi chiến lược để giành lại thị phần cho doanh nghiệp Việt

Không cần ưu đãi, chỉ cần giảm bớt rào cản và sự can thiệp

- Theo ông, hiện nay có thể có những trở ngại gì không về hạ tầng, thói quen người dùng, ưu thế của các kênh thanh toán khác (ví dụ như ví điện tử ...) có thể làm chậm quá trình phát triển, ứng dụng Mobile Money trong thanh toán? Và làm thế nào để khắc phục các trở ngại này?

- Có ý kiến lo ngại tình trạng xác thực tài khoản viễn thông không tốt như tài khoản ngân hàng hay tài khoản ví điện tử. Chúng ta vẫn thường nói đến tình trạng người sử dụng SIM rác để gọi điện, nhắn tin rác hoặc sử dụng cho các hoạt động bất hợp pháp. Vậy liệu có dẫn đến nguy cơ khi Mobile Money đi vào thực tiễn sẽ dẫn đến các nguy cơ phục vụ giao dịch bất hợp pháp (như đánh bạc, lừa đảo) hoặc để trốn thuế?

Tôi cho rằng lo ngại này là có cơ sở, nhưng chúng ta cần có cái nhìn rộng hơn. Các vấn đề trên đã có và vẫn đang diễn ra với phương tiện thanh toán là tiền mặt. Do đó, các lo ngại trên không thể là cơ sở để hạn chế triển khai Mobile Money. Thậm chí, đó là còn nguyên nhân phải triển khai mạnh mẽ Mobile Money, vì khi mà kênh thanh toán này phổ biến thì nó sẽ giúp đẩy lùi tiền mặt, từ đó giúp lành mạnh hoá các giao dịch.

Tuy nhiên, các doanh nghiệp viễn thông cung cấp dịch vụ Mobile Money cũng cần có các biện pháp để phòng tránh các giao dịch bất hợp pháp, đặc biệt là nguy cơ hoạt động đánh bạc trực tuyến có thể lợi dụng Mobile Money để chuyển và nhận tiền.

- Với những ưu điểm, sự linh hoạt của Mobile Money, theo ông, Chính phủ, các bộ, ngành cần có chính sách, giải pháp gì hỗ trợ thúc đẩy mô hình này?

- Tôi cho rằng biện pháp cần làm từ phía Chính phủ hiện nay không cần ưu tiên hay ưu đãi gì đối với Mobile Money, chỉ cần giảm bớt các rào cản và sự can thiệp để các doanh nghiệp chủ động trong triển khai dịch vụ.

Tôi hiểu rằng Nhà nước sẽ có những nhu cầu quản lý như chống giao dịch bất hợp pháp, chống rửa tiền hay quản lý thuế. Do đó, chắc chắn Nhà nước sẽ có các quy định về tiêu chuẩn tối thiểu xác thực người dùng, hay quy định về báo cáo giao dịch đáng ngờ, chặn các giao dịch bất hợp pháp, cung cấp thông tin cho cơ quan thuế, cơ quan điều tra…

Tuy nhiên, do đây là hình thức dịch vụ mới, có nhiều vấn đề kỹ thuật và quản lý vận hành mới phát sinh, nên cần có sự bàn luận, trao đổi và thấu hiểu giữa cơ quan quản lý và doanh nghiệp để đưa ra các quy định tốt nhất cho thị trường.

Tiểu Phong